ال‌نینو؛ تهدید تازه زنجیره فلزات
ال‌نینو دیگر فقط یک پدیده اقلیمی نیست؛ به متغیری اقتصادی برای بازار فلزات تبدیل شده است. خشکسالی، کاهش منابع آب، بارندگی‌های شدید، اختلال در تولید برق‌آبی و آسیب به مسیرهای حمل‌ونقل، اکنون در نقاط مختلف جهان مستقیماً بر یکی از حساس‌ترین زنجیره‌های صنعتی اقتصاد اثر می‌گذارند. از نیکل اندونزی و مس شیلی تا معادن چندفلزی پرو، تغییرات آب‌وهوایی در حال تبدیل شدن به عاملی است که می‌تواند تولید، هزینه و حتی جریان عرضه فلزات در بازار جهانی را تغییر دهد.
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر می‌شود که بدانیم بخش بزرگی از تولید جهانی فلزات در مناطقی متمرکز است که همزمان با تنش آبی، زیرساخت‌های حساس و وابستگی بالا به منابع طبیعی روبه‌رو هستند. در چنین شرایطی، یک دوره خشکسالی می‌تواند کارخانه فرآوری را با کمبود آب مواجه کند و بارندگی شدید در سوی دیگر جهان، جاده، معدن یا شبکه انتقال را از مدار خارج کند. ال‌نینو به این ترتیب در حال ورود به معادله قیمت و عرضه فلزات است؛ پدیده‌ای که نشان می‌دهد ریسک اقلیمی دیگر حاشیه‌ای برای صنعت معدن نیست و می‌تواند به یکی از گلوگاه‌های اصلی تولید تبدیل شود. صمت در این گزارش، اثر ال‌نینو بر زنجیره تولید و عرضه فلزات مختلف را بررسی می‌کند.
ال‌نینو به جان بازار فلزات افتاد
ال‌نینو بار دیگر از یک پدیده اقلیمی به عاملی اثرگذار بر بازار مواد معدنی تبدیل شده است. تشدید این پدیده در سال ۲۰۲۶، خشکسالی و کاهش دسترسی به آب در بخش‌هایی از جنوب‌شرقی آسیا و آمریکای جنوبی را به همراه داشته و فعالیت برخی معادن و واحدهای فرآوری فلزات را تحت تأثیر قرار داده است. در اندونزی، این اثر اکنون به‌طور مستقیم در صنعت نیکل دیده می‌شود؛ جایی که کاهش منابع آب، تولید در یکی از بزرگ‌ترین مراکز فرآوری نیکل جهان را محدود کرده است.
پارک صنعتی موروالی اندونزی در جزیره سولاوسی، به شرکت‌های مستقر در این مجموعه اعلام کرده است که به‌دلیل کمبود آب، تولید نیکل‌پیگ‌آیرون (NPI) را کاهش دهند. براساس گزارش‌های منتشرشده، حجم کاهش تولید می‌تواند حدود ۱۰۰ هزار تن باشد. ظرفیت نصب‌شده NPI در این مجموعه حدود ۴.۲ میلیون تن در سال برآورد شده است. موروالی پیش‌تر نیز هشدار داده بود در صورت تداوم بحران آب، تولید می‌تواند ۳۰ تا ۴۰ درصد کاهش پیدا کند.
این اتفاق از آن جهت اهمیت دارد که اندونزی بزرگ‌ترین تولیدکننده نیکل جهان است و براساس داده‌های USGS، در سال ۲۰۲۴ حدود ۶۲ درصد تولید معدنی نیکل جهان را در اختیار داشته است. بنابراین اختلال در یک مرکز بزرگ فرآوری می‌تواند فراتر از بازار داخلی اندونزی، بر عرضه جهانی نیکل و قیمت این فلز اثر بگذارد.
آب؛ گلوگاه تازه زنجیره نیکل
تأثیر ال‌نینو بر نیکل فقط به NPI محدود نمی‌شود. گروه CRU گزارش داده است که کاهش شدید بارندگی در مناطق نیکل‌خیز اندونزی، از جمله سولاوسی و مالوکو، دسترسی به آب را برای واحدهای تولید NPI و همچنین فرآیندهای HPAL محدود کرده است؛ در این میان، تولید MHP با فشار بیشتری مواجه شده است.
اهمیت این موضوع در ساختار زنجیره نیکل اندونزی است. این کشور طی سال‌های اخیر سرمایه‌گذاری گسترده‌ای در فرآوری داخلی نیکل انجام داده و از تولید سنگ معدن به سمت NPI، فِرونیکل، محصولات میانی و مواد مورد استفاده در باتری حرکت کرده است. بنابراین، کاهش دسترسی به آب می‌تواند به‌جای توقف یک معدن، بخشی از یک زنجیره صنعتی بزرگ را تحت فشار قرار دهد.
در واقع، ال‌نینو نشان می‌دهد ریسک اقلیمی برای معدن فقط به کاهش عیار یا آسیب به معدنکاری محدود نیست؛ آب می‌تواند همانند برق، حمل‌ونقل و خوراک، به یک گلوگاه تولید تبدیل شود.
مس؛ ال‌نینو در قلب تولید شیلی
نیکل تنها فلزی نیست که از شرایط اقلیمی تأثیر می‌گیرد. در شیلی نیز تولید مس در سال ۲۰۲۶ همزمان با عوامل ساختاری، از اختلالات ناشی از بارندگی‌های مرتبط با ال‌نینو آسیب دیده است.
تولید مس شیلی در ژوئیه ۲۰۲۶ حدود ۹.۴ درصد کمتر از ماه مشابه سال قبل بود و تولید تجمعی کشور تا پایان ژوئیه به ۲.۹ میلیون تن رسید. تحلیلگران صنعت معدن شیلی اعلام کرده‌اند بارندگی‌های مرتبط با ال‌نینو بر عملکرد برخی معادن بزرگ، از جمله Caserones و Los Pelambres، اثر گذاشته است. البته افت تولید شیلی فقط به ال‌نینو مربوط نیست و کاهش عیار سنگ معدن و مشکلات عملیاتی نیز در آن نقش دارند.
این مسئله برای بازار جهانی مس اهمیت زیادی دارد. شیلی در سال ۲۰۲۴ حدود ۲۴ درصد تولید مس معدنی جهان را در اختیار داشت و همچنان بزرگ‌ترین تولیدکننده مس معدنی جهان است.
از سوی دیگر، تولیدکنندگان بزرگ مس شیلی و پرو به‌شدت به دسترسی پایدار به آب وابسته‌اند. آژانس بین‌المللی انرژی اعلام کرده حدود ۸۰ درصد تولید مس شیلی در مناطق تحت تنش آبی انجام می‌شود و کاهش بارندگی و خشکسالی می‌تواند آسیب‌پذیری این بخش را افزایش دهد.
پرو؛ باران شدید در کنار خطر خشکسالی
اثر ال‌نینو در پرو شکل متفاوتی دارد. برخلاف اندونزی که مشکل اصلی فعلی کاهش بارندگی و کمبود آب است، ال‌نینو در سواحل پرو می‌تواند بارندگی‌های شدید، سیلاب و رانش زمین ایجاد کند. سازمان ENFEN پرو در سال ۲۰۲۶ نسبت به ادامه ال‌نینو ساحلی تا سال ۲۰۲۷ هشدار داده و احتمال بارندگی بالاتر از معمول در بخش‌هایی از سواحل این کشور را مطرح کرده است.
این شرایط می‌تواند عملیات معدنکاری، جاده‌های دسترسی، خطوط انتقال و تأسیسات فرآوری را تحت فشار قرار دهد. تجربه سال‌های گذشته نیز نشان داده است که بارندگی شدید در پرو می‌تواند مستقیماً عملیات معادن فلزی را متوقف کند. برای نمونه، معدن Cerro Lindo در سال ۲۰۲۳ به‌دلیل بارندگی شدید و طغیان رودخانه‌ها حدود دو هفته متوقف شد.
اهمیت این موضوع تنها به مس محدود نیست. پرو یکی از تولیدکنندگان بزرگ مس، روی، نقره و طلاست و هرگونه اختلال در زیرساخت‌های معدنی آن می‌تواند همزمان چند بازار فلزی را تحت تأثیر قرار دهد. داده‌های وزارت انرژی و معادن پرو نشان می‌دهد این کشور در سال ۲۰۲۳ حدود ۲.۷۶ میلیون تن مس، ۱.۴۷ میلیون تن روی و بیش از ۹۹ میلیون گرم طلای محتوی تولید کرده است.
روی، سرب و نقره؛ قربانیان غیرمستقیم
روی، سرب و نقره ممکن است به اندازه نیکل و مس در مرکز خبرهای مربوط به ال‌نینو نباشند، اما از همان مسیرهای عملیاتی آسیب‌پذیرند. معادن این فلزات در پرو و دیگر کشورهای آمریکای جنوبی در معرض بارندگی شدید، سیلاب، رانش زمین و اختلال در مسیرهای حمل‌ونقل قرار دارند.
نمونه Cerro Lindo نشان می‌دهد حتی اگر ذخیره و کارخانه فرآوری آسیب مستقیمی نبینند، قطع جاده، طغیان رودخانه یا دشوار شدن تخلیه آب معدن می‌تواند تولید را متوقف کند. از سوی دیگر، دوره‌های خشک نیز می‌توانند دسترسی به آب فرآوری را محدود کنند. به این ترتیب، ال‌نینو می‌تواند برای این فلزات یک ریسک دوگانه ایجاد کند: بارندگی بیش از حد در یک منطقه و کمبود آب در منطقه‌ای دیگر. این مسئله اهمیت بیشتری پیدا می‌کند زیرا زنجیره تولید بسیاری از معادن چندفلزی است. یک اختلال عملیاتی ممکن است همزمان تولید مس، روی، سرب، طلا یا نقره را کاهش دهد و اثر آن را به چند بازار منتقل کند.
طلا؛ ریسک بیشتر در مسیر عملیات
بازار طلا معمولاً از ال‌نینو بیشتر از مسیر سرمایه‌گذاری و تقاضای پناهگاه امن تأثیر می‌گیرد تا کاهش مستقیم تولید. با این حال، عملیات معدنی طلا نیز از تغییرات شدید آب‌وهوایی مصون نیست. بارندگی شدید می‌تواند عملیات معادن روباز، راه‌های دسترسی و تأسیسات باطله را تحت فشار قرار دهد، در حالی که خشکسالی می‌تواند تأمین آب موردنیاز فرآوری را دشوار کند. در کشورهای تولیدکننده طلا مانند استرالیا، آمریکای جنوبی و آفریقای جنوبی، شدت و جهت اثر ال‌نینو متفاوت است.
بنابراین، برای طلا باید میان «اثر بر عرضه معدنی» و «اثر بر قیمت» تفاوت قائل شد. در شرایط افزایش نااطمینانی جهانی، ممکن است تقاضای سرمایه‌گذاری برای طلا افزایش یابد، حتی اگر تولید معدنی آن تغییر قابل‌توجهی نداشته باشد.
آلومینیوم؛ برق در برابر خشکسالی
آلومینیوم از مسیر متفاوتی تحت تأثیر ال‌نینو قرار می‌گیرد. بخش مهمی از هزینه تولید آلومینیوم به برق وابسته است و هرگونه کاهش تولید برق‌آبی در مناطق متاثر از خشکسالی می‌تواند هزینه ذوب را افزایش دهد.
این موضوع برای کشورهایی که بخشی از برق صنایع فلزی خود را از نیروگاه‌های برق‌آبی تأمین می‌کنند اهمیت بیشتری دارد. تجربه ال‌نینو در آمریکای جنوبی نشان داده است که تغییرات بارندگی می‌تواند منابع آبی و تولید برق‌آبی را تحت تأثیر قرار دهد. در برزیل، برای نمونه، در دوره ال‌نینوی ۲۰۲۳-۲۰۲۴ جریان برخی رودخانه‌ها و مخازن برق‌آبی با فشار مواجه شد.
از طرف دیگر، ال‌نینو در استرالیا معمولاً با شرایط خشک‌تر و گرم‌تر در بخش‌هایی از کشور همراه است. اداره هواشناسی استرالیا اعلام کرده ال‌نینو معمولاً بارندگی زمستان و بهار را در مرکز و شرق کشور کاهش می‌دهد و خطر خشکسالی و آتش‌سوزی را افزایش می‌دهد. بنابراین اثر این پدیده بر آلومینیوم می‌تواند هم از مسیر انرژی و هم از طریق معدنکاری و زنجیره تأمین مواد اولیه ظاهر شود؛ هرچند شدت آن در هر منطقه متفاوت است.
سنگ‌آهن؛ حساس به اختلالات لجستیکی
سنگ‌آهن نیز مانند بسیاری از مواد معدنی از تغییرات شدید آب‌وهوایی آسیب‌پذیر است، اما اثر ال‌نینو بر این بازار بیشتر به شکل منطقه‌ای و از مسیر حمل‌ونقل و عملیات معدنی ظاهر می‌شود.
استرالیا یکی از مهم‌ترین قطب‌های تولید سنگ‌آهن جهان است و ال‌نینو معمولاً شرایط خشک‌تر و گرم‌تری را در بخش‌هایی از این کشور ایجاد می‌کند. در عین حال، اداره هواشناسی استرالیا تأکید می‌کند که اثر ال‌نینو در همه مناطق یکسان نیست و عوامل دیگری مانند IOD نیز می‌توانند الگوی بارش را تغییر دهند.
در نتیجه، نمی‌توان هر تغییر تولید سنگ‌آهن را مستقیماً به ال‌نینو نسبت داد؛ اما افزایش دما، آتش‌سوزی، کمبود آب یا رخدادهای شدید بارشی می‌تواند هزینه و قابلیت اطمینان عملیات و حمل‌ونقل را تغییر دهد.
قلع؛ تجربه متفاوت اندونزی
اندونزی علاوه بر نیکل، یکی از تولیدکنندگان بزرگ قلع جهان نیز هست. براساس داده‌های USGS، این کشور در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۹ درصد تولید معدنی قلع جهان را در اختیار داشته و دومین تولیدکننده بزرگ این فلز بوده است.
با این حال، در شرایط فعلی شواهد مستقیمی که نشان دهد کاهش تولید قلع اندونزی مستقیماً ناشی از ال‌نینو بوده، به اندازه شواهد مربوط به نیکل نیست. حتی شرکت PT Timah در نیمه نخست ۲۰۲۶ افزایش ۷۵ درصدی تولید سنگ قلع خود را گزارش کرده است.
این تفاوت مهم است؛ زیرا نشان می‌دهد اثر ال‌نینو را نمی‌توان به‌صورت یکسان به تمام فلزات یک کشور تعمیم داد. شدت اثر به نوع معدن، نیاز آبی، موقعیت جغرافیایی، زیرساخت و توانایی شرکت‌ها برای تأمین آب جایگزین بستگی دارد.
پلاتین و فلزات گروه پلاتین
پلاتین و فلزات گروه آن نیز می‌توانند از تغییرات آب‌وهوایی و تنش آبی اثر بگیرند، به‌ویژه در آفریقای جنوبی که مرکز اصلی تولید پلاتین جهان است. آب و انرژی از نهاده‌های حیاتی صنعت پلاتین این کشور محسوب می‌شوند و خشکسالی می‌تواند رقابت بر سر منابع آب را افزایش دهد.
با این حال، در مورد پلاتین نیز باید میان ریسک اقلیمی و اختلال واقعی در تولید تفاوت گذاشت. ال‌نینو به‌تنهایی تعیین‌کننده عرضه این فلز نیست و عواملی مانند برق، هزینه استخراج، عمق معادن و شرایط زیرساختی نقش مهم‌تری دارند.
بازار فلزات در برابر یک شوک اقلیمی
آنچه در نیکل اندونزی، مس شیلی و معادن پرو دیده می‌شود، یک پیام مشترک دارد: ال‌نینو می‌تواند از مسیرهای متفاوت به بازار فلزات فشار وارد کند. در یک منطقه، خشکسالی آب موردنیاز کارخانه را کاهش می‌دهد؛ در منطقه‌ای دیگر، بارندگی شدید جاده و معدن را از کار می‌اندازد و در منطقه‌ای دیگر، کاهش بارش می‌تواند تولید برق‌آبی و هزینه انرژی صنایع فلزی را تحت تأثیر قرار دهد.
در شرایط کنونی، این ریسک اهمیت بیشتری پیدا کرده است. اداره هواشناسی استرالیا در سپتامبر ۲۰۲۶ اعلام کرد ال‌نینوی فعلی می‌تواند از نظر شدت به یکی از قوی‌ترین رخدادهای ثبت‌شده تبدیل شود، هرچند تأکید کرده است شدت ال‌نینو الزاماً به معنای شدت یکسان اثرات آن در همه مناطق نیست.
به این ترتیب، بازار جهانی فلزات با یک شوک یکسان روبه‌رو نیست؛ بلکه با مجموعه‌ای از ریسک‌های اقلیمی مواجه است که در نقاط مختلف زنجیره معدن و فلز ظاهر می‌شوند. نیکل در اندونزی اکنون نمونه روشن این وضعیت است، مس در شیلی و پرو در معرض ریسک‌های متفاوت قرار دارد و فلزاتی مانند آلومینیوم، سنگ‌آهن، روی، سرب، قلع، طلا و پلاتین نیز بسته به منطقه تولید می‌توانند از تغییرات آب، انرژی و حمل‌ونقل اثر بگیرند.
اگر خشکسالی و بارندگی‌های شدید همزمان با رشد تقاضای جهانی برای فلزات ادامه پیدا کند، مدیریت آب و تاب‌آوری زیرساخت‌ها به بخشی جدایی‌ناپذیر از استراتژی تولیدکنندگان تبدیل خواهد شد. در چنین شرایطی، مزیت رقابتی یک معدن دیگر فقط به عیار سنگ، ظرفیت کارخانه یا هزینه استخراج محدود نیست؛ دسترسی مطمئن به آب، برق و مسیرهای حمل‌ونقل نیز می‌تواند تعیین کند کدام تولیدکننده در برابر شوک‌های اقلیمی دوام بیشتری خواهد داشت.
سخن پایانی
ال‌نینو نشان داده است که اثر تغییرات اقلیمی بر صنعت معدن دیگر به یک ریسک دور از دسترس محدود نمی‌شود. کاهش منابع آب در اندونزی، اختلال تولید مس در شیلی و خطر سیلاب و رانش زمین در پرو، هرکدام از مسیر متفاوتی به زنجیره تأمین فلزات فشار وارد می‌کنند. این در حالی است که بخش بزرگی از تولید جهانی نیکل، مس، روی، قلع و دیگر فلزات در چند کشور متمرکز است و هر اختلال منطقه‌ای می‌تواند اثر خود را به بازارهای جهانی منتقل کند.
در چنین شرایطی، تاب‌آوری اقلیمی به بخشی از رقابت‌پذیری صنعت معدن تبدیل می‌شود. شرکت‌هایی که بتوانند برای تأمین آب، انرژی و حمل‌ونقل جایگزین‌های مطمئن‌تری ایجاد کنند، در برابر شوک‌های آب‌وهوایی آسیب‌پذیری کمتری خواهند داشت. ال‌نینو شاید عامل تعیین‌کننده قیمت هیچ فلزی به‌تنهایی نباشد، اما می‌تواند همان حلقه‌ای باشد که یک زنجیره تأمین تحت فشار را از تعادل خارج می‌کند؛ موضوعی که اهمیت مدیریت ریسک اقلیمی را برای آینده بازار جهانی فلزات بیش از گذشته برجسته می‌سازد.
