جمهوری خلق چین و جمهوری افریقای‌جنوبی در گامی بلند برای تحکیم روابط اقتصادی و استراتژیک جنوب ـ جنوب، به‌طوررسمی موافقت‌نامه مشارکتی را امضا کردند که براساس آن، افریقای‌جنوبی از دسترسی کامل و معافیت ۱۰۰ درصدی تعرفه‌ها برای صادرات خود به بازار عظیم چین برخوردار خواهد شد. این توافق، که توسط روزنامه رسمی «گلوبال تایمز» گزارش شده، افریقای‌جنوبی را به‌عنوان سی و سومین کشور قاره افریقا ثبت می‌کند که به چنین امتیاز تجاری چشمگیری از سوی پکن دست یافته است.

پاسخ استراتژیک به تحولات جهانی

این حرکت بلندپروازانه چین، عملی‌سازی تعهدی است که این کشور در ژوئن ۲۰۲۳ (خرداد ۱۴۰۲) و در پی تشدید جنگ تعرفه‌ای ایالات متحده علیه بسیاری از کشورها اعلام کرد. پکن متعهد شده بود به کلیه53 کشور افریقایی دارای روابط دیپلماتیک با چین، چنین معافیت جامع تعرفه‌ای را اعطا کند. امضای این موافقت‌نامه با پرتوریا، یکی از مهم‌ترین اقتصادهای قاره، نشان از اولویت بالا و سرعت عمل چین در اجرای این طرح کلان دارد.

تضمینی برای توسعه مشترک

وانگ ونتائو، وزیر بازرگانی چین، در مراسم امضا تاکید کرد که این موافقتنامه تحت عنوان مشارکت اقتصادی برای توسعه مشترک، نه‌تنها دسترسی ترجیحی را مطابق مقررات سازمان جهانی تجارت (WTO) فراهم می‌آورد، بلکه تضمین‌های پایدار و بلندمدت ایجاد می‌کند. به‌گفته او، این بستر مستحکم، ارتقای کیفی همکاری‌های تجاری و اقتصادی دوطرف را تضمین خواهد کرد. وانگ در ادامه افزود: 2 کشور تا پایان مارس ۲۰۲۶ (فروردین ۱۴۰۵) یک موافقت‌نامه برداشت زودهنگام امضا خواهند کرد تا مزایای دسترسی بدون تعرفه حتی زودتر از موعد مقرر در اختیار صادرکنندگان افریقای‌جنوبی قرار گیرد.

نگاه پرتوریا: فرصتی برای صنعت و امنیت اقتصادی

از سوی افریقای‌جنوبی، پارکس تائو، وزیر بازرگانی این کشور، که به همراه همتای چینی خود ریاست کمیسیون مشترک اقتصادی و تجاری را برعهده داشت، این توافق را نقطه عطفی برای اقتصاد کشورش توصیف کرد. او در حساب کاربری خود در شبکه «ایکس» نوشت: این موافقت‌نامه تجارت با جمهوری خلق چین را ارتقا می‌دهد و موجب افزایش صادرات و بازسازی ظرفیت صنعتی ما خواهد شد.این بیان به‌وضوح نشان می‌دهد که پرتوریا این مشارکت را نه‌تنها به‌عنوان یک فرصت تجاری، بلکه به‌عنوان اهرمی برای توسعه صنعتی و ایجاد ارزش‌افزوده در داخل کشور می‌بیند.

بازتابی در بافتار ژئوپلتیک

نکته حائزاهمیت، زمان‌بندی و بافتار ژئوپلتیک این توافق است. همان‌طور که بیزنس اینسایدر افریقا گزارش داده، این موافقت‌نامه در بحران تیرگی روابط افریقای‌جنوبی با واشنگتن به ثمر نشسته است. یادآوری می‌شود که دولت دونالد ترامپ در اوت ۲۰۲۳ (مرداد ۱۴۰۲) تعرفه‌های سنگین 30 درصدی بر صادرات کلیدی افریقای جنوبی وضع کرد که بالاترین نرخ برای کشورهای جنوب صحرای افریقا محسوب می‌شود.

در چنین شرایطی، اقدام چین به ارائه دسترسی ترجیحی کامل به بازار خود، برای پرتوریا معنایی دوچندان دارد؛ تنوع‌بخشی به بازارهای صادراتی و کاهش وابستگی به شرکای سنتی. این استراتژی در حالی پیگیری می‌شود که آمارهای تجاری سال ۲۰۲۳ نشان می‌دهد، چین موفق شده است برای نخستین‌بار جای اتحادیه اروپا را به‌عنوان بزرگترین شریک تجاری افریقای جنوبی بگیرد.این جابه‌جایی قدرت، تصویر گویایی از تغییرات tectonics در نقشه تجارت جهانی و اثرگذاری ابتکارات پکن ارائه می‌دهد.

جمع‌بندی

امضای این موافقت‌نامه فراتر از یک توافق دوجانبه تجاری صرف است. این اقدام را می‌توان نمادی از عزم چین برای تعمیق نفوذ اقتصادی و استراتژیک در قاره افریقا از طریق ابزارهای تجاری جذاب دانست. از سوی دیگر، برای افریقای جنوبی که هم‌اکنون با چالش‌های رشد اقتصادی، نرخ بالای بیکاری و فشارهای ژئوپلتیک مواجه است، این توافق چارچوبی امن و قابل‌پیش‌بینی برای توسعه صادرات و جذب سرمایه‌گذاری ایجاد می‌کند. در نهایت، این همکاری عملی، نشان‌دهنده شکل‌گیری الگوهای جدید همکاری‌های بین‌المللی در نظام چندقطبی در حال ظهور جهان است، الگوهایی که برپایه منافع مشترک جنوب جهانی استوار شده‌اند.