بحران آب و آینده زاینده رود
خسرو رفیعی
شهر اصفهان و استان اصفهان در طی قرون مختلف از جمله مکانهای بسیار ارزشمند تاریخی است که هر گردشگر و سیاحی را در جهان برای سیر و سیاحت به این شهر بزرگ جذب میکند موقعیت تاریخی، کشاورزی و اقتصدی به ویژه محیط زیستی آن بر هیچکس پوشیده نیست و همه کارشناسان و متخصصان بخش آب و محیطزیست و بخش فرهنگی اجتماعی به این امر مهم واقف هستند. طرح تقسیم آب این رودخانه در زمان صفویه توسط شیخ بهایی یکی از معتبرترین اسناد تاریخی است که شرایط سیاسی جغرافیایی این سرزمین را به روشنی نشان میدهد. در مقدمه کتاب تاریخ آب و فاضلاب اصفهان که به همت دکتر عبدال مهدی رجایی و مهرداد خورسندی تهیه شده است از قول جواهر لعل نهر مینویسد کشوری که تاریخ خود را نداند مجبور است آن را دوباره تکرار کند و رودکی شاعر نامدار ایران میگوید:
هرچه ناموخت از گذشته روزگار نیز ناموزد ز هیچ آموزگار زندگی
زندگی در اصفهان به این آب وابسته است و علت و دلیل زندگی اجتماعی، در این منطقه وجود زاینده رود است که منابع آن از سرشاخههای کوهرنگ سرچشمه میگیرد که بسیار محدود است و برای بهرهبرداری و استفاده و زنده نگه داشتن محیطزیست در این منطقه نیاز است با دقت و وسواس و کار حرفهای و شناخت موقعیت اجتماعی اقتصادی فرهنگی آن، نهایت حساسیت را داشته باشیم، متاسفانه و متاسفانه در طول چند دهه گذشته بدون توجه به مسائل اشاره شده، مسئولان علارغم هشدارهای داده شده اقدام به تاسیسات آببرهای بزرگی مانند فولاد مبارکه اصفهان، پتروشیمی، نیروگاه، صنایع نظامی و کارخانههای کوچک و بزرگی کردند که رمقی را برای این رود باقی نگذاشته است و از آن بسیار بدتر همین مقدار آب را هم رحم نکردند و به شهرهای دیگر از جمله یزد، قم و شهرهای سر راهی آن فرستادهاند به طوری که تعداد بیشماری کارخانه کاشی و سرامیک و غیره در این منطقه خشک بیحاصل ایجاد شده و آب اصفهان را به یغما بردهاند و این شهر را به فاجعه محیط زیستی تبدیل کردهاند. در سالهای پیش از ۱۳۵۰ تامین آب صفهان به چاههای فلمن وابسته بود و نیاز آب این شهر از طریق این چاهها تامین میشد ولی با رشد جمعیت و گستردگی اصفهان و شهرهای اطراف آن وجود زاینده رود برای تامین آب شرب و کشاورزی در دستور کار قرار گرفت. در سال ۱۳۴۹ به وضوح از طرف مدیرعامل وقت سازمان آب و فاضلاب اصفهان طی نامهای به سازمان برنامه این ضرورت منعکس شده است. با احداث سد شاه عباس (زاینده رود) وابستگی اصفهان از نظر شرب و کشاورزی به زاینده رود دوچندان شده است. ولی در طول چند دهه گذشته از این آب برای صنایع آب پر شهرهای دیگر بدون در نظر گرفتن اثرات مخرب زیست محیطی و پایداری زمین اقدام کردهاند. در جنگ رمضان کارخانه فولاد مبارکه اصفهان به شدت آسیب دید و از مدار تولید خارج و فعالیت در این کارخانه متوقف شده است. که در جریان هستیم سال گذشته آب خلیجفارس را به این کارخانه رسانده تا بتوانند حقابه زایندرود را بازگردانند که تا کنون انجام نشده، با توجه با اینکه فعالیت این کارخانه متوقف شده باید این مقدار آب به رودخانه بازگردانده شود و آب خلیجفارس هم به رودخانه واریز نشده و معلوم نیست از این آب چه استفادهای میشود. اگر به سایر کارخانهها داده شده، شاهد این موضوع نبودیم. از طرف دیگر قرار بود برای کارخانجات و صنایع یزد و کرمان از آب خلیجفارس استفاده شود که تا حدی آب به این منطقه منتقل شده است ولی هنوز شاهد انتقال آب اصفهان به این شهرها و صنایع آن هستیم و زاینده رود همچنان تشنه است پیشنهاد میشود با توجه به اینکه کارخانه فولاد مبارکه صدمه دیده است آن را جمع کرده و به جنوب کشور در کنار خلیجفارس و دریای عمان منتقل کنیم و این اشتباه بزرگ را که در سالهای گذشته به وجود آمده جبران کنیم و اگر این انتقال مشکل است در طی بازسازی این کارخانه، شهر اصفهان، مردم اصفهان، محیطزیست اصفهان، کشاورزی اصفهان، گردشگری اصفهان تاریخ اصفهان و معماری شهر بزرگ نصف جهان به زاینده رود وابسته است نجات دهیم. اجازه ندهیم که به همین سادگی این شهر بزرگ از بین برود همانگونه که برخی از دلسوزان اصفهان و پیشکسوتان این شهر بارها اعلام کردهاند اگر مسئولان اجازه دهند این دلسوزان میتوانند این شهر را بازسازی کرده دوباره به روزهای گذشته باز گردانند تا برای آینده بتوانیم در آن زندگی کنیم. برای یکبار هم که شده به سخن دلسوزان و متخصصان گوش دهیم و بدون برنامه حرکتی نکنیم.
اگر این آسمان درهم نمیریزد اگر این کهکشان از هم نمیپاشد
بیا تا ما فلک را سقف بشکافیم و طرحی نو دراندازیم