بازار قراضه آلومینیوم متولی مشخص ندارد
آلومینیوم، فلزی پرکاربرد که این روزها، بسیاری از کشورها به فکر بازیافت آن افتادهاند تا هزینههای خود را کاهش دهند. از آلومینیوم، تنها در صنعت خودرو استفاده نمیشود و کاربردهای فراوانی دارد. یکی از مزیتهای رقابتی آن فلز پرکاربرد، قابلیت بازیافت آن است. برای تولید آلومینیوم بازیافتی تنها به حدود ۵ درصد انرژی موردنیاز برای تولید آلومینیوم اولیه نیاز است. از آنجایی که ذوب آلومینیوم، یکی از انرژی برترین فرآیندهای صنعت شناخته میشود، حرکت بهسمت بازیافت آلومینیوم، میتواند بهترین انتخاب برای فعالان صنعتی باشد.
تقاضای آلومینیوم روند افزایشی خواهد داشت
در مسیر گذار جهانی به انرژیهای پاک، آلومینیوم از یک فلز مکمل به جایگاهی محوری و کلیدی دست یافته است. این فلز سبک، مقاوم و بهطورنامحدود قابلبازیافت است. در واقع همین ویژگیها، آلومینیوم را به یکی از مواد اولیه اصلی در تولید خودروهای الکتریکی، پنلهای خورشیدی، خطوط انتقال برق و احداث ساختمانهای سبز بدل کرده است. براساس برآورد موسسه بینالمللی آلومینیوم، تقاضای جهانی برای این فلز تا سال ۲۰۳۰ حدود ۴۰ درصد نسبت به سال ۲۰۲۵ افزایش خواهد یافت؛ رشدی که عمدتا ناشی از توسعه فناوریهای مرتبط با انرژیهای پاک خواهد بود. با این حال، همزمان با توسعه بازار، توجه به میزان انتشار گازهای گلخانهای ناشی از تولید آلومینیوم نیز افزایش یافته است. فرآیند ذوب آلومینیوم یکی از انرژیبرترین فرآیندهای صنعتی بهشمار میرود و در حال حاضر کاهش کربن تولیدی در ساخت این فلز، به هدفی مشترک برای کشورها و صنایع تولیدی مختلف تبدیل شده است.
ظرفیت تولید ۷۵۰ هزار تن شمش آلومینیوم در سال
چندی پیش، هوشنگ گودرزی، رئیس سندیکای صنایع آلومینیوم ایران به ظرفیت تولید ۷۵۰ هزار تن شمش آلومینیوم در سال اشاره کرد و گفت: ظرفیت تولید شمش آلومینیوم در کشور، نصف ظرفیت تعیینشده در سند چشمانداز است.
گودرزی درباره ظرفیت تولید آلومینیوم اظهار کرد: طبق سند چشمانداز، قرار بود تا پایان سال ۱۴۰۴، یک میلیون و ۵۰۰ هزار تن آلومینیوم تولید کنیم که اکنون این میزان تولید، نصف شده است و به ظرفیت تولید ۷۵۰ هزار تن در سال رسیدهایم. البته ۷۵۰ هزار تن، ظرفیت ایجادشده در کشور است و اکنون تولید واقعی به حدود ۶۴۰ هزار تن در سال میرسد. صنعت آلومینیوم جدا از سایر صنایع کشور نیست و بخش قابلتوجهی از مشکلات تولید در این صنعت نیز مانند ناترازی انرژی برق و گاز است که عموم صنایع این مشکلات را دارند.
وی درباره فراوانی مصرف آلومینیوم در داخل کشور نیز گفت: بخش قابلتوجهی از آلومینیوم در صنعت ساختمان سازی، خودروسازی و لوازمخانگی و مصارف عمومی به کار گرفته میشود که البته کاربرد آلومینیومهای آلیاژی در خودروسازی و لوازمخانگی بسیار زیاد است و بیشتر آلیاژسازهای ما برای خودروسازها و لوازمخانگی کار میکنند.
عرضه شمش آلومینیوم در بورس کالا
وی درباره عرضه شمش آلومینیوم در بورس کالا نیز افزود: طبق قانون همه شمشهای آلومینیومی که در داخل فروخته میشود، باید روی تابلو بورس عرضه شود که اکنون این کار انجام میشود. پیش از این طبق توافقی که با وزارت صمت صورت گرفته بود، هفتهای ۵ تا ۶ هزار تن شمش در بورس کالا عرضه میشد که با کمبود شمش در صنایع پاییندستی مواجه میشدیم، اما اکنون میزان عرضه در طول هفته از ۷ هزار تن نیز بیشتر است. طبق توافقی که با صنایع بالادستی انجام گرفته، میزان عرضه شمش در بورس کالا افزایش یافته است و مشکلی در عرضه شمش به صنایع پاییندستی وجود ندارد.
رئیس سندیکای صنایع آلومینیوم ایران ادامه داد: بورس یک بازار ثانویه به نام مچینگ ایجاد کرده است که این ۲ هزار و ۵۰۰ تن برای یک مدت کوتاهی در این بازار ثانویه با همان نرخ پایه نگهداری میشود و تمام کسانی که در سایت بورس کالا سهمیه دارند، میتوانند با همان قیمتی که در بورس معامله شده شمش موردنیاز خود را از بازار مچینگ تامین کنند، هرچند طبق توافق انجامگرفته با صنایع بالادستی، مواد اولیه یا همان شمش بهصورت مدتدار نیز به صنایع پاییندستی فروخته میشود. چون صنایع پاییندستی مشکل نقدینگی دارند، بنابراین در آن بخشی که مواد اولیه مدت دار فروخته میشود، بین خریداران رقابت ایجاد میشود که چنین رقابتی در عمل در فروشهای نقدی وجود ندارد.
وی درباره اقدامات انجامگرفته برای پیشگیری از تقاضای کاذب در بورس کالا نیز گفت: برای این موضوع برنامههای متفاوتی پیشبینی شد، آخرین اقدامی که اکنون در بورس کالا در حال انجام است، اینکه عرضه شمش آلومینیوم در تالار حراج همزمان قرار بگیرد. فرق تالار حراج همزمان با شیوه قبلی در این است که تولیدکنندگان صنایع بالادستی در حراج همزمان در یک بازه زمانی ۲۰ دقیقهای باید بهطورکلی تخفیف خودشان را یکجا ارائه کنند و بعد از آن (بازه زمانی ۲۰ دقیقهای) دیگر نمیتوانند تخفیف خود را اضافه یا کم کنند.
گودرزی درباره طرح جامع آلومینیوم نیز گفت: طرح جامع آلومینیوم به بررسی جامع آلومینیوم میپردازد و هماکنون بررسی مجددی آن در دست اقدام است که به دانشگاه شاهرود واگذار شده تا درباره این طرح هم بازنگری شود و هم به اجرایی شدن آن کمک میکند.
در طرح جامع آلومینیوم تامین مواد اولیه صنایع بالادستی یعنی تامین آلومینای موردنیاز این صنایع در اولویت قرار دارد. از آنجایی که سنگ بوکسیت بهاندازه کافی در داخل کشور وجود ندارد، بنابراین سنگ بوکسیت باید از خارج کشور تامین شود که بهطورعمده باید این سنگ بوکسیت از کشور گینه و کشورهای افریقایی تامین میشود.
طرح جامع آلومینیوم چشمانداز و نقشهراهی برای توسعه زنجیره ارزش آلومینیوم فراهم میکند. ابلاغ این طرح بهعنوان یک سند بالادستی، میتواند به هماهنگی سیاستگذاریها، جذب سرمایهگذاریهای هدفمند و بهینهسازی تولید در این بخش منجر شود، ضمن اینکه اجرای موفق این طرح به تقویت جایگاه ایران در بازار جهانی آلومینیوم و افزایش ارزشافزوده در بخش معدن و صنایعمعدنی کمک خواهد کرد.
اهمیت بازیافت آلومینیوم در کاهش هزینهها
مشکلات و چالشهایی در صنعت آلومینیوم کشور وجود دارد که نشاندهنده ضعفهای مدیریتی در حوزه صنعت و معدن کشور است و انباشت این مشکلات، سبب شده است تا امروز، این چالشها خودنمایی وسیعتری نشان دهند. باتوجه به این موضوع و بالا بودن هزینههای ذوب آلومینیوم، بسیاری از کارشناسان مطرح کردهاند که بازیافت آلومینیوم، میتواند نقش موثری در کاهش چالشها و کاهش هزینههای تولیدکننده داشته باشد.
رضا رحیمی، فعال صنعت آلومینیوم در ارتباط با وضعیت این صنعت و اهمیت بازیافت آلومینیوم در کاهش هزینهها به صمت گفت: باید اشاره کرد که رشد جمعیت جهان و همچنین، افزایش نیاز به منابع انرژی و مصرفی، سبب شده است تا شاهد تغییر و تحولات آب و هوایی و شنیدن زنگ خطر برای پایان منابع تجدیدناپذیر باشیم. بههمیندلیل بیشتر رهبران و سیاستگذاران کشورها تصمیم گرفتهاند که با اعمال تغییراتی در مسیر حرکت اقتصاد و صنعت جهان، تاثیرات منفی این خطرات را کاهش دهند و در حد توان آن را خنثی کنند.
رحیمی ادامه داد: برخی از این تصمیمات شامل گذر به انرژیهای تجدیدپذیر و بازگردانی مجدد مواد به چرخه تولید (بازیافت) است که هدف اصلی آن کاهش استفاده از سوختهای فسیلی، کاهش هزینههای تولید و حفاظت از محیطزیست است. باید در نظر داشت که فلزات مختلفی در چرخه بازیافت قرار میگیرند و آلومینیوم نیز یکی از مهمترین آنهاست. برای تولید یک تن آلومینیوم اولیه به 2 تن پودر آلومینا و حدود ۱۴ مگاوات ساعت انرژی الکتریکی نیاز است، اما در مقابل، فرآیند بازیافت آلومینیوم تنها به ۵ درصد از انرژی تولید آلومینیوم اولیه از سنگ معدنی نیاز دارد.
وی گفت: چنین امری، سبب شد که بازار قراضه، از اهمیت بسیار بالایی برخوردار باشد. بهطوریکه در سال ۲۰۲۳ حدود ۸۱.۵ درصد از آلومینیوم تولید شده در ایالاتمتحده امریکا از طریق بازیافت آلومینیوم ثانویه حاصل شد.
کشورهای آلمان، ژاپن و بهطورکلی اتحادیه اروپا، پیشتازان بازیافت ضایعات فلزی در جهان بهشمار میآیند. در ایران نیز باتوجه به اهمیت این موضوع، سرمایهگذاریهای مناسبی برای احداث واحدهای ذوب قراضه و ضایعات انجام شده و بازارهایی برای خریدوفروش این مواد به وجود آمده است.
وی گفت: درباره جمعآوری و عرضه ضایعات درب و پنجره آلومینیومی نیز کمبودی در کشور احساس نمیشود و تولیدکنندگان با ذوب این نوع قراضه، دوباره بیلتهای آلومینیومی را برای تولید محصولات نهایی ریختهگری میکنند.
عوامل موثر بر تعیین نرخ قراضه آلومینیومی
وی افزود: نرخ شمش آلومینیوم و نرخ ارز از عوامل موثر بر تعیین نرخ قراضه آلومینیومی هستند.
اما مسئله مهم این است که فروشندگان قراضه و بنگاههای تامینکننده نیز در قیمتگذاری نقش دارند و نرخهای سلیقهای را به خریداران اعلام میکنند. فعالیت بازار قراضه آلومینیومی بهصورت رسمی نیست و متولی مشخصی ندارد، بنابراین نظارت بر آن دشوار است. برخی تامینکنندگان با کاهش قیمتها از عرضه قراضه خودداری میکنند یا آن را با نرخهای بالاتری میفروشند که این امر منجر به افزایش بهای تمامشده محصولات نهایی میشود. از سوی دیگر، با افزایش تعداد واحدهای صنعتی، رقابت شدیدی برای تامین مواد اولیه شکل گرفته است که ممکن است باعث افزایش قیمتها شود.
سخن پایانی
نیاز است تا تمام فعالان صنعتی که در حوزه آلومینیوم فعالیت دارند، برای آنکه بتوانند مسیر خود را ادامه داده و هزینههای خود را کاهش دهند، به سمت و سوی بازیافت آلومینیوم حرکت کرده تا ادامه مسیر را با قدرت بیشتری حرکت کنند و چرخ صنعت کشور بهعلت بالا بودن هزینههای تولید، پنچر نشود.
