زعفران در آستانه پیک برداشت آبان ۱۴۰۵؛ خریدار عمده چه چیزی را باید بسنجد؟
گل‌چینی در مزارع خراسان آغاز شده و با نزدیک شدن به روزهای پیک برداشت، بازار عمده زعفران وارد حساس‌ترین مقطع سال شده است. نرخ هر کیلو طلای سرخ در هفته‌های گذشته روندی صعودی داشته و حالا رستوران‌داران، بنکداران و صادرکنندگان کوچک با پرسشی تکراری اما پر هزینه روبه‌رو هستند: سفارش را همین حالا ببندند یا منتظر بمانند تا محصول نو با حجم بیشتری به بازار برسد؟
گل‌ها منتظر تقویم رسمی نمی‌مانند
علی حسینی، عضو شورای ملی زعفران، ۸ مهر در گفت‌وگو با فودنا گفت چیدن گل از ۲۰ مهر به‌تدریج شروع می‌شود و برداشت حدود ۱۰ آبان به نقطه اوج خود می‌رسد. وی همچنین یادآور شد پیش از ظاهر شدن گل‌ها در مزرعه نمی‌توان درباره حجم تولید داوری قطعی کرد؛ هرچند به گفته او، برآورد بیشتر کشاورزان افزایش تولید نسبت به سال گذشته است.
بر این اساس، بازار اکنون در فاصله کوتاهی تا پرحجم‌ترین روزهای عرضه قرار دارد. با این حال، تاریخ اوج را باید یک نشانه کلی دانست و نه جدول زمانی قطعی. زمان باز شدن گل‌ها از یک شهرستان به شهرستان دیگر فرق می‌کند و مزارع تربت‌حیدریه و قائنات لزوماً هم‌زمان به اوج نمی‌رسند؛ شرایط آب‌وهوایی نیز می‌تواند این زمان را جابه‌جا کند.
طلای سرخ گران‌تر شد
مهم‌ترین خبر بازار در آستانه پیک برداشت، جهش نرخ‌ها بوده است. به روایت عضو شورای ملی زعفران، بازار در روزهای پیش از آغاز گل‌چینی دچار بی‌ثباتی شد و نرخ‌ها از ۱۰ تا ۲۰ درصد رشد کرد؛ به‌طوری که کالایی که حدود ۲۰ روز قبل کیلویی ۲۳۰ میلیون تومان معامله می‌شد، به ۲۶۰ میلیون تومان رسید. این ارقام مربوط به ۸ مهر است؛ در نخستین روزهای آبان، فهرست قیمت برخی فعالان بازار مشهد، نگین نو را در محدوده ۲۸۵ تا ۲۹۵ میلیون تومان و پوشال را حدود ۲۵۵ تا ۲۶۰ میلیون تومان نشان می‌دهد. این عضو شورای ملی زعفران در همان گفت‌وگو تأکید کرد زعفران هنوز به ارزش واقعی خود نرسیده است.
مقایسه با سال گذشته فاصله را روشن‌تر می‌کند. صمت ۲۶ مهر ۱۴۰۴، هم‌زمان با آغاز فصل برداشت، نرخ هر کیلو زعفران را به نقل از عضو شورای ملی زعفران در دامنه ۸۰ تا ۱۵۰ میلیون تومان گزارش کرد. به بیان دیگر، سطح فعلی قیمت‌ها با سطح قیمت ابتدای فصل گذشته فاصله‌ای جدی دارد و بودجه خرید عمده امسال را نمی‌توان با معیارهای پارسال تنظیم کرد.
این در حالی است که همه مسئولان این صنف تصویر یکسانی از بازار ندارند. غلامرضا میری، نایب رئیس شورای ملی زعفران، چند روز بعد در گفت‌وگو با باشگاه خبرنگاران جوان گفت که قیمت نسبت به قبل نوسان چندانی نداشته است. این دو روایت متفاوت در فاصله‌ای کوتاه، خود نشان می‌دهد خریدار عمده نباید به یک عدد یا یک اظهارنظر تکیه کند و لازم است نرخ‌ها را در چند نوبت و از چند منبع بسنجد.
مرزها باز، اما نه همیشه از مسیر رسمی
میری درباره بازارهای خارجی گفت با وجود تحریم‌ها و محدودیت‌های پروازی، صادرات ادامه دارد و در این زمینه مشکلی وجود ندارد؛ هرچند او در همان گفت‌وگو از ضرورت رفع موانع پیش روی صادرات نیز سخن گفت و حسینی هم پیش‌تر صادرات را با چالش‌هایی روبه‌رو دانست. میری همچنین هشدار داد بخشی از زعفران به‌صورت قاچاق از مرزها خارج می‌شود و با نام کشورهای دیگر به فروش می‌رسد؛ موضوعی که به باور او باید با نظارت جدی‌تر مهار شود.
نایب رئیس شورای ملی زعفران از کشاورزان نیز خواست عرضه محصول را در زمان برداشت مدیریت کنند و آن را به‌تدریج وارد بازار کنند تا زیان نبینند. اگر این توصیه عملی شود، پیامد مستقیمی برای خریدار عمده دارد؛ کالای نو یکباره به بازار سرازیر نمی‌شود و قیمت در طول فصل یکنواخت نخواهد بود. ممکن است در روزهای پر عرضه فرصت‌هایی پدید آید و در مقاطعی که کشاورزان دست نگه می‌دارند، نرخ‌ها دوباره بالا برود.
وقتی عجله گران تمام می‌شود
در چنین بازاری، تفاوت یک خرید موفق با یک معامله پرهزینه بیشتر در جزئیات است تا در نرخ اعلام‌شده. مرور چند معیار پیش از بستن قرارداد می‌تواند ریسک را به شکل محسوسی کاهش دهد.
تناسب نوع کالا با مصرف
سرگل، نگین و پوشال کاربردهای یکسانی ندارند. آشپزخانه رستوران، کارگاه بسته‌بندی و صادرکننده هر کدام نیاز متفاوتی دارند و خرید گران‌ترین درجه برای مصرفی که به آن نیاز ندارد، فقط سرمایه در گردش را حبس می‌کند. فهرست محصولات فروشندگانی مثل شریفیان که امکان خرید عمده زعفران را به تفکیک نوع فراهم می‌کنند، برای تطبیق درجه کالا با مصرف نقطه شروع مناسبی است.
تاریخ برداشت و تازگی
در روزهای ابتدایی فصل، محصول سال قبل هم در بازار حضور دارد. پرسیدن صریح تاریخ برداشت و ثبت آن در فاکتور یا قرارداد، مانع می‌شود که کالای کهنه با نرخ محصول نو فروخته شود.
رطوبت و روش خشک‌کردن
رطوبت بالاتر یعنی پرداخت پول برای وزنی که بخشی از آن آب است و همچنین ماندگاری کمتر. خریدار باید از فروشنده بپرسد محصول با چه روشی خشک شده و آیا پیش از تحویل، رطوبت آن سنجیده می‌شود.
بسته‌بندی و شرایط انبار
زعفران به نور، گرما و هوا حساس است. نوع ظرف، دربندی و محل نگهداری کالا تا لحظه تحویل نیز باید روشن باشد؛ خرید عمده‌ای که در انبار نامناسب مانده باشد، ارزش خود را پیش از مصرف از دست می‌دهد.
نمونه پیش از حجم و خطر کالای تقلبی
هیچ سفارش بزرگی نباید بدون دریافت و بررسی نمونه از همان محموله بسته شود و این احتیاط در فصل نوسان قیمت اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. به گفته حسینی، نوسان نرخ‌ها می‌تواند زمینه ورود زعفران تقلبی به بازار را فراهم کند. در بازار شیوه‌هایی مانند رنگ زدن به کالای کم‌کیفیت، مخلوط کردن پوشال با درجه‌های بالاتر یا افزودن رطوبت برای سنگین‌تر کردن وزن شناخته‌شده است؛ از این رو بررسی نمونه و خرید از فروشنده قابل پیگیری اهمیت دو چندان دارد.
شفافیت درباره نرخ کیلویی و حداقل سفارش
پیش از هر مذاکره، فروشنده باید قیمت هر کیلو را به تفکیک نوع کالا و حداقل مقدار سفارش را روشن اعلام کند. هنگام استعلام از چند فروشنده، نرخ‌ها باید برای یک نوع و یک حجم مشخص کنار هم گذاشته شود تا مقایسه منصفانه باشد. همچنین بزرگ‌ترین عمده فروشی ادویه ایران یعنی فروشگاه شریفیان، نرخ کیلویی را به‌صورت عمومی منتشر می‌کنند و همین امکان مقایسه را برای خریدار فراهم می‌کند.
خرید مرحله‌ای
با توجه به عرضه تدریجی، تقسیم سفارش به چند نوبت در طول فصل منطقی‌تر از خرید یکجا در روزهای اوج است و فرصت می‌دهد کیفیت محموله نخست پیش از سفارش بعدی سنجیده شود.
سخن پایانی
در نهایت، بازار زعفران امسال با نرخ‌هایی به‌مراتب بالاتر از سال گذشته، روایت‌های متفاوت مسئولان از نوسان قیمت و عرضه‌ای که قرار است تدریجی باشد، به روزهای پیک برداشت نزدیک شده است. در چنین فضایی، خریدار عمده‌ای که فقط به دنبال کمترین عدد باشد، ممکن است در کیفیت، رطوبت یا حتی اصالت کالا هزینه‌ای بیشتر از تخفیف دریافتی بپردازد.
