ضرورت کاهش وابستگی به نیروگاه‌های متمرکز
نوید هدایتی‌فر کارشناس انرژی توسعه نیروگاه‌های سقفی خورشیدی خانگی می‌تواند به یکی از محورهای راهبردی بازآرایی معماری امنیت انرژی کشور تبدیل شود؛ رویکردی که با تنوع‌بخشی به سبد تولید برق، کاهش وابستگی به نیروگاه‌های متمرکز و افزایش ظرفیت تولید در محل مصرف، زمینه ارتقای تاب‌آوری شبکه برق را فراهم می‌کند.
در شرایطی که کشور هم‌زمان با ناترازی برق در تابستان و محدودیت تأمین گاز نیروگاه‌ها در زمستان مواجه است، اتکا به الگوی متنوع‌تری از تولید انرژی ضرورت دارد. گسترش سامانه‌های خورشیدی خانگی می‌تواند بخشی از این نیاز را از طریق منابع تجدیدپذیر تأمین کند و به کاهش فشار بر زیرساخت‌های موجود منجر شود. توسعه نیروگاه‌های سقفی خورشیدی خانگی می‌تواند به یکی از محورهای راهبردی بازآرایی معماری امنیت انرژی کشور تبدیل شود؛ رویکردی که با تنوع‌بخشی به سبد تولید برق، کاهش وابستگی به نیروگاه‌های متمرکز و افزایش ظرفیت تولید در محل مصرف، زمینه ارتقای تاب‌آوری شبکه برق را فراهم می‌کند.
یکی از مهم‌ترین مزیت‌های تولید پراکنده برق، کاهش وابستگی کامل خانوارها و بخشی از مصرف‌کنندگان به شبکه سراسری است. در الگوی سنتی، بخش عمده تولید برق در نیروگاه‌های بزرگ انجام می‌شود و انرژی از طریق شبکه‌های انتقال و توزیع به مصرف‌کنندگان می‌رسد؛ اما توسعه نیروگاه‌های خورشیدی سقفی، امکان تولید برق در نزدیکی محل مصرف را فراهم می‌کند. گسترش این ظرفیت در شهرها و روستاها می‌تواند بخشی از بار شبکه را کاهش دهد و در صورت طراحی مناسب، به افزایش تاب‌آوری زیرساخت‌های برق در برابر اختلالات و تهدیدهای احتمالی کمک کند. البته تأمین برق منازل هنگام خاموشی شبکه به تجهیزات پشتیبان و ذخیره‌سازی مناسب نیاز دارد و صرف نصب پنل خورشیدی به‌تنهایی تضمین‌کننده برق‌رسانی در زمان قطعی نیست.
از سوی دیگر، توسعه نیروگاه‌های خورشیدی خانگی می‌تواند در مدیریت ناترازی برق در فصل تابستان نقش مؤثری ایفا کند. در این فصل، افزایش استفاده از وسایل سرمایشی موجب رشد تقاضای برق می‌شود و شبکه با فشار بیشتری مواجه است. از آنجا که تولید برق خورشیدی در ساعات تابش مناسب انجام می‌شود، این ظرفیت می‌تواند بخشی از نیاز روزانه را پوشش دهد و فشار واردشده بر نیروگاه‌های حرارتی و شبکه توزیع را کاهش دهد. هرچه سهم تولید پراکنده در نزدیکی مراکز مصرف افزایش یابد، امکان مدیریت بهتر بار شبکه فراهم می‌شود و نیاز به تأمین تمام رشد تقاضا از طریق توسعه ظرفیت‌های متمرکز کاهش پیدا می‌کند.
اهمیت این راهبرد در زمستان نیز از منظر کاهش مصرف گاز در بخش نیروگاهی قابل توجه است. در دوره‌های سرد سال، افزایش مصرف گاز در بخش خانگی و تجاری می‌تواند محدودیت‌هایی برای تأمین سوخت نیروگاه‌ها ایجاد کند و بر پایداری تولید برق اثر بگذارد. انرژی خورشیدی، در کنار سایر منابع تجدیدپذیر، ذخیره‌سازی انرژی و مدیریت مصرف، می‌تواند به تنوع‌بخشی منابع تأمین برق کمک کند و وابستگی سیستم به سوخت گاز را در مقیاس سالانه کاهش دهد. البته میزان اثرگذاری نیروگاه‌های خورشیدی در زمستان به شرایط تابش، ظرفیت نصب‌شده و الگوی مصرف وابسته است؛ ازاین‌رو، توسعه این نیروگاه‌ها باید با تقویت سایر منابع تولید برق و برنامه‌ریزی جامع برای تأمین سوخت همراه شود.
در نهایت، گسترش نیروگاه‌های سقفی خورشیدی خانگی باید فراتر از یک برنامه محدود برای افزایش ظرفیت انرژی تجدیدپذیر، به‌عنوان بخشی از سیاست ملی تنوع‌بخشی به سبد تولید برق و ارتقای امنیت انرژی دنبال شود. فراهم کردن تسهیلات مالی برای خانوارها، تسهیل اتصال سامانه‌ها به شبکه، ایجاد سازوکار شفاف برای خرید برق مازاد، توسعه تجهیزات ذخیره‌ساز و تدوین استانداردهای فنی، از جمله پیش‌نیازهای تحقق این هدف است. در صورت طراحی درست این سیاست‌ها، خانوارها می‌توانند علاوه بر تأمین بخشی از برق مورد نیاز خود، از فروش برق مازاد نیز درآمد کسب کنند و در توسعه زیرساخت‌های انرژی کشور مشارکت داشته باشند. به این ترتیب، تولید پراکنده برق می‌تواند هم‌زمان به کاهش فشار بر شبکه، مدیریت ناترازی برق و گاز، افزایش تاب‌آوری در شرایط بحران و حرکت به سوی ساختار متنوع‌تر و پایدارتر انرژی در کشور کمک کند.
