تکمیل طرحهای توسعه صنعت مس به ۱۴ میلیارد یورو سرمایهگذاری نیاز دارد
به گزارش صمت؛ مدیرعامل شرکت مهندسی و توسعه صنایع ملی مس ایران (متمم) با تشریح آخرین وضعیت پروژههای توسعهای صنعت مس کشور از هدفگذاری برای افزایش ظرفیت تولید مس کاتدی از حدود ۳۲۰ هزار تن به ۸۰۰ هزار تن در افق برنامه هفتم توسعه خبر داد. خدا مراد احمدی با اشاره به برآورد ۱۴ میلیارد یورویی سرمایهگذاری مورد نیاز برای تحقق اهداف توسعهای صنعت مس تأمین مالی، تخصیص ارز، تأمین تجهیزات و تسریع فرآیندهای اداری را از مهمترین الزامات پیشبرد این پروژهها دانست.وی همچنین بر توسعه زنجیره ارزش مس، افزایش سهم ساخت داخل، مدیریت مصرف آب و انرژی استفاده از فناوریهای هوشمند و تقویت توان مهندسی داخلی تأکید کرد. متن زیر ماحصل گفتوگوی ما با وی حول محور چالشها و ظرفیتهای این شرکت است.
مهمترین پروژههای توسعهای شرکت ملی صنایع مس ایران در حال حاضر کداماند و هر پروژه چه میزان پیشرفت فیزیکی دارد؟
قبل از هر چیز از برگزاری این مصاحبه تشکر میکنم و امیدوارم بیان مباحث به شفافیت و پیگیری طرحهای توسعه در صنعت مس کمک کند و شرایطی برای همافزایی متولیان امر برای حل مسائل توسعه در صنعت مس فراهم نماید. در این راستا، شرکت مهندسی و توسعه ملی مس در حال حاضر مسئولیت اجرای بزرگترین و استراتژیک ترین پروژههای تاریخ صنعت مس ایران را بر عهده دارد. این پروژهها در قالب طرح توسعه ۸۰۰ هزار تن کاتد مس تعریف شدهاند و در سه مجتمع اصلی سرچشمه، شهربابک و سونگون و همچنین معادن جدید در حال اجرا هستند. از جمله مهمترین پروژههای در حال اجرا یا در دست اقدام میتوان به تجهیز معدن و احداث کارخانه تغلیظ سریدون فازهای ۳ و ۴ تغلیظ سرچشمه فازهای ۳ و ۴ تغلیظ سونگون فازهای ۲ و ۳ تغلیظ میدوک احداث کارخانه تغلیظ چاه فیروزه، پروژه کاتد مجتمع سونگون و. .. اشاره کرد. همچنین پروژههای عظیم انتقال آب از خلیج فارس به مجتمعهای مس سرچشمه و درآلو احداث نیروگاههای گازی و خورشیدی در مناطق مختلف از جمله طرحهای کلیدی هستند.
میزان پیشرفت فیزیکی این پروژهها بسته به ماهیت و مرحله اجرا متفاوت است. پروژههایی مانند فاز ۳ تغلیظ سونگون، تغلیظ فاز ۲ میدوک کارخانه تغلیظ چاه فیروزه و احداث کارخانه کاتد سونگون در محدوده پیشرفت ۵۰ تا ۷۰ درصد قرار دارند و پروژه فلوتاسیون سرباره خاتونآباد وارد فاز بهرهبرداری شده است. در مقابل پروژههای عظیمی مانند فاز ۳ و ۴ تغلیظ سرچشمه و کارخانه تغلیظ سریدون به دلیل پیچیدگیهای فنی و تأمین تجهیزات در مراحل ابتداییتر قرار دارند. این آمار به صورت دورهای در گزارشهای رسمی شرکت به روزرسانی میشود و تصویر دقیقی از وضعیت پیشرفت پروژهها را به ذی نفعان ارائه میدهد.
مجموع سرمایهگذاری پیشبینی شده برای طرحهای توسعهای مس چقدر است و چه میزان از این منابع تا کنون هزینه شده است؟
بر اساس برآوردهای انجام شده مجموع سرمایهگذاری مورد نیاز برای تحقق هدف تولید ۸۰۰ هزار تن کاتد مس و ۳.۵ میلیون تن تولید کنسانتره معادل حدود ۱۴ میلیارد یورو برآورد شده است. این سرمایهگذاری عظیم در حوزههای مختلفی از جمله معدن، تغلیظ ذوب و پالایش آب و باطله برق و پروژههای جانبی توزیع شده است.
تاکنون بخش قابل توجهی از این منابع جذب و هزینه شده است. با این حال بررسیهای مالی نشان میدهد که کسری منابع قابل توجهی معادل ۳.۵ میلیارد یورو برای تکمیل پروژهها وجود دارد، اما به کارگیری روشهای مختلف تأمین مالی از جمله تأمین مالی از بورس، فاینانس خارجی انتشار اوراق و... در دستور کار شرکت ملی مس ایران قرار دارد. این کسری، عمدتا ناشی از نوسانات ارزی، تأخیر در تخصیص ارز و طولانی شدن فرآیندهای تأمین مالی است. برای رفع این کسری شرکت ملی مس سیاستهای تنوع بخشی به روشهای تأمین مالی را در دستور کار قرار داده است. از مجموع اعتبار پیشبینی شده، حدود 5/6 میلیارد یورو از این پروژه شروع شده است که برای رسیدن به ۸۰۰ هزار تن کاتد و ۳.۵ میلیون تن کنسانتره در حال اجرا هستند.
برنامه شرکت برای افزایش ظرفیت تولید مس طی پنج سال آینده چیست و ظرفیت تولید قرار است به چه عددی برسد؟
برنامه راهبردی شرکت ملی صنایع مس ایران و شرکت متمم افزایش ظرفیت تولید مس کاتدی از حدود ۳۲۰ هزار تن در سال به ۸۰۰ هزار تن در افق برنامه هفتم توسعه است. همچنین ظرفیت تولید کنسانتره مس از حدود یک میلیون و ۵۰۰ هزار تن به بیش از ۳.۵ میلیون تن در سال افزایش خواهد یافت. این هدف بزرگ از طریق اجرای همزمان دهها پروژه و طرح توسعهای محقق میشود. بر اساس برنامه زمانبندی، پیشبینی میشود ظرفیت تولید کاتد مس در سالهای آینده به تدریج افزایش یابد و تا پایان برنامه هفتم توسعه به هدف مذکور برسد. این رشد ظرفیت، بیانگر افزایش چشمگیر قدرت تولید داخلی و گامی موثر در جهت تحقق اهداف توسعهای کلان کشور و تثبیت جایگاه ایران در بازار جهانی مس است.
در پروژههای توسعهای سهم تجهیزات و فناوری داخلی چقدر است و چه میزان وابستگی به تجهیزات خارجی وجود دارد؟
یکی از سیاستهای کلیدی شرکت ملی مس کاهش وابستگی به خارج و تقویت توان داخلی است. در پروژههای توسعهای سهم تجهیزات و فناوری داخلی به طور مستمر در حال افزایش است. در برخی پروژهها مانند آهک اهر، حدود ۹۰ درصد بومیسازی انجام شده است و همچنین پروژه فاز ۲ تغلیظ میدوک، بومیسازی تجهیزات خارجی تا ۶۰ درصد پیشرفت داشته است.
در پروژههای دیگر نیز با همکاری شرکتهای دانش بنیان و سازندگان داخلی بسیاری از قطعات تجهیزات و حتی فرآیندهای پیچیده متالورژی در داخل کشور طراحی و ساخته میشود.
شرکت متمم تلاش میکند با انتقال فناوری انعقاد قراردادهای مشارکت با شرکتهای معتبر خارجی و توسعه همکاریهای بینالمللی قابل کنترل وابستگی به شرکتهای خارجی را به حداقل برساند و در عین حال توان مهندسی داخلی را برای ساخت تجهیزات پیچیدهتر ارتقا دهد. خوشبختانه سالانه سهم استفاده از ظرفیتهای داخلی در بخش تجهیزات افزایش پیدا میکند و بخشهای سیویل و اجرا نیز صد درصد داخلی است.
برنامه شرکت برای توسعه زنجیره ارزش مس از استخراج و کنسانتره تا کاتد و محصولات پایین دستی چیست؟
توسعه زنجیره ارزش مس یکی از محورهای اصلی استراتژی شرکت ملی مس است.
این شرکت تنها به تولید کنسانتره بسنده نکرده بلکه با ورود به حوزههای فرآوری تولید مس کاتدی و محصولات با ارزش افزوده بالاتر، حاشیه سود و پایداری اقتصادی خود را تضمین کرده است.
برنامههای شرکت شامل افزایش ظرفیت تولید کنسانتره توسعه کارخانههای ذوب و پالایش برای تولید کاتد با خلوص بالا و احداث کارخانههای تولید محصولات پایین دستی مانند مفتول مسی است که در دنیا بیش از 70 درصد کاتد تولیدی به مفتول 8 میلی متری تبدیل میشود.
در این راستا، پروژههایی مانند کارخانه تولید مفتول هشت میلیمتری سرچشمه کارخانه تولید مس کاتدی سونگون و پروژههای استحصال فلزات گران بها از لجن آندی در حال اجرا یا بهرهبرداری هستند. هدف نهایی تبدیل مس از یک ماده خام به محصولات نهایی با ارزش افزوده بالا و کاهش خام فروشی است که نقش بسزایی در افزایش درآمد ارزی و اشتغالزایی کشور دارد.
با توجه به افزایش تقاضای جهانی برای مس شرکت چه برنامهای برای افزایش استخراج از معادن موجود و توسعه معادن جدید دارد؟
با توجه به رشد تقاضای جهانی مس به ویژه در صنایع انرژیهای تجدید پذیر و خودروهای برقی، شرکت ملی مس برنامههای گسترده ای برای ظرفیت سازی جهت بهره برداری هر چه بیشتر از معادن موجود و توسعه معادن جدید در دستور کار دارد.
در معادن موجود مانند سرچشمه، سونگون میدوک و چاه فیروزه پروژههای مکانیزاسیون و توسعه معدن با هدف افزایش ظرفیت استخراج و بهرهوری در دست اقدام است. استفاده از سیستم سنگشکن درون پیت و نوار نقاله در معدن سرچشمه فازهای توسعه معدن سونگون و تجهیز معدن میدوک از جمله این اقدامات است. همچنین برنامههای اکتشافی گستردهای از سوی شرکت ملی صنایع مس ایران برای شناسایی ذخایر جدید مس در مناطق مستعد کشور در حال اجراست تا ضمن تضمین تأمین خوراک کارخانههای فرآوری در دهههای آینده عمر صنعت مس ایران را برای نسلهای بعدی تضمین کند. همچنین استفاده از روشهای نوین بهرهبرداری و انتقال به روش IPCC در دستور کار است که امسال اولین خط انتقال به روش IPCC در سرچشمه عملیات اجرایی آن شروع خواهد شد.
وضعیت پروژههای اکتشافی شرکت چگونه است و تاکنون چه میزان ذخیره جدید مس شناسایی شده است؟
این مأموریت توسط معاونت اکتشافات شرکت ملی مس انجام میشود ولی آنچه دوستان در حال برنامهریزی و اجرا هستند این است که شرکت ملی صنایع مس ایران با درک این واقعیت که ذخایر معدنی شناخته شده کشور در حال کاهش است، فعالیتهای اکتشافی گستردهای را در مناطق مستعد کشور در دستور کار قرار داده است.
این شرکت با استفاده از روشهای نوین ژئوفیزیک ژئوشیمی و حفاریهای اکتشافی به دنبال کشف ذخایر جدید مس در مناطق مختلف ایران است. تاکنون مطالعات اکتشافی و اکتشافات تکمیلی در معادن موجود مانند سرچشمه سونگون و میدوک، منجر به افزایش ذخایر قابل استخراج این معادن شده است.
اگر چه اعداد دقیق ذخایر جدید به صورت مستمر در حال به روزرسانی است، اما مجموع ذخایر قابل طراحی شرکت از 8/16 میلیارد تن در ابتدای سال به 18.2 میلیارد تن رسیده که معادل رشد 8 درصدی است. همچنین منابع زمین شناسی با افزایش از 2/22 میلیارد تن به 24.5 میلیارد تن، 106 درصد رشد کرده است.
مهمترین گلوگاه فعلی در اجرای طرحهای توسعهای چیست؟ تأمین مالی تجهیزات فناوری انرژی زیر ساخت یا مجوزها؟
بررسیهای کارشناسی نشان میدهد که مهم ترین گلوگاه فعلی در اجرای طرحهای توسعهای کسری منابع مالی است. مجموع سرمایه گذاری مورد نیاز برای تحقق اهداف مشخص شده، معادل حدود 14 میلیارد یورو برآورد شده که با منابع موجود فاصله قابل توجهی دارد.
پس از آن، تأخیر در تخصیص و انتقال ارز، طولانی بودن فرآیند ثبت سفارش و ترخیص تجهیزات از گمرک و مشکلات مربوط به تأمین تجهیزات خارجی به دلیل تحریمها از جمله گلوگاههای اصلی هستند. در حوزه مجوزها تأخیر در صدور مجوزهای زیست محیطی برای برخی پروژهها روند اجرا را کند کرده است.
محدودیتهای تامین آب و برق در برخی مناطق نیز از جمله چالشهای پیش رو است که با اجرای پروژههای انتقال آب و احداث نیروگاههای جدید در حال رفع است.
در مجموع اگر چه موانع متعددی وجود دارد، اما شرکت ملی مس با اتخاذ سیاستهای چابکسازی و رفع گلوگاهها توانسته است تا حد زیادی از توقف پروژهها جلوگیری کند و در این راستا با واگذاری امتیازات قابل توجه در شرکت متمم به عنوان بازوی اجرایی، تا حدودی سرعت پیشرفت طرحها افزایش یافته است. در این زمینه از هیئت مدیره شرکت ملی مس و مدیر عامل محترم آن جناب آقای دکتر فیض تشکر میکنم.
برای کاهش زمان اجرای پروژههای بزرگ معدنی و صنعتی چه برنامهای دارید؟
کاهش زمان اجرای پروژهها یکی از اولویتهای اصلی شرکت متمم است. برای تحقق این هدف مجموعه ای از سیاستها و روشها در دستور کار قرار گرفته است.
نخست استقرار نظام مدیریت پروژه مبتنی بر استانداردهای جهانی برای کنترل دقیق مراحل پروژه باعث میشود که انحرافات به موقع شناسایی و اصلاح شوند.
دوم تفویض اختیارات به معاونتهای توسعه منطقهای و ایجاد ساختار ماتریسی، سرعت تصمیمگیری در سطح میدان را افزایش داده است.
سوم تشکیل کمیسیون معاملات ویژه توسعه با اختیارات گسترده فرآیندهای طولانی اداری را حذف کرده و انعقاد قراردادها و حل و فصل ادعاها را تسریع کرده است.
چهارم استفاده از روشهای تأمین مالی متنوع و پیشبینی ردیف بودجه اختصاصی برای پرداختهای علی الحساب جریان نقدینگی پروژهها را تضمین میکند.
پنجم دیجیتالسازی و استقرار سیستمهای مدیریت اطلاعات تصمیمگیری مبتنی بر داده را جایگزین رویههای دستی کرده و زمان تهیه گزارشها و تحلیلها را کاهش داده است.
ششم مدیریت یکپارچه پروژهها در قالب طرحهای توسعهای منسجم تا خلق ارزش برای شرکت باعث میشود از هزینههای ناشی از عدم مدیریت یکپارچه جلوگیری نماید.
این ترکیب از اقدامات کاهش زمان اجرای پروژهها را به طور مستمر دنبال میکند و شاهد افزایش سرعت اجرای طرحها هستیم. البته تا نقطه مطلوب فاصله داریم و باید از روشهای نوین مهندسی و تنوع بخشی به تأمین منابع مالی سرعت اجرای طرحها را افزایش دهیم.
سهم شرکتهای دانش بنیان و پیمانکاران ایرانی در پروژههای مهندسی و توسعهای شرکت چقدر است؟
شرکت متمم به عنوان یک نهاد توسعه گر، بر استفاده حداکثری از توان داخلی تأکید ویژه دارد. سهم شرکتهای دانش بنیان و پیمانکاران ایرانی در پروژههای مهندسی و توسعهای این شرکت به طور مستمر در حال افزایش است.
در حوزه مهندسی بسیاری از مطالعات پایه، طراحی تفصیلی و نظارت بر اجرا توسط شرکتهای مهندسی مشاور داخلی انجام میشود. در حوزه تأمین تجهیزات و ساخت شرکتهای سازنده داخلی سهم قابل توجهی در تولید قطعات تجهیزات و حتی برخی ماشینآلات معدنی دارند.
در پروژههای اخیر سیاستگذاری به سمت استفاده از توان پیمانکاران داخلی در قالب قراردادهای طرح تأمین کالا و اجرا و مشارکت با شرکتهای دانش بنیان در حوزههای فناورانه است. این رویکرد نه تنها هزینهها را کاهش میدهد، بلکه به ارتقای توان فنی و مهندسی کشور و ایجاد اشتغال پایدار برای متخصصان داخلی کمک شایانی میکند.
شرکت برای کاهش مصرف آب در فرآیند تولید مس چه طرحهایی در دست اجرا دارد و هدف کمیکاهش مصرف آب چقدر است؟
با توجه به بحران آب در فلات مرکزی ایران و الزام تأمین آب مورد نیاز از منابع آبی غیر متعارف در صنعت مدیریت بهینه مصرف آب یکی از اولویتهای راهبردی شرکت متمم است. این شرکت طرحهای متعددی را برای کاهش مصرف آب در فرآیند تولید مس در دست اجرا دارد.
نخست استفاده از فناوریهای آبگیری خمیری و بازیافت آب از باطلهها که هدف آن افزایش ظرفیت بازیابی آب از حدود 60 درصد به 85 درصد است.
دوم احداث تصفیه خانههای صنعتی برای باز چرخانی آب در فرآیندهای معدنی.
سوم اجرای پروژههای عظیم انتقال آب از خلیج فارس به مجتمعهای مس سرچشمه و در آلو، که تأمین کننده آب پایدار برای صنعت مس است. پروژه انتقال آب خلیج فارس به مجتمع مس در آلو با پیشرفت بالای 85 درصدی در حال انجام است و تا انتهای سال به بهره برداری خواهد رسید.
چهارم استفاده از پسابهای شهری تصفیه شده برای مصارف صنعتی.
پنجم بهینه سازی فرآیندهای فرآوری و کاهش هدر رفت آب.
هدف کمی شرکت کاهش مصرف آب به ازای هر تن تولید مس و افزایش سهم آب بازیافتی در چرخه تولید است. اگر چه اعداد دقیق بسته به پروژه متفاوت است، اما هدف کلی حرکت به سمت تولید مس با حداقل مصرف آب تازه و استفاده حداکثری از منابع آب غیر متعارف است.
برنامه شرکت برای تامین پایدار برق مورد نیاز پروژههای توسعهای چیست؟ آیا توسعه نیروگاههای اختصاصی یا انرژیهای تجدیدپذیر در دستور کار قرار دارد؟
تامین پایدار برق یکی از الزامات اساسی برای توسعه صنعت مس است. شرکت متمم با درک این نیاز برنامه جامعی برای تأمین برق مورد نیاز پروژههای توسعهای در دستور کار دارد.
این برنامه شامل چند محور است. نخست، احداث نیروگاههای گازی اختصاصی در مجتمع مس شهر بابک برای تامین برق پایدار و کاهش وابستگی به شبکه سراسری.
دوم توسعه نیروگاههای تجدیدپذیر از جمله نیروگاههای خورشیدی و بادی در مناطق مستعد مانند سرچشمه رفسنجان هریس میمند و خاتونآباد.
سوم بهینهسازی مصرف انرژی در کارخانهها و استفاده از تجهیزات با راندمان بالا.
چهارم احداث نیروگاههای اضطراری برای مواقع بحرانی.
بر اساس برآوردها نیاز کلی پروژهها به برق بالغ بر یک هزار و 500 مگاوات است که با اجرای این طرحها تأمین خواهد شد. توسعه انرژیهای تجدیدپذیر به عنوان یک اولویت راهبردی در دستور کار قرار دارد و هدف آن کاهش ردپای کربن و حرکت به سمت تولید مس سبز است.
با توجه به نوسانات قیمت جهانی مس، مدل اقتصادی پروژههای توسعهای بر چه مبنایی ارزیابی میشود؟
با توجه به ماهیت نوسانی بازار جهانی مس، مدل اقتصادی پروژههای توسعهای شرکت متمم بر مبنای تحلیلهای دقیق و سناریوهای مختلف بنا شده است.
ارزیابی اقتصادی پروژهها بر اساس شاخصهایی مانند نرخ بازگشت سرمایه ارزش فعلی خالص و دوره بازگشت سرمایه انجام میشود. در این ارزیابیها سناریوهای مختلف قیمت مس نوسانات ارزی تغییرات هزینههای تولید و تأمین مالی در نظر گرفته میشود. برای کاهش ریسک نوسانات قیمت شرکت سیاستهای متنوع سازی بازارهای صادراتی انعقاد قراردادهای بلند مدت فروش و ذخیرهسازی راهبردی محصول را دنبال میکند. همچنین با کاهش هزینههای تمام شده از طریق بومیسازی بهره وری و بهبود فرآیندها، حاشیه سود پروژهها در برابر نوسانات قیمت جهانی مقاومتر میشود. استفاده از تحلیلهای کمی و شبیه سازی احتمالاتی برای پیشبینی دقیق تر درآمدها و هزینهها از دیگر ابزارهای ارزیابی اقتصادی پروژههاست که به تصمیمگیری بهتر کمک میکند.
چه میزان از پروژههای توسعهای شرکت طبق برنامه زمانبندی پیش میروند و چند پروژه با تأخیر مواجه هستند؟
ارزیابی وضعیت پیشرفت پروژهها نشان میدهد که بخش قابل توجهی از پروژهها طبق برنامه زمان بندی پیش میروند، اما برخی پروژهها به دلیل چالشهای موجود با تأخیر مواجه هستند.
پروژههایی مانند فاز 3 تغلیظ سونگون، فاز 2 تغلیظ میدوک کارخانه آهک خاتون آباد، هیپ لیچینگ سونگون، آهک اهر و نیروگاه گازی 183 مگاواتی خاتون آباد از پیشرفت مطلوب و نزدیک به برنامه برخوردارند و در آستانه بهره برداری هستند. همچنین پروژه کارخانه فلوتاسیون سرباره خاتون آباد وارد فاز بهرهبرداری شده است. در مقابل پروژههای عظیمیمانند فاز 3 و 4 تغلیظ سرچشمه و کارخانه تغلیظ سریدون به دلیل پیچیدگیهای فنی تأخیر در تأمین تجهیزات خارجی و مشکلات تخصیص ارز با تأخیر نسبی مواجه هستند.
عوامل اصلی تأخیر شامل تأخیر در ثبت سفارش و ترخیص کالا از گمرک تأخیر در تخصیص و انتقال ارز، تأخیر در صدور مجوزهای زیست محیطی و محدودیتهای تامین آب و برق است. شرکت متمم با اتخاذ سیاستهای چابک سازی تشکیل کمیسیون معاملات ویژه و پیگیری مستمر تلاش میکند تا تأخیرها را به حداقل برساند و پروژهها را به مسیر برنامهریزی شده بازگرداند.
مهمترین پروژهای که در صورت بهرهبرداری میتواند بیشترین اثر را بر افزایش تولید و درآمد شرکت داشته باشد، کدام است؟
در میان پروژههای متعدد در حال اجرا پروژههای حوزه تغلیظ و ذوب و پالایش بیشترین اثر را بر افزایش تولید و درآمد شرکت دارند. به طور خاص پروژههای فاز 3 و 4 تغلیظ سرچشمه فاز 3 و 4 تغلیظ سونگون فاز 2 و 3 تغلیظ میدوک و فاز 1 و 2 سریدون به دلیل حجم بالای تولید کنسانتره و نقش کلیدی در تأمین خوراک کارخانههای ذوب از اهمیت ویژهای برخوردارند. در حوزه ذوب و پالایش پروژه تولید مس کاتدی سونگون با ظرفیت 200 هزار تن بیشترین تأثیر را بر افزایش تولید مس کاتدی و درآمد ارزی شرکت دارد.
بهرهبرداری از این پروژهها ضمن افزایش قابل توجه تولید به دلیل ارزش افزوده بالاتر کاتد نسبت به کنسانتره سودآوری شرکت را به طور چشمگیری افزایش میدهد. همچنین پروژههای استحصال فلزات گرانبها از لجن آندی و باز فرآوری باطلهها، به دلیل ارزش بالای محصولات جانبی اثر قابل توجهی بر درآمد شرکت دارند.
برنامه شرکت برای استفاده از هوش مصنوعی اتوماسیون و فناوریهای هوشمند در معادن و کارخانههای فرآوری و طرحهای توسعه چیست؟
شرکت ملی مس ایران و شرکت متمم به عنوان نماینده جهت اجرای پروژههای توسعه با درک اهمیت تحول دیجیتال در صنعت معدن برنامههای گستردهای را برای استفاده از هوش مصنوعی اتوماسیون و فناوریهای هوشمند در معادن و کارخانههای فرآوری در دستور کار قرار دادهاند. در حوزه معدن استفاده از سیستمهای دیسپاچینگ هوشمند برای مدیریت ناوگان سیستمهای موقعیتیاب جهانی برای ردیابی ماشینآلات و اتوماسیون بخشهای چالزنی و بارگیری در دستور کار است. در حوزه فرآوری استفاده از سیستمهای کنترل هوشمند برای بهینهسازی مدارات خردایش کاهش مصرف انرژی و افزایش راندمان بازیابی از جمله برنامههاست. همچنین استفاده از تحلیل دادههای کلان و یادگیری ماشین برای پیشبینی خرابی تجهیزات بهینهسازی تعمیرات و نگهداری و پیشبینی ریسکهای عملیاتی در حال توسعه است. این شرکت با ایجاد زیر ساختهای فناوری اطلاعات و استقرار سیستمهای مدیریت اطلاعات بستر لازم برای پیادهسازی این فناوریها را فراهم کرده است.
هدف نهایی حرکت به سمت معدن کاری هوشمند و کارخانههای فرآوری خودکار است که بهرهوری را افزایش داده و هزینهها را کاهش میدهد. در امر توسعه نیز با تحلیل دادهها کنترل پروژه و استفاده از روشهای نوین مهندسی با استفاده از هوش مصنوعی تلاش میکند که امر توسعه در مسیر دیجیتال شدن قرار گیرد.
برای افزایش بهرهوری معادن و کاهش هزینه تمام شده تولید چه شاخصهای کمیتعیین شده است؟
شرکت ملی مس ایران و شرکت متمم برای افزایش بهرهوری معادن و کاهش هزینه تمام شده تولید شاخصهای کمیمتعددی را تعیین و پایش میکنند.
از جمله این شاخصها میتوان به کاهش مصرف انرژی ویژه به ازای هر تن تولید کاهش مصرف آب به ازای هر تن کنسانتره افزایش راندمان بازیابی فلز در کارخانههای فرآوری کاهش زمان توقف تجهیزات افزایش عمر مفید قطعات و تجهیزات و کاهش هزینههای تعمیرات و نگهداری اشاره کرد. همچنین شاخصهایی مانند افزایش بهرهوری نیروی انسانی کاهش زمان چرخه تولید و کاهش ضایعات و باطلهها در دستور کار قرار دارد. این شاخصها به صورت دورهای اندازهگیری و با اهداف تعیین شده مقایسه میشوند و برنامههای بهبود برای دستیابی به آنها اجرا میشود. هدف کلی حرکت به سمت تولید مس با کمترین هزینه تمام شده و بالاترین بهرهوری است تا توان رقابتپذیری صنعت مس ایران در بازارهای جهانی افزایش یابد.
آیا شرکت برنامهای برای توسعه ظرفیت تولید مس کاتد دارد؟ ظرفیت فعلی و هدفگذاری آینده چقدر است؟
بله شرکت متمم برنامه جامعی برای توسعه ظرفیت تولید مس کاتد دارد. ظرفیت فعلی تولید مس کاتد کشور حدود 320 هزار تن در سال است. هدفگذاری آینده افزایش این ظرفیت به 800 هزار تن در سال در افق برنامه هفتم توسعه است. این هدف از طریق اجرای پروژههای متعدد در حوزه ذوب و پالایش محقق میشود. از جمله این پروژهها میتوان به افزایش ظرفیت ذوب سرچشمه از 170 هزار تن به 300 هزار تن احداث کارخانه تولید مس کاتدی سونگون با ظرفیت 200 هزار تن و توسعه ظرفیت ذوب و پالایش خاتونآباد اشاره کرد. همچنین پروژههای استحصال فلزات گرانبها از لجن آندی و باز فرآوری باطلهها به افزایش تولید محصولات جانبی با ارزش کمک میکند. این برنامه توسعه ظرفیت نهتنها به افزایش درآمد ارزی کشور کمک میکند بلکه جایگاه ایران را در بازار جهانی مس ارتقا میدهد و به ایجاد اشتغال پایدار در مناطق معدنی منجر میشود.
وضعیت پروژههای ذوب و پالایش شرکت چگونه است و چه زمانی به ظرفیت عملیاتی مورد نظر میرسند؟
پروژههای ذوب و پالایش شرکت متمم در مراحل مختلف اجرا قرار دارند. مطالعات پروژه افزایش ظرفیت ذوب سرچشمه از 170 هزار تن به 300 هزار تن به اتمام رسیده و پیشبینی میشود در سالهای آینده به بهرهبرداری برسد.
پروژه تولید مس کاتدی سونگون با ظرفیت 200 هزار تن نیز در مراحل اجرایی با پیشرفت حدود 70 درصد قرار دارد و انتظار میرود تا پایان برنامه هفتم توسعه به ظرفیت عملیاتی برسد. پروژه توسعه ذوب و پالایش خاتونآباد نیز در دستور کار قرار دارد. همچنین پروژه احداث پالایشگاه جدید سرچشمه و استحصال طلا و نیکل به عنوان یکی از پروژههای استراتژیک در حال پیگیری است.
بهرهبرداری از این پروژهها ظرفیت تولید مس کاتدی و محصولات جانبی را به طور چشمگیری افزایش میدهد و ارزش افزوده بالایی برای کشور ایجاد میکند. زمان دقیق بهرهبرداری بسته به پیشرفت اجرا و تأمین تجهیزات متفاوت است، اما هدفگذاری کلی تکمیل این پروژهها در چارچوب برنامه هفتم توسعه است.
چه برنامهای برای جلوگیری از خامفروشی و افزایش ارزش افزوده محصولات مسی دارید؟
رهبر شهید انقلاب خامفروشی مواد معدنی را میراث شوم گذشته میدانستند و خسارتی جبرانناپذیر خواندند و در این راستا، یکی از سیاستهای راهبردی شرکت ملی مس جلوگیری از خامفروشی مس و افزایش ارزش افزوده محصولات است. این شرکت با توسعه زنجیره ارزش مس از فروش کنسانتره به عنوان محصول نهایی پرهیز کرده و به سمت تولید مس کاتدی و محصولات پایین دستی با ارزش افزوده بالاتر حرکت میکند.
در این راستا، پروژههای تولید مس کاتدی، تولید مفتول مسی، تولید لوله و قطعات صنعتی و استحصال فلزات گرانبها از لجن اندی در دستور کار قرار دارد.
همچنین شرکت با حمایت از صنایع پاییندستی داخلی، زمینه را برای تبدیل مس کاتدی به محصولات نهایی در داخل کشور فراهم میکند. این رویکرد نهتنها درآمد ارزی کشور را افزایش میدهد، بلکه به ایجاد اشتغال پایدار در صنایع تکمیلی و کاهش وابستگی به صادرات مواد خام کمک میکند. هدف نهایی، تبدیل ایران از یک صادرکننده کنسانتره به یک تولیدکننده محصولات نهایی مسی با ارزش افزوده بالا در زنجیره جهانی است.
اختلاف بین هزینه برآورد شده اولیه پروژهها و هزینه فعلی تکمیل آنها چقدر است؟
یکی از چالشهای اصلی در پروژههای بزرگ معدنی و صنعتی، افزایش هزینهها نسبت به برآوردهای اولیه است. در پروژههای شرکت ملی مس نیز به دلیل نوسانات شدید ارزی، افزایش قیمت جهانی تجهیزات تورم داخلی و تأخیرهای ناشی از عدم تخصیص به موقع منابع ارزی اختلاف بین هزینه برآورد شده اولیه و هزینه فعلی تکمیل پروژهها قابل توجه است. بررسیها نشان میدهد که در برخی پروژهها این اختلاف بسیار معنادار است. عواملی مانند افزایش نرخ ارز افزایش دستمزدها و تغییرات در محدوده کار و مشخصات فنی از جمله دلایل اصلی این اختلاف هستند. شرکت متمم با اتخاذ سیاستهای مدیریت تغییرات به روزرسانی مستمر برآوردها و پیگیری ادعاهای قراردادی تلاش میکند تا اثرات این افزایش هزینهها را کنترل کند. با این حال شفافیت در گزارشدهی این اختلافها و تحلیل دلایل آن برای تصمیمگیری بهتر و پیشگیری از تکرار آن در پروژههای شرکت ضروری است.
البته به این نکته باید اذعان کرد تا زمانی که ثبات اقتصادی نباشد تغییرات قیمتی در اجرای طرحها امری اجتناب ناپذیر است. همچنین در اجرای طرحها با اهمیت اقتصادی که به تولید ثروت برای کشور میانجامد مانند پروژههای توسعهای صنعت مس میباید در تخصیص منابع ارزی برای تأمین تجهیزات و کوتاه کردن فرآیندهای اداری مانند ثبت سفارش و مقررات گمرکی تسریع شد. چنانچه این اقدامات برای پروژههای مهم و ارزآور برای کشور مدنظر قرار گیرد، قطعاً سرعت انجام طرحهای توسعهای افزایش پیدا میکند و این مهم تأثیر بسیار زیادی در طول عمر اجرای پروژههای توسعهای میگذارد.
چه اقداماتی برای تبدیل طرحهای توسعهای صنعت مس به موتور محرک رشد اقتصادی کشور ضروری است؟
توسعه صنعت مس صرفا به معنای افزایش ظرفیت استخراج یا تولید کنسانتره و کاتد نیست بلکه این صنعت میتواند با تکمیل زنجیره ارزش توسعه صنایع پاییندستی ایجاد اشتغال پایدار افزایش صادرات غیرنفتی و تقویت توان مهندسی داخلی، نقش مهمیدر رشد اقتصادی کشور ایفا کند.
برای تحقق این هدف لازم است تأمین مالی پروژههای توسعهای با جدیت بیشتری دنبال شود و فرآیندهای تخصیص ارز، ثبت سفارش و ترخیص تجهیزات مورد نیاز پروژهها با سرعت بیشتری انجام گیرد. همچنین حمایت از شرکتهای دانشبنیان سازندگان داخلی و پیمانکاران متخصص میتواند وابستگی به خارج را کاهش دهد و زمینه را برای شکلگیری ظرفیتهای جدید صنعتی در کشور فراهم کند. از سوی دیگر تأمین پایدار آب و برق توسعه زیرساختهای حمل و نقل بهرهگیری از فناوریهای نوین و افزایش بهرهوری در معادن و کارخانههای فرآوری از الزامات اصلی تحقق اهداف توسعهای صنعت مس است.
در کنار این موارد مدیریت هزینهها کنترل زمان بندی پروژهها و ارزیابی مستمر عملکرد طرحها باید با رویکردی یکپارچه دنبال شود. با توجه به سرمایهگذاری گسترده مورد نیاز و اهمیت راهبردی صنعت مس هماهنگی میان دستگاههای اجرایی نهادهای تامین مالی مجموعههای صنعتی و بخش خصوصی اهمیت ویژهای دارد.
هر اندازه موانع اداری و مالی سریعتر برطرف شود امکان بهرهبرداری زودتر از پروژهها و دستیابی به منافع اقتصادی آنها افزایش خواهد یافت. شرکت متمم نیز به عنوان بازوی اجرایی توسعه صنعت مس تلاش میکند با استفاده از روشهای نوین مدیریت پروژه تقویت همکاری با شرکتهای داخلی تنوع بخشی به روشهای تأمین مالی و به کارگیری فناوریهای جدید روند اجرای طرحها را تسریع کند. در نهایت توسعه پایدار صنعت مس نیازمند برنامهریزی دقیق ثبات اقتصادی تأمین به موقع منابع و همکاری همه بخشهای مرتبط است. تحقق اهداف پیشبینی شده میتواند جایگاه ایران را در بازار جهانی مس ارتقا دهد.