رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند با تأکید بر ضرورت بهینه‌سازی مصرف انرژی در ساختمان‌های دولتی، گفت: حدود ۶۰ درصد انرژی در ساختمان‌های عمومی کشور هدر می‌رود. دولت با توجه به اینکه بزرگترین مالک ساختمان در کشور است؛ می‌تواند با یک سری راهکارهای فنی و فرهنگی، بخش زیادی از این هدررفت را جبران کند.

داستان تلخ ناترازی انرژی

سیدطه‌حسین مدنی در نشست «بهره‌وری انرژی در بخش اداری» که به میزبانی روابط عمومی اندیشکده حکمرانی هوشمند برگزار شد، گفت: ایران با وجود اینکه جزو رتبه‌های نخست برخورداری از ذخایر نفت و گاز جهان محسوب می‌شود؛ اما با یک پارادوکس تلخ به‌نام «ناترازی انرژی» دست‌ و پنجه نرم می‌کند. این ناترازی که محصول دهه‌ها مصرف بی‌رویه، عدم‌سرمایه‌گذاری کافی در زیرساخت‌ها و راندمان پایین تجهیزات است؛ اکنون از مرزهای هشدار عبور کرده و به وضعیت بحرانی رسیده است.

مدنی ادامه داد: کسری ۳۰۰ میلیون مترمکعبی گاز به‌عنوان سوخت اصلی نیروگاه‌ها، صنایع و بخش خانگی، یکی از نمودهای این بحران است. این میزان کسری، یعنی شبکه گاز کشور در روزهای سرد سال، با یک‌سوم ظرفیت خالی مواجه است که عملا امکان تأمین پایدار را سلب می‌کند. با توجه به نقش استراتژیک گاز در سبد انرژی کشور و اولویت تأمین بخش خانگی و قطع گاز بخش صنعتی، این میزان کسری به معنای ۱۱ تا ۱۸.۵ میلیارد دلار خسارت است. خسارتی که پیامدهای آن را می‌توان در اخراج نیروی کار، کاهش تولید و افزایش تورم دید.

رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند افزود: کسری حدود ۱۸ هزار مگاواتی برق هم یکی دیگر از نمودهای پارادوکس ناترازی انرژی در ایران است. در این بخش هم اولویت‌ها با بخش خانگی و راهکار ابتدایی، قطع برق صنعتی است. در تابستان ۱۴۰۳، هر روز قطع برق صنایع، برابر با ۸ هزار میلیارد تومان خسارت بوده است.

مدنی تصریح کرد: علاوه بر گاز و برق، ما در بخش آب هم با یک ابرچالش مواجهیم. میزان مصرف آب در تهران روزانه به ۲.۵ میلیارد لیتر می‌رسد. سرانه استاندارد مصرف آب در جهان حدود ۱۵۰ لیتر اما در تهران به‌عنوان پایتخت ایران نزدیک ۲۵۰ لیتر است. این میزان مصرف سرانه، تهران را در جایگاه دومین شهر پرمصرف جهان قرار داده است.

رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند خاطرنشان کرد: اگرچه دولت‌ها به ویژه دولت چهاردهم سعی کرده‌اند با افزایش تولید به شیوه‌های جدید، به ویژه در بخش برق خورشیدی، بخشی از این ناترازی در برق و گاز را جبران کنند؛ اما بهتر است کاهش مصرف با بهبود بهره‌وری به عنوان یک راهکار سریع‌تر و کم‌هزینه‌تر، مقدم بر افزایش تولید باشد که می‌توان به راهکارهایی با بیشترین بازدهی و کمترین دوره بازگشت سرمایه اندیشید.

نقش ادارات در مصرف بالای انرژی

به گزارش ایرنا، مدنی با بیان اینکه بهره‌وری انرژی در بخش اداری یکی از راهکارهای مهم است که باید به آن توجه شود، گفت: سیستم اداری در ایران بیش از ۲.۴ میلیون کارمند دارد. وجود این تعداد کارمند، به ایجاد میلیون‌ها مترمربع فضای فیزیکی منجر شده و دولت را به بزرگ‌ترین مالک ساختمان در کشور تبدیل کرده است. این یعنی در هزاران ساختمان عمومی، افرادی بدون نگرانی از هزینه مصرف انرژی و با سیستم‌های بعضا بسیار قدیمی، برای تهویه هوا به‌طور مداوم مشغول مصرف انرژی هستند.

رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند گفت: همین تصویر کافی است تا متوجه شویم چرا ۶۰ درصد انرژی در ساختمان‌های عمومی هدر می‌رود. در بخش آب هم با توجه به فضاهای سبز وسیع، استخرهای سازمانی و سیستم‌های تاسیساتی فرسوده و دچار نشتی‌های پنهان در ساختمان‌های دولتی، می‌توان سهم قابل توجهی در مصرف ناپایدار آب برای بخش دولتی قائل شد. بنابراین برای حل بحران و رفع پارادوکس ناترازی انرژی در ایران باید اقداماتی عمیق در همین بخش انجام داد تا هم سطح اثرگذاری را بالا برد و هم این پیام را به جامعه داد که «بحران جدی است و دولت اصلاح را از خود آغاز کرده است.» این امر پذیرش اجتماعی برای سیاست‌های قیمتی یا غیرقیمتی انرژی در آینده را تسهیل می‌کند.

از پنجره‌ها شروع کنید

مدنی در ادامه خاطرنشان کرد: پنجره‌ها، چشم‌های ساختمان به بیرون هستند، اما در عین حال، بزرگترین حفره‌های اتلاف انرژی نیز محسوب می‌شوند. در بسیاری از ساختمان‌های قدیمی دولتی، پنجره‌های تک‌جداره با پروفیل‌های آهنی یا آلومینیومی غیرترمال‌بریک، عملا هیچ مقاومتی در برابر تبادل حرارت ندارند. ضریب انتقال حرارت در این پنجره‌ها به حدود ۵.۸ وات بر متر مربع کلوین می‌رسد. به بیان ساده این پنجره‌ها در زمستان بخش زیادی از گرمای داخل را به بیرون منتقل می‌کنند و در تابستان هم قادر به جلوگیری از ورود گرما به فضای داخلی نیستند. به همین دلیل پیشنهاد می‌شود پنجره‌های قدیمی در ساختمان‌های عمومی با پنجره‌های دوجداره با پروفیل UPVC استاندارد که ضریب انتقال حرارت کمتری دارند؛ (حدود ۳ وات بر مترمربع کلوین) تعویض شوند.

مدنی افزود: پنجره‌های دو جداره به‌دلیل عایق بودن پروفیل و گاز آرگون میان دو شیشه که مانند یک سد حرارتی عمل می‌کند؛ می‌تواند تا ۸۰ درصد در هزینه‌ها و ۹۰ درصد در مصرف انرژی صرفه‌جویی به دنبال داشته باشد. این پنجره‌ها با جلوگیری از ورود صدای مزاحم بیرون به فضای داخل، حتی می‌تواند در بهره‌وری نیروی انسانی هم موثر باشد.

موتورخانه‌ها را هوشمند کنید

رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند در ادامه با بیان اینکه موتورخانه‌ها در ساختمان‌های اداری سنتی، اغلب با منطق ساده و ناکارآمد «تنظیم دستی دما روی یک عدد ثابت» کار می‌کنند، گفت: این یعنی دیگ آب گرم در نیمه‌شب زمستان با همان دمایی کار می‌کند که در ساعات اداری کار می‌کرد، یا در روزهای تعطیل همچنان به گرم کردن ساختمان خالی ادامه می‌دهد. این چالش که منجر به هدررفت بخش زیادی از انرژی می‌شود را می‌توان با سامانه‌های کنترل هوشمند موتورخانه و نصب سنسورهای دقیق در محیط خارج، خروجی دیگ و فضاهای داخلی رفع کرد و کنترل مشعل‌ها و پمپ‌ها را به این سامانه سپرد.

مدنی افزود: در سامانه هوشمند موتورخانه، سیستم براساس Weather Compensation، به صورت لحظه‌ای دمای آب چرخشی را براساس دمای هوای بیرون تنظیم می‌کند و اگر هوا گرم‌تر شود، دمای دیگ کاهش می‌یابد. زمانبندی فعالیت و حالت آماده به کار موتورخانه هم با سامانه هوشمند موتورخانه قابل تنظیم است. مثلاً سیستم تشخیص می‌دهد که ساختمان در ساعت ۱۶ تعطیل می‌شود و موتورخانه را تا صبح روز بعد به حالت Standby می‌برد. این سیستم می‌تواند با بهینه‌سازی احتراق و کاهش زمان کارکرد مشعل‌ها، تولید گازهای گلخانه‌ای و آلاینده را هم تا ۳۰ درصد کاهش دهد. همچنین هوشمندسازی موتورخانه، مصرف گاز در ساختمان‌های اداری را تا ۵۰ درصد کاهش می‌دهد. استهلاک تجهیزات گران‌قیمت موتورخانه و هزینه‌های تعمیر و نگهداری (O&M) هم تا حد بسیار زیادی کم می‌شود.

ضرورت گذار از کولرهای گازی فرسوده

رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند اظهار کرد: به طور کلی، سهم سیستم‌های سرمایشی در اوج مصرف به ۳۰ تا ۳۵ هزار مگاوات می‌رسد. در این میان نقش ساختمان‌های عمومی و دولتی در این میزان مصرف غیرقابل چشم‌پوشی است. بسیاری از ساختمان‌های دولتی در اقصی‌نقاط کشور مجهز به کولرهای گازی قدیمی با رده انرژی G و یا حتی F هستند. اگر دولت بتواند مصرف را در سطح یک میلیون کولرگازی فرسوده اصلاح کند؛ ۱۶۰۰ مگاوات در مصرف برق صرفه‌جویی می‌شود.

وی ادامه داد: یکی از راه‌های اصلاح مصرف در این بخش، جایگزینی کولرهای قدیمی با کولرهای دارای تکنولوژی اینورتر است. یکی از عوامل بالا بودن مصرف در کولرهای قدیمی، خاموش و روشن شدن مکرر است اما کولرهای گازی مجهز به کمپرسور اینورتر، با تنظیم دور موتور بر اساس نیاز سرمایشی، از خاموش و روشن شدن‌های مکرر جلوگیری کرده و تا ۶۰ درصد در مصرف برق صرفه‌جویی می‌کنند. همچنین در ساختمان‌های اداری که از کولر آبی استفاده می‌شود؛ می‌توان مصرف را با نصب سایه‌بان، تا ۲۰ درصد کاهش داد. الکتروموتورهای BLDC یا جریان مستقیم بدون جاروبک و پدهای سلولزی به جای پوشال، هم یکی از راهکارهای موثر برای کاهش مصرف آب و انرژی در کولرهای آبی است.

راهکارهای کاهش مصرف آب در ساختمان‌های دولتی

مدنی افزود: در مورد مصرف آب در ساختمان‌های عمومی هم می‌توان شیرآلات اهرمی را جایگزین شیرآلات قدیمی کرد. فقط با اهرمی کردن شیرآلات، مصرف آب را می‌توان ۲۰ تا ۳۰ درصد کاهش داد. راهکار موثرتر دیگری هم در این بخش وجود دارد و آن استفاده از شیرآلات الکترونیکی در سرویس‌های بهداشتی عمومی ادارات است که می‌توانند مصرف آب را حتی تا ۷۰ درصد کاهش دهند.

وی در ادامه گفت: همانطور که اشاره شد؛ بخش زیادی از فضای اداری کشور به فضای سبز اختصاص یافته و همین منجر به مصرف آب شرب برای آبیاری چمن و گیاهان عمدتاً غیربومی در بخش اداری شده است. برای رفع چالش باید فضای سبز ادارات را با جایگزینی گیاهان مقاوم به خشکی، هوشمندسازی سیستم آبیاری و آبیاری شبانه، بازمهندسی کرد. آبیاری غیراستاندارد هرچند از منابع غیر شرب همچون چاه، فاضلاب و... باشد نیز اثرات مخربی چون فرونشست زمین و تشدید تنش آبی در پایین دست را به همراه دارد.