ضوابط جدید وال پست در سال ۱۴۰۵؛ تغییرات مهم در طراحی و اجرای دیوارها
با ابلاغ راهنمای طراحی و اجرای اجزای غیرسازهای در سال ۱۴۰۵، روش طراحی و اجرای وال پست و مهار دیوارهای ساختمان دستخوش تغییراتی شده است. مهمترین تفاوت این دستورالعمل با روشهای قبلی، تأکید بر محاسبات مهندسی بهجای استفاده از فواصل ثابت برای نصب وادارهاست. در رویکرد جدید، مشخصات دیوار، میزان مقاومت آن در برابر نیروهای زلزله و باد و شرایط اتصال به سازه، مبنای تعیین جزئیات اجرایی قرار میگیرد.
تغییرات ضوابط میلگرد بستر و تسلیح دیوار در سال ۱۴۰۵
طبق فصل سوم راهنمای جدید والپست، دیوارهای بنایی غیرسازهای باید با میلگرد بستر یا کامپوزیت شبکه الیاف مسلح شوند. استفاده از روشهای دیگر نیز در صورتی مجاز است که طراحی و اجرای آنها با منابع معتبر فنی یا نتایج آزمایشگاهی مطابقت داشته باشد. در این میان، انتخاب نوع میلگرد بستر فقط به مشخصات فنی آن محدود نمیشود؛ عواملی مانند کیفیت ساخت، پوشش ضدخوردگی و قیمت میلگرد بستر نیز در برآورد هزینه نهایی اجرای دیوار و انتخاب مصالح مناسب تأثیرگذار هستند.
یکی از تغییرات مهم در ضوابط سال ۱۴۰۵، تعیین محدودیت مشخص برای فاصله میلگردهای بستر است. مطابق بند ۳-۱-۲ و پیوست هفتم راهنما، فاصله این میلگردها در ارتفاع دیوار باید بر اساس محاسبات تعیین شود و در هیچ شرایطی نباید از ۵۰۰ میلیمتر بیشتر باشد. علاوه بر این، برای انتخاب و اجرای میلگرد بستر باید الزامات زیر رعایت شوند:
-
قطر مفتول: قطر مفتولهای میلگرد بستر باید بین ۳ تا ۵ میلیمتر باشد. استفاده از قطر نزدیک به ۴ میلیمتر بهعنوان گزینه پیشنهادی مطرح شده است.
-
طول همپوشانی: طول همپوشانی میلگردها نباید کمتر از ۳۰۰ میلیمتر یا ۷۵ برابر قطر مفتول طولی باشد؛ هرکدام که مقدار بیشتری ایجاد کند، ملاک خواهد بود.
-
پوشش ضدخوردگی: مفتولهای میلگرد بستر باید گالوانیزه باشند یا از پوشش مناسب برای محافظت در برابر خوردگی برخوردار شوند.
-
نوع میلگرد بستر: استفاده از میلگرد بستر با ساختار نردبانی و خرپایی، مطابق ضوابط راهنما مجاز است.
-
فاصله رجهای مسلح: محل و فاصله رجهایی که در آنها میلگرد بستر اجرا میشود، باید متناسب با ظرفیت موردنیاز و نتایج محاسبات تعیین شود.
از نظر عملکرد سازهای نیز باید توجه داشت که میلگرد بستر عمدتاً ظرفیت خمشی افقی دیوار را افزایش میدهد و بهتنهایی تأثیر مستقیمی بر ظرفیت خمش قائم ندارد. در مقابل، کامپوزیت شبکه الیاف با توجه به نحوه نصب و جزئیات اجرا میتواند مقاومت خمشی دیوار را در امتداد افقی، قائم یا هر دو جهت تقویت کند. بنابراین، انتخاب روش تسلیح نباید صرفاً بر اساس قیمت یا سهولت اجرا انجام شود؛ بلکه لازم است نوع تقویتکننده با الگوی خمش خارج از صفحه و شرایط واقعی دیوار مطابقت داشته باشد.

مهمترین تغییرات ضوابط والپست در سال ۱۴۰۵
در ضوابط جدید والپست، روش طراحی و اجرای مهار دیوارهای غیرسازهای تغییر کرده است. در این رویکرد، دیگر نمیتوان برای همه دیوارها یک فاصله ثابت بین وادارها یا یک الگوی اجرایی یکسان در نظر گرفت. مهمترین تغییرات این ضوابط را میتوان در موارد زیر خلاصه کرد:
-
تعیین محاسباتی فاصله وادارهای قائم: فاصله وادارها با توجه به طول بحرانی دیوار مشخص میشود؛ بنابراین محدودیت ثابتی مانند ۴ متر برای تمام دیوارها ملاک نخواهد بود. این مقدار به مشخصات دیوار و ظرفیت آن در برابر نیروهای خارج از صفحه بستگی دارد.
-
تغییر رویکرد نسبت به وادار افقی: در روش جدید، اجرای تیرک یا وادار افقی الزام عمومی ندارد. اگر محاسبات نشان دهد که با استفاده از وادارهای قائم و رعایت سایر الزامات، مقاومت و پایداری دیوار تأمین میشود، میتوان بدون وادار افقی آن را اجرا کرد.
-
پذیرش اتصال هشتگیر در شرایط مشخص: اتصال هشتگیر میان دیوارهای غیرسازهای، در صورت رعایت فاصلههای تعیینشده از وادارها و تأمین تسلیح افقی مناسب، قابل استفاده است. این روش میتواند به ایجاد تکیهگاه مناسب برای دیوار کمک کند و در برخی شرایط، نیاز به اجرای وادار اضافی را کاهش دهد.
-
اولویت اتصال کشویی در محل اتصال به سقف: برای اتصال وادارهای قائم به سقف، استفاده از جزئیات کشویی نسبت به اتصال تلسکوپی ترجیح داده شده است. هدف این تغییر، فراهم کردن امکان جابهجایی نسبی طبقات و جلوگیری از انتقال تغییرمکانهای ناخواسته به وادار و دیوار است.
-
بازنگری در ضوابط تسلیح دیوار: مشخصاتی مانند فاصله میلگرد بستر در ارتفاع دیوار، قطر مفتول و طول همپوشانی باید مطابق ضوابط و نتایج محاسبات انتخاب شوند. در این میان، رعایت حداکثر فاصله مجاز میلگرد بستر و استفاده از مفتول دارای پوشش ضدخوردگی اهمیت دارد.
-
تأثیر شرایط مرزی بر طراحی دیوار: نحوه اتصال لبههای دیوار به کف، سقف و ستونها مستقیماً بر ظرفیت مقاومت خارج از صفحه اثر میگذارد. به همین دلیل، شرایط مهار دیوار باید از ابتدا در طراحی مشخص شود؛ زیرا تغییر در وضعیت تکیهگاهی میتواند فاصله وادارها و جزئیات اجرایی موردنیاز را تغییر دهد.
برای اجرای مهار دیوار نیز میتوان با توجه به جزئیات طراحی و شرایط اتصال، از روشهایی مانند ناودانی منقطع استفاده کرد. این قطعات امکان مهار خارج از صفحه دیوار و تأمین حرکت نسبی درونصفحهای را فراهم میکنند
ضوابط جدید والپست ۱۴۰۵ برای تعیین طول و ارتفاع دیوار
در ضوابط جدید والپست ۱۴۰۵، برخلاف مقادیر تجویزی قبلی (۴ متر در استاندارد ۲۸۰۰ و ۵ متر در مبحث هشتم)، حداکثر طول آزاد دیوار و فاصله وادارها بر اساس محاسبات پروژه تعیین میشود. مطابق بند ۳-۲، معیار اصلی «طول بحرانی» است؛ یعنی طولی که در آن ظرفیت مقاومت دیوار در برابر نیروهای خارج از صفحه با نیروی وارده برابر میشود. بر این اساس، تعداد و محل وادارها باید متناسب با مقاومت و شرایط واقعی دیوار مشخص شود.
محاسبه طول بحرانی به مشخصات هندسی، مصالح و شرایط بارگذاری دیوار وابسته است. مهمترین عوامل مؤثر در این محاسبات عبارتاند از:
-
ارتفاع آزاد و ضخامت دیوار
-
نوع بلوک، جنس مصالح و ملات مصرفی
-
وزن دیوار و بار ناشی از نازککاریهای متصل به آن
-
نوع و میزان تسلیح، از جمله استفاده از میلگرد بستر
-
نحوه مهار لبهها و شرایط تکیهگاهی دیوار
-
میزان نیروی خارج از صفحه ناشی از باد و زلزله
بنابراین، نیاز به وادار را نمیتوان صرفاً بر اساس طول ۴ یا ۵ متر تعیین کرد. ملاک اصلی، مشخصات دیوار و نتایج محاسبات مقاومت و پایداری آن است؛ بهطوریکه حتی دیوارهای کوتاه نیز ممکن است به وادار نیاز داشته باشند و دیوارهای بلندتر در صورت تأیید محاسبات، بدون وادار میانی اجرا شوند.
ضوابط والپست در اطراف درب و پنجره
وجود بازشو بر مقاومت خارج از صفحه و طول بحرانی دیوار تأثیر میگذارد. اگر ارتفاع دیوار بالای بازشو کمتر از ۲۰ درصد ارتفاع آزاد باشد، طول بحرانی ۳۰ درصد کاهش مییابد؛ اما در ارتفاع بیشتر، این کاهش لحاظ نمیشود. همچنین برای بازشوهای با عرض بیش از ۲ متر یا بازشوهای ممتد تا بالای دیوار، اجرای وادار قائم توصیه شده است. نعل درگاه نیز باید به وادار یا قاب فرعی (سابفریم) متصل شود.