عطش چین و هند برای فلز سرخ
مس را باید یک فلز بسیار کاربردی دانست که از گذشته، اهمیت بسیار بالایی داشته و در صنعت کشور، نقش بزرگی را ایفا کرده است. از مس، برای ساخت ظروف، تجهیزاتپزشکی و... استفاده میشود و باید گفت که یکی از پرکاربردترین فلزات صنعتی کشور است. اصولا، فلزاتی مانند مس را، فلزات حیاتی و آیندهدار مینامند و این فرضیه وجود دارد که در آینده، این فلز سرخ، جایگزین نفت و درآمدهای نفتی شود.
نیاز کشورها به مس بسیار است
ایران، دارای معادن مس سرشار است، اما همچنان نتوانسته است آنطور که باید، این فلز را استخراج کند. اصولا، ضعف در فناوری، ضعف در زیرساخت و البته، مهمتر از همه آنها، نبود سرمایهگذار، سبب میشود تا یک کشور، از دنیا عقب بماند که متاسفانه در ایران، این فاکتورها، بهچشم میخورند و بهعنوان مهمترین عوامل سد راه پیشرفت فلز سرخ، شناخته میشوند.
کاربردهای مس در صنایع مختلف کشور، آنقدر بسیار است که تمام کشورها، بهدنبال آن هستند. بسیاری از کشورهای دارای منابع بزرگ مس، بهدلیل آنکه تحریم نیستند، فرآیندهای اکتشاف و استخراج بسیار قوی دارند و در ادامه آن، صادرات بالا و موفق هم دارند.
تاریخ توسعه صنعتی همواره با فلزات گره خورده است
تاریخ توسعه صنعتی همواره با فلزات گره خورده است. در قرن نوزدهم راهآهن و در قرن بیستم شبکه برقرسانی و مخابرات تقاضا برای مس را هدایت میکردند؛ اما امروز در میانه یک گذار تاریخی هستیم که در آن روند تقاضا از زیرساختهای سنتی بهسمت تکنولوژیهای کربنزدایی و هوشمندسازی تغییر مسیر داده است. براساس پیشبینیهای جدید S&P Global بین سالهای ۲۰۲۵ تا ۲۰۴۰ مرکز ثقل مصرف جهانی مس با قاطعیت بهسمت آسیا متمایل خواهد شد. این منطقه بهتنهایی مسئول حدود ۶۰ درصد از کل رشد تقاضای مس در جهان خواهد بود و بار دیگر ثابت میکند که آینده اقتصاد صنعتی در شرق رقم میخورد.
اگرچه چین در حال حاضر نیز غول مصرفکننده مس است، اما نقش آن در 2 دهه آینده تکامل خواهد یافت. در حالی که نرخ رشد اقتصادی چین نسبت به سالهای اوج خود تعدیل شده؛ اما همچنان بزرگترین منبع منفرد رشد تقاضا باقی میماند. دلیل این امر تغییر اولویتها از ساختوساز مسکن بهسمت زیرساختهای شبکه برق، تولید انبوه خودروهای برقی و باتریها و توسعه عظیم انرژیهای بادی و خورشیدی است. چین میخواهد قلب تپنده اقتصاد سبز جهان باشد و مس شریان حیاتی این استراتژی است.
در کنار چین، هند و کشورهای جنوبشرق آسیا (ASEAN) نیز بهعنوان موتورهای جدید رشد ظاهر شدهاند. این کشورها در حال طی کردن مسیری هستند که چین در دهههای گذشته پیمود. تحقیقات نشان میدهد تقاضای مس هند سالانه ۷ درصد و کشورهای ASEAN سالانه ۶ درصد رشد خواهد کرد. شهرنشینی سریع، توسعه شبکه برق و سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر اشتهای این اقتصادهای نوظهور را برای فلز سرخ سیریناپذیر کرده است.
در آن سوی اقیانوس آرام، امریکایشمالی نیز شاهد رشد تقاضا خواهد بود، اما با محرکهایی متفاوت. در اینجا رشد جمعیت عامل اصلی نیست، بلکه تغییرات ساختاری تکنولوژی نقشآفرینی میکنند. گسترش مراکز داده هوشمصنوعی که مصرف برق و کابلکشی زیادی دارند، در کنار نوسازی شبکه برق فرسوده و برقیسازی حملونقل، تقاضای مس در امریکا را زنده نگه داشته است. پیشبینی میشود سهم دیتاسنترها از مصرف برق امریکا تا سال ۲۰۳۰ سهبرابر شود که مستقیما بهمعنای نیاز بیشتر به مس است. اروپا نیز با تمرکز بر کربنزدایی و گرمایش الکتریکی حدود ۱.۴میلیون تن به تقاضای سالانه خود خواهد افزود.
خاورمیانه، بیشترین نرخهای سود را تجربه میکند
خاورمیانه و افریقا اگرچه از نظر حجم مطلق سهم کمتری دارند، اما بیشترین نرخهای رشد درصدی را تجربه میکنند. توسعه شبکه برق در افریقا و پروژههای عظیم صنعتی و تجدیدپذیر در خاورمیانه این مناطق را به بازارهای نوظهور و جذاب برای مس تبدیل کرده است. در مجموع پیشبینی میشود تقاضای جهانی مس از ۲۸ میلیون تن در سال ۲۰۲۵ با رشدی ۵۰ درصدی به ۴۲ میلیون تن در سال ۲۰۴۰ برسد.
این چشمانداز جهانی برای ایران که روی کمربند مس جهانی واقع شده، فرصتی استراتژیک و بینظیر است. روند رشد تقاضا در همسایگی ما یعنی هند و خاورمیانه و شریک تجاری بزرگمان یعنی چین نشان میدهد که بازار مس در 2 دهه آینده تضمین شده است.
اما نکته کلیدی اینجاست که این بازار تشنه مس کاتد و محصولات نهایی با ارزشافزوده بالاست نه صرفا کنسانتره خام. استراتژی درست برای صنعت مس ایران، همگامسازی با این موج تقاضاست. باتوجه به نیاز شدید هند به مفتول مسی و قطعات الکتریکی برای توسعه زیرساختهایش، ایران میتواند با توسعه صنایع پاییندستی مس به تامینکننده اصلی این قطب جدید رشد تبدیل شود. همچنین باتوجه به اینکه چین همچنان بزرگترین مصرفکننده است، حفظ و توسعه ظرفیتهای ذوب و پالایش برای صادرات محصول نهایی به این کشور حیاتی است. مس در حال تبدیل شدن به ارزی رایج در اقتصاد آینده است و کسی که ظرفیت تولید و فرآوری آن را داشته باشد، جایگاه خود را در تجارت منطقهای تثبیت کرده است.
ذخایر معدنی مس چین در سال ۲۰۲۴
ذخایر معدنی مس چین در سال ۲۰۲۴، حدود ۴۱ میلیون تن برآورد شده و این کشور از سال ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۴، حدود ۱۵ میلیون تن مس محتوی معدنی به ذخایر خود افزوده است. چین اگرچه یکی از بزرگترین تولیدکنندگان معدنی مس بهشمار میآید، اما بهدلیل تقاضای بالا، کماکان به واردات مس در قالب مس معدنی، کاتد و قراضه وابسته است. رشد صنعتی و اقتصادی چشمگیر چین طی چند دهه گذشته و سرمایهگذاریهای قابلتوجه این کشور در توسعه زیرساختها، تولیدات صنعتی، رشد صنعت تولید خودرو و…، باعث شده است، این کشور بیش از نصف مصرف جهانی مس را به خود اختصاص دهد. چین که در حال حاضر بزرگترین مصرفکننده مواد معدنی در جهان است، بهطورفزایندهای به بازیافت مس و بهینهسازی فرآیندهای تولید توجه داشته است و با توسعه روابط تجاری و سرمایهگذاری خارجی در معادن دیگر کشورها، سعی در تقویت منابع تامین مواد اولیه موردنیاز صنایع خود دارد. افزایش واردات مس در چین بهعنوان بزرگترین مصرفکننده مس در جهان، ناشی از مجموعهای از عوامل اقتصادی، صنعتی و استراتژیک است. تقاضای روبهرشد در صنایع الکتریکی و الکترونیک، ساختوساز، حملونقل (بخصوص خودروهای برقی) و انرژیهای تجدیدپذیر نیاز به مس را افزایش و از سوی دیگر، محدودیت منابع داخلی و ذخایر معدنی، چین را به واردات مس معدنی از کشورهای عمده تولیدکننده نظیر شیلی و پرو سوق داده است.
نام مس در فهرست مواد اولیه حیاتی هند
باوجود اینکه نام مس در فهرست مواد اولیه حیاتی هند گنجانده شده است، این کشور باید 3 بخش کلیدی را بهمنظور توسعه صنعت فلز سرخ خود در اولویت قرار دهد. از آنجایی که هند بهدنبال توسعه بخش فرآوری داخلی مس است، باید زیرساختهای لازم را بهمنظور تضمین افزایش دسترسی به سنگ معدن مس از طریق امضای قرارداد مشارکتی فراهم کند. همچنین، علاوه بر قراردادهایی که در راستای اکتشاف برخی ذخایر معدنی مس کشورهای افریقا منعقد شده است، این کشور باید حوزه مشارکت خود را علاوه بر بخش اکتشاف، به بخش تولید مس نیز گسترش دهد. علاوهبراین، مقیاس همکاریها نیز باید به مناطق مختلفی از جهان مانند امریکای جنوبی، آسیای مرکزی و اقیانوسیه توسعه پیدا کند؛ اگرچه در حال حاضر قرارداد همکاری میان هند با استرالیا و حتی آرژانتین در زمینه سرمایهگذاری و استخراج مواد معدنی حیاتی وجود دارد، با این حال بهتر است قراردادهایی بهویژه در بخش تولید و استخراج مس میان این کشورها با هند منعقد شود. باتوجه به اهمیت دسترسی به قراضه مس و تاثیر بسیار مثبت آن بر دستیابی به اهداف تولید پایدار در کشورها مبتنی بر اقتصاد چرخشی، افزایش سرمایهگذاری در توسعه فناوریهای پیشرفته بازیافت قراضه مس هند بسیار حائزاهمیت خواهد بود. بهعبارتی، استفاده از فناوریهای جدید در بخش فرآوری قراضه مس، بهرهوری را افزایش و میزان آلایندههای تولیدی را کاهش میدهد.
افزایش استفاده از نوآوری و فناوریهای روز در صنعت مس هند، از جمله دیگر اقداماتی است که دولت باید انجام دهد. بکارگیری فناوریهای نوظهور مانند یادگیری ماشین هوشمصنوعی و حمایت از شرکتهای نوپایی که در بخش اکتشاف، استخراج و فرآوری پیشرفته مواد معدنی فعالیت میکنند، از جمله این اقدامات بهشمار میرود. به علاوه، استفاده از تکنیکهای استخراج جدید مانند سنگشویی سولفیدی و بازیابی ذرات سخت معدنی میتواند صرفه اقتصادی استخراج سنگ معدنهای کمعیار را بهبود بخشیده و در عین حال مصرف آب و انرژی را کاهش دهد. هند باید با افزایش حجم سرمایهگذاریها، انعطافپذیری زنجیره عرضه را تقویت کند؛ شیوههای بهکاررفته اقتصاد دایرهای را متنوعتر سازد و استفاده از نوآوریهای جدید در صنعت مس خود را افزایش دهد. این اقدامات بهطورکلی زنجیره ارزش مس هند در آینده را تقویت خواهد کرد.
محصولاتی که حاوی مس و آلیاژهای مس هستند، در تامین نیازهای جامعه مدرن امروزی مانند نیاز به انرژیهای تجدیدپذیر، ارتباطات مدرن، حملونقل و نیازهای مربوط به بهداشت و بسیاری موارد دیگر، نقش بسزایی را ایفا میکنند. مس راه دستیابی بیحد و حصر به انرژیهای تجدیدپذیر تا تولید و ساخت وسایل نقلیه سبز را باز کرده است.
جالب است بدانید، مصریان باستان از مس برای ضدعفونی کردن زخمها و ابزارهای جراحی استفاده میکردند. مصریان باستان، جزء نخستین کسانی بودند که دریافتند مس باعث از بین رفتن بسیاری از میکروبها در اثر تماس میشود. امروزه نیز ما میدانیم مس قابلیت شگفتانگیزی در از بین بردن میکروبها، باکتریها، ویروسها و بهویژه ویروس کرونا که در سطح جهان شیوع پیدا کرده است، دارد.
سخن پایانی
در عصر حاضر، مس در ساختمانسازی، تولید و انتقال برق، تولید محصولات الکترونیک، تولید ماشینآلات صنعتی و وسایل نقلیه حملونقل مورد استفاده قرار میگیرد. ایران که دارای معادن بزرگ مس است، باید بتواند خود را در میان برترین صادرکنندگان جهان قرار دهد تا در آینده شاهد آن باشیم که مس بتواند جایگزین مناسبی برای درآمدهای نفتی باشد.
