مصرفکنندگانی که حمایت نمیشوند
فعالیتهای اقتصادی در کشور، اندک نیست و نیاز است تا تمام فعالان اقتصاد، موضوع حمایت از مصرفکننده را جدی بگیرند. حتی، خردترین فعالیتهای اقتصادی در کشور هم باید، بحث حمایت از مصرفکننده را در اولویت قرار دهند. در معادن نیز، موضوع، مانند سایر بخشهای اقتصادی است و باید نقش حمایت از مصرفکننده بهدرستی دیده شود. این حمایت از مصرفکننده از تولید ماشینآلات داخلی گرفته تا استخراج محصولات معدنی، باید مدنظر فعالان معدنی باشد. البته، در این میان، موضوع حمایت از تولیدکننده هم باید موردتوجه بسیاری قرار گیرد.
چه حقوقی برای مصرفکنندگان وجود دارد؟
اصولا مصرف، آخرین حلقه از حلقههای فرآیند تولیدی است و جایی است که محصول نهایی مورد استفاده قرار میگیرد.
دراین چرخه و فرآیند تولید، توزیع تا مصرف، حقوق بسیار زیادی برای مصرفکنندگان قابلتصور است که کشورها باتوجه به درجه توسعهیافتگی خود به برخی از این حقوق در ذیل قوانین و مقرراتشان اشاره میکنند. عمده این حقوق در قوانین حمایت از مصرفکننده در هر کشوری ذکر میشود.
مهمترین حق مصرفکننده که حق طبیعی یا ذاتی اوست و در تمامی کشورها مورداتفاقنظر قرار گرفته، حق برخورداری از کالا یا خدمات سالم و معادل ارزش پولی است که مصرفکننده پرداخت کرده است. آنطور که کارشناسان مطرح کردهاند، بحث حمایت از مصرفکننده در کشور، آنطور که باید رعایت نمیشود و در بسیاری از مواقع، دست مصرفکننده از رسیدن به حق خود کوتاه است.
نبود حمایت از تولیدکننده و ضرر مصرفکننده
مهدی صادقیشاهدانی، کارشناس اقتصاد، در ارتباط با موضوع حمایت از مصرفکننده در خرید و فروش محصولات معدنی به صمت گفت: در ارتباط با این موضوع، ابتدا باید چالشهایی را که تولیدکنندگان دارند، بررسی کنیم و بعد از آن به مصرفکنندگان برسیم. با حمایت از تولیدکننده، کالا با نرخ منطقی و کیفیت مناسب تولید میشود. اما در صورت بیتوجهی و نبود حمایت، تولیدکننده، تبدیل به صحنهگردان میشود و این بیتوجهی را با تولید بیکیفیت و نرخ بالا پاسخ خواهد داد. بنابراین، این موضوع میتواند به مصرفکننده آسیب بزند و کالایی بیکیفیت و با نرخ بالا را خریداری کند.
صادقی شاهدانی ادامه داد: میتوان نتیجه گرفت که نبود حمایت از تولیدکننده، ضررهایی را برای مصرفکننده بههمراه خواهد داشت. زمانی که تولیدکننده بداند، کالایی بیکیفیت را در اختیار مصرفکننده قرار میدهد، قطعا از گارانتی و حمایت و خدمات پس از فروش هم خبری نخواهد بود. در بحث معادن، باید به ماشینآلات اشاره کرد. ماشینآلات معدنی، باید بالاترین کیفیت را داشته باشند تا رادمان خوبی از خود ارائه دهند. اما اگر، از تولیدکننده حمایت نشود، مصرفکننده هم ضرر خواهد کرد و این امکان وجود دارد تا ماشینآلاتی بیکیفیت و با قطعات درجه ۳ و ۴ تهیه کند.
تولیدکننده با مسائل زیادی روبهرو است و حمایتی در کار نیست
صادقی گفت: متاسفانه در کشور، تولید از لحاظ تئوریک به شکلی که باید باشد نیست و هنوز مقام تولیدکننده و حمایت از او برای بسیاری از افراد به نحو مطلوب تعریف نشده است. کرامت و احترامی که شایسته تولیدکننده است، در کشور دیده نشده یا کمتر دیده شده و طبیعی است که با این حجم از بیتوجهی، تولیدکننده هم تمایلی به تولید نداشته باشد. تولیدکننده با مسائل زیادی روبهرو است. مشکلات قانونی حلنشده در رابطه با تولید، نداشتن رفتار شایسته با تولیدکننده در مراجعه به بانک، عدمحمایت یا پرداخت دشوار تسهیلات، سبب شده است، تولیدکننده وظایف خود را بهدرستی انجام ندهد. دولت باید با حمایت از تولید، انتظارات مصرفکنندگان داخلی را هم برآورده کند.
وی افزود: مصرفکنندگان بهویژه در حوزه معدن، انتظار دارند تا کالایی که خریداری میکنند، کیفیت لازم را داشته باشد. ماشینآلات موردنیاز معادن، باید با استقامت بالا باشند تا بتوانند ساعتها، کار حفاری را ادامه دهند. اگر یک تولیدکننده، نسبت به ساخت ماشینآلات، بیانگیزه باشد، نمیتواند انتظارات مصرفکننده را فراهم کند و در نتیجه، در بحث حمایت از مصرفکننده با مشکل مواجه میشود. تولیدکننده علاقهای ندارد تا کالایی بیکیفیت را در اختیار مصرفکننده قرار دهد، اما محدودیتها و چالشهای پیشرو، شرایط را برای تولید بیکیفیت فراهم میکند. بیثباتی در مسائل قانونی یکی از چالشهای پیشروی تولیدکنندگان است. تولیدکننده در ابتدای سال با یک قانون، در اواسط سال با یک قانون دیگر و در اواخر سال باز هم با قانون دیگری مواجه بوده که این امر باعث سردرگمی تولیدکننده شده است.
صادقی شاهدانی در ادامه و در ارتباط با حق و حقوقهای مصرفکننده گفت: مسئله اصلی نهادهایی هستند که باید در زمینه نظارت و احقاق حق مصرفکننده کمک کنند؛ چراکه نظارت فنی بر این مسئله یک مقوله است. اما اگر اتفاقی رخ داد، مسئله مورد نظر باید در کوتاهترین زمان و با کمترین انرژی حل و فصل شود. مصرفکنندههای معدنی، چندان موردحمایت سازمان حمایت نیستند و باید اشاره کرد که سازمان حمایت از مصرفکننده، معادن را نادیده گرفته است. موضوع حمایت از مصرفکننده در بحث ایمنی معادن نیز، دارای اهمیتهای فراوانی است. ابزار و کالاهایی که برای ایمنسازی معادن مورد استفاده قرار میگیرند، باید محکم و مقاوم باشند. اگر یک تولیدکننده کالایی با کیفیت پایین را در اختیار مصرفکننده قرار دهد، ممکن است خطرات بسیاری را بهوجود آورد. با این حال، سازمان حمایت از مصرفکننده، هیچ نقشی در نظارت و بررسی کیفیتهای کالاهایی که برای معادن هستند، ندارد.
مصرف، هدف نهایی فعالیتهای اقتصادی
چندی پیش میثم مظاهری، پژوهشگر اقتصادی، در ارتباط با موضوع حمایت از مصرفکننده در فعالیتهای اقتصادی اظهار کرد: مصرف را میتوان هدف نهایی تمام فعالیتهای اقتصادی دانست. در این مورد نهتنها میزان مصرف اهمیت دارد، بلکه کیفیت و حس رضایتی که از مصرف به افراد منتقل میشود نیز، باید مهم شناخته شود. در فعالیتهای معدنی نیز، قطعا رضایت مصرفکننده نقش بسیار مهمی در خرید مجدد محصول دارد. زمانی که یک محصول معدنی، با کیفیت و با نرخ مناسب بهدست مصرفکننده برسد، در واقع یک حمایت از خریدار انجام گرفته است. این موضوع در شرایطی اتفاق میافتد که شاید تعدادی از تولیدکنندگان معدنی، کالاهایی را با کیفیت پایین و قیمتهای گزاف بهدست مشتری برسانند.
وی گفت: برای آنکه یک محصول معدنی باکیفیت بهدست خریدار برسد، برای مصرفکننده، حقوقی در نظر گرفته میشود که لازم است بهوسیله تولیدکننده رعایت شوند. کیفیت و نرخ مناسب، یکی از حقوقهایی است که باید مدنظر تولیدکنندگان قرار گیرد. در دنیای پیچیده فعلی و باتوجه به تنوع محصولات و روشهای تولید متفاوت، در صورت نبود یک تعریف مشخص از حقوق مصرفکننده و نبود مکانیسم اجرای آن، شاهد خواهیم بود که مصرفکننده نهایی، با مواردی مانند ناآگاهی از فرآیند تولید کالاها و ترکیبات آنها، ناآگاهی از عوارض و خطرهای ناشی از مصرف کالاها، ناآگاهی از شیوه صحیح مصرف کالا و شرایط نگهداری آن، شرایط غیرمنصفانه معامله و قیمت، ضعف خدمات پس از فروش، عدمپایبندی تامینکننده و تولیدکننده کالا به تعهداتی نظیر گارانتی، ضمانت، تامین قطعات یدکی و... برخورد میکند. موارد عنوانشده همه مواردی هستند که باعث کاهش رضایت مصرفکننده شده و از کیفیت مصرف آن میکاهند. در طول سالیان گذشته کشورهای جهان بهسمت تعریف و تبیین حقوق مصرفکننده و حمایت از آن حرکت کردهاند و هر روز نیز آن را تقویت میکنند.
خدمات پس از فروش، حامی مصرفکننده
وی افزود: خدمات پس از فروش در فعالیتهای اقتصادی مانند معدنی را باید یک موضوع بسیار مهم دانست. زمانی که یک محصول معدنی بهدست خریدار میرسد، باید از محصول خریداری شده، اطمینان کامل داشته باشد و این اطمینان را دارا بودن خدمات پس از فروش تضمین میکند. زمانی که یک محصول، خدمات پس از فروش واقعی داشته باشد، خیاب خریدار راحت شده و باید گفت که در این بخش هم، حمایت از مصرفکننده انجام گرفته است.
مظاهری خاطرنشان کرد: تحقق بسیاری از حقوق مصرفکننده نظیر حق انتخاب اطلاعات در راستای نظام اقتصاد بازار ممکن است.
بدینترتیب میتوان گفت برای تحقق صحیح حقوق مصرفکننده حرکت بهسمت ایجاد نظام اقتصاد بازار بهصورت صحیح و کامل از اولویت ویژهای برخوردار است. متاسفانه در ایران در بسیاری موارد مشاهده میشود که تحتعنوان حمایت از حقوق مصرفکننده، نهادهای مربوطه اقدام به قیمتگذاری و سرکوب قیمتی در بازار میکنند. این اقدام بهصورت کامل در نظام اقتصاد بازار نهی شده و با مثالهای متعدد میتوان مشکلات آن را نشان داد.
این کارشناس و پژوهشگر اقتصاد ادامه داد: حق مهم دیگر، حمایت دولت از مصرفکننده است. در اینجا باید توجه داشت، مصرفکننده خرد معمولا دارای قدرت پایینتری نیبت به تولیدکننده در راستای پیگیری شکایت و احقاق حقوق از دسترفته خود است.
در این راستا لزوم حمایت دولت از مصرفکننده مطرح میشود. در واقع آنکه باید پیگیر احقاق حقوق از دسترفته مصرفکننده باشد، دولت است. دولت یا نهادهای ایجادشده توسط دولت بهدلیل حمایت از حقوق مصرفکننده باید تمهیداتی اتخاذ کند که مصرفکنندگان در صورت تضییع حقوق خود توسط تولیدکننده یا عرضهکننده کالا بهراحتی امکان شکایت و رسیدن به حق خود را داشته باشند.
در این مورد بار دیگر باید اشاره داشت که متاسفانه در کشور ما حق حمایت دولت از مصرفکننده با کجفهمی روبهرو بوده است. متاسفانه برخی این حق را بهعنوان لزوم دخالت دولت در قیمتگذاری و نظارت بر قیمتهای بازار تحت عناوین مختلف نظیر سازمان تعزیرات حکومتی فهمیدهاند.
سخن پایانی
در این مطلب، متوجه شدیم که نقش حمایت از مصرفکننده در فعالیتهای اقتصادی دارای اهمیتهای فراوان است. در بازار کنونی که رقابت در فروش محصولات معدنی بالا گرفته است، حمایت از مصرفکننده میتواند یک مزیت بزرگ رقابتی باشد و خریدار را بهسمت فروشندهای هدایت کند که دارای موارد حمایت از مصرفکننده مانند خدمات پس از فروش است. بنابراین، اگر قصد دارید تا در بازار، مشتری و فروش بالایی داشته باشید، نیاز است تا بحث حمایت از مصرفکننده را جدی بگیرید.
