جایگاه جدید امریکایجنوبی در بازار مواد معدنی
براساس پژوهشی جدید از موسسه «وریسک مپلکرافت»، امریکایجنوبی بهعنوان پایدارترین و مناسبترین گزینه برای کشورهای غربی در راستای بازتعادل زنجیره تامین مواد معدنی حیاتی و کاهش وابستگی به چین شناخته شده است؛ تحلیلی که نشان میدهد ترکیب ذخایر عظیم، ریسک سیاسی قابلمدیریت و همسویی ژئوپلتیک، این منطقه را به محور اصلی استراتژیهای تنوعبخشی غرب تبدیل کرده است.
تلاش برای بازتعادل زنجیره تامین مواد معدنی حیاتی
براساس پژوهشی جدید از موسسه «وریسک مپلکرافت» (Verisk Maplecroft)، امریکایجنوبی بهعنوان پایدارترین و از نظر سیاسی مناسبترین گزینه برای کشورهای غربی در تلاش برای بازتعادل زنجیره تامین مواد معدنی حیاتی و کاهش وابستگی به چین ظهور کرده است. این مطالعه در حالی منتشر میشود که ایالاتمتحده و متحدان آن، تلاشهای خود را برای تامین ذخایر لیتیوم، مس، کبالت، نیکل، گرافیت و عناصر خاکی نادر (Rare Earth Elements) تشدید کردهاند. این تحرکات ناشی از نگرانیهایی درباره وابستگی تکنولوژیک، تابآوری زنجیره تامین و ملاحظات ژئوپلتیک است. در میان اقدامات اخیر، میتوان به برنامههای ایالاتمتحده برای گسترش ذخایر استراتژیک و تلاش ۵۵ کشور برای تاسیس یک بلوک تجاری ترجیحی برای مواد معدنی حیاتی اشاره کرد. موسسه «وریسک مپلکرافت» (Verisk Maplecroft) ۱۰بازار نوظهور دارای ذخایر عمده را با استفاده از «شاخص ملیگرایی منابع» (Resource Nationalism Index) و دادههای ریسک سیاسی ارزیابی کرد. نتایج این پژوهش نشان میدهد که آرژانتین، برزیل، شیلی و پرو بهدلیل ترکیب داشتن ذخایر عظیم منابعی با سطوح نسبتا متوسط مداخله دولت و ریسک سیاسی، متمایز هستند. سایر کشورهای موردبررسی در این تحلیل شامل جمهوری دموکراتیک کنگو، هند، اندونزی، ماداگاسکار، فیلیپین و تانزانیا بود.
پرو، شیلی و آرژانتین در میان قویترین عملکردهای جهانی
بیشترین تولیدکنندگان امریکایجنوبی در میان پرخطرترین حوزههای قضایی جهان از نظر ملیگرایی منابع رتبهبندی نمیشوند. پرو، شیلی و آرژانتین در میان قویترین عملکردهای جهانی قرار دارند، در حالی که جمهوری دموکراتیک کنگو، اندونزی و تانزانیا در میان ۲۰ کشور اول در معرض خطر (از مجموع ۱۹۸ کشور ارزیابیشده) قرار دارند.
«خیمنا بلانکو» (Jimena Blanco)، تحلیلگر ارشد موسسه «وریسک مپلکرافت»، گفت: «آنچه امریکایجنوبی را متمایز میکند، مقیاس ذخایر نیست، بلکه توزیع ریسک است. تولیدکنندگان بهطورمداوم ذخایر عظیم مواد معدنی حیاتی برای فناوری را با سطوح نسبتا متوسط ملیگرایی منابع و ریسک سیاسی ترکیب میکنند.» این شرکت فرصت کلی منطقه را با در نظر گرفتن ریسک (Risk-adjusted opportunity) بهعنوان کاملا مطلوب ارزیابی میکند، هرچند هشدار میدهد که مواجهه با حوزههای قضایی پرخطر برای برخی مواد معدنی اجتنابناپذیر باقی میماند.
این امر اکنون در ابتکارات اخیر غربی منعکس شده است؛ از جمله توافقنامه تجارت آزاد اتحادیه اروپا با هند که تا حدی به آرمانهای مربوط به عناصر خاکی نادر گره خورده و چارچوب همکاری مواد معدنی استراتژیک ایالاتمتحده با جمهوری دموکراتیک کنگو که در دسامبر ۲۰۲۵ راهاندازی شده
است. هنگامی که بیثباتی سیاسی در کنار مداخله دولت قرار میگیرد، بسیاری از کشورهای دارای ذخایر عمده مواد معدنی حیاتی همچنان در دسته ریسک متوسط قرار میگیرند که نشاندهنده شرایط نسبتا حمایتی برای سرمایهگذاری بلندمدت است. با این حال، برخی تولیدکنندگان، نوسان سیاسی بالا را با کنترل قاطعانه دولت ترکیب کردهاند که احتمال محدودیتهای صادراتی، مالکیت دولتی یا الزامات ارزشافزوده داخلی را افزایش میدهد. سیاستهای عناصر خاکی نادر هند و همچنین شرایط در جمهوری دموکراتیک کنگو و اندونزی، این پویایی را برجسته میکنند. یافتهها نشان میدهد که اگرچه دولتهای غربی نمیتوانند کاملا از تامینکنندگان پرخطر اجتناب کنند، اما امریکایجنوبی در میان محدودیتهای چشمانداز جهانی، لنگری نسبتا پایدار ارائه میدهد.
ابزار همسویی ژئوپلتیک
این پژوهش همچنین فرضیههای موجود درباره همسویی ژئوپلتیک را بهچالش میکشد. موسسه وریسک مپلکرافت با استفاده از «ابزار همسویی ژئوپلتیک» خود که عواملی نظیر رأیگیری در سازمان ملل، توافقهای تجاری و روابط امنیتی را رصد میکند، دریافت که بیشتر ۱۰ کشور تحلیلشده در طیف موافق غرب یا خنثی قرار دارند.
آرژانتین و فیلیپین بهعنوان متحدان نزدیک ایالاتمتحده رتبهبندی شدهاند، در حالی که شیلی، ماداگاسکار و هند همسویی استراتژیک نشان میدهند. پرو و اندونزی بهطورگستردهای خنثی هستند. تنها برزیل، تانزانیا و جمهوری دموکراتیک کنگو بهدلیل روابط قویتر با رقبای ایالاتمتحده، متمایل به دور شدن از واشنگتن هستند.
طبق این گزارش، تلاقی میان ذخایر قابلتوجه، ریسک سیاسی قابلمدیریت و همسویی ژئوپلتیک مطلوب، امریکایجنوبی را به مرکز استراتژیهای تنوعبخشی (Diversification) کشورهای غربی تبدیل کرده است.
خیمنا بلانکو (Jimena Blanco)، تحلیلگر ارشد موسسه وریسک مپلکرافت، در این زمینه گفت: «تامین مواد معدنی حیاتی برای فناوری دیگر صرفا یک چالش اقتصادی نیست. در این مسابقه، برنده کسی نخواهد بود که ریسک را حذف کند، بلکه کسی پیروز میشود که آن را بهتر از رقبای خود مدیریت کند.»
ثروت معدنی فراوان امریکای لاتین
امریکای لاتین نیز مانند هر منطقه دیگری، در معرض سیاست تعرفهای امریکا قرار دارد. اما وقتی صحبت ازگذار به انرژی سبز میشود، شرکتهای معدنی و دولتها هستند که نقش بسیار مهمی ایفا خواهند کرد، بنابراین، درک آنچه بر بخشهای مربوطه در سراسر منطقه تاثیر میگذارد، بسیار مهم است.
ثروت معدنی فراوان امریکای لاتین، دهههاست که این منطقه را بهعنوان یکی از تامینکنندگان اصلی در سطح جهان قرار داده است. همزمان با حرکت جهان بهسوی آیندهای با انتشار صفر کربن، این منطقه در حال تبدیل شدن به میدان نبردی است که در آن جاهطلبیهای سبز جهانی با درخواستها برای حاکمیت در تضاد هستند.
مواد معدنی حیاتی مانند لیتیوم، آهک، مس و طلا برای کربنزدایی سیستمهای انرژی در سراسر جهان ضروری هستند. اما سادهلوحانه است که انتظار داشت امریکای لاتین بدون اینکه سهم عادلانهای از مزایا داشته باشد، همچنان بهعنوان انبار مواد معدنی جهان عمل کند.
واقعیت این است که امریکای لاتین همچنان تحت فشار میراث استخراج است. گذار به «صفر خالص» خطر تکرار این الگو را دارد که در پوشش «رشد سبز» پنهان شده است، مگر اینکه جامعه جهانی مایل به کنار گذاشتن مدل منسوخ گذشته باشد. خوشبختانه، تغییر در حال انجام است و نسل جدیدی از شرکتها و دولتها در تلاشند تا قوانین را بازنویسی کنند. آنها در حال بازیابی ارزش برای اقتصادهای محلی خود هستند.
امریکایلاتین و کنترل بر منابعطبیعی
در سراسر این منطقه، جنبشی گسترده و فوری برای حاکمیت معدنی پا میگیرد. کشورهای امریکایلاتین پس از قرنها سود نابرابر، خواستار کنترل بر منابعطبیعی خود هستند. کشورهایی مانند آرژانتین، جمهوری دومینیکن، مکزیک و شیلی در این امر پیشگام هستند و اصرار دارند که ثروت معدنی باید بهنفع جوامع محلی باشد، نه فقط سرمایهگذاران خارجی.
در همین حال، پویایی قدرت جهانی در حال تغییر است. هند و چین با قراردادهای سرمایهگذاری و زیرساختی وارد عمل میشوند و وابستگی تاریخی این منطقه به امریکا و اروپا را کاهش میدهند. این تغییر توازن نهتنها استراتژیک است، بلکه مدتهاست که باید اتفاق میافتاد.
اکنون، امریکایلاتین بهدرستی از اینکه بدون شرایطی که در خدمت اهداف توسعهای این منطقه باشد، پایگاه استخراج هر کسی باشد، امتناع میکند.
از ذخایر آهک جمهوری دومینیکن گرفته تا داراییهای مس مکزیک، دولتها و شرکتها در حال گذر از چالشهای زیستمحیطی، مطالبات اجتماعی و چالشهای تجاری هستند. این منطقه در حال تثبیت حاکمیت خود، تغییر نقش خود در اقتصاد جهانی و بازنویسی روایتی است که قرنها بر آن تحمیل شده است.
با این حال، مسیر پیشرو همچنان نامشخص است. باتوجه به اینکه کشورها به جهات مختلفی کشیده میشوند، سرمایهگذاران بهدنبال ثبات و جوامع در پی عدالت و جهان مشتاق انرژی پاک است. امریکایلاتین اکنون در یک دوراهی تعیینکننده قرار دارد. آیا آنها یک انقلاب معدنی واقعا عادلانه و پایدار را رهبری خواهند کرد یا تاریخ به شکلی «سبزتر» تکرار خواهد شد؟ پاسخ به این بستگی دارد که آیا دولتها، شرکتها و جامعه مدنی میتوانند متحد باقی بمانند یا خیر.
براساس گزارش اویل پرایس، اگر قرار است این منطقه، آینده سبز جهان را تامین کند، پس شایسته است که به هدایت آن کمک کند، نه اینکه فقط نقش تامینکننده را ایفا کند.
صنعت معدن (در امریکایجنوبی) قرنهاست که سرمایهگذاران بینالمللی را مجذوب خود کرده است. اکنون زمان بسیار خوبی برای سرمایهگذاری در معدن امریکایلاتین است. گرچه پس از استقلال کشورهای امریکای لاتین، تقریبا ۲۰۰ سال پیش، سرمایهگذاران بینالمللی معدن مجبور شدند تا رویکرد خود را تغییر دهند. اما بخش معدن امریکایلاتین همچنان برای سرمایهگذاران بهاندازه قبل اغواکننده است. این کشور دارای بیشترین ذخایر مس، لیتیوم، نقره و مقدار زیادی طلا برای استخراج کردن است.
ثروت فلزی معادن آن منطقه چیز جدیدی نیست، اما آنچه تغییر کرده، شرایط خارج از معدن است. امریکایلاتین در ردیف طیف گستردهای از شرکتهای بینالمللی معدن که در بازار سهام کانادا، ایالاتمتحده، استرالیا و انگلیس قرار دارند، بهعنوان یکی از گزینههای معدنسازی مطرح شده است. به بسیاری از کشورهای امریکایلاتین اجازه داده شده است تا سرانجام سیستمهای مناسبی را برای مدیریت سرمایهگذاری معدن در سطح بینالملل توسعه دهند. البته سودآوری از فلزات معدنی یک تجارت خطرناک است. اما از میان مناطق حاوی معدن که فهرست شدهاند و بسیار سودآور هستند، امریکای لاتین جاذبه فراوانی برای سرمایهگذاران و جویندگان ثروت دارد.
سخن پایانی
بهترین چیز درباره امریکایلاتین برای سرمایهگذاران معدن این است که بسیار غنی از فلزات پایه و گرانبها است. نیروگاههای استخراج معدن شیلی، پرو، برزیل و مکزیک از برکات ویژهای برخوردار هستند. طبق بررسی زمینشناسی ایالاتمتحده، شیلی بیشترین ذخایر مس، لیتیوم و هفتمین ذخیره بزرگ نقره را در جهان در اختیار دارد. پرو دارای بزرگترین ذخایر نقره جهان، سومین ذخیره مس و روی، چهارمین ذخیره نیکل و پنجمین ذخیره طلای جهان است. مکزیک با چهارمین ذخیره روی، پنجمین ذخیره سرب، ششمین ذخیره نقره و مس و همچنین دهمین کشور تولیدکننده طلای برتر است. سرانجام، برزیل دارای دومین ذخیره سنگآهن جهان، سومین ذخیره نیکل و چهارمین ذخیره قلع و هفتمین ذخیره بزرگ طلا است.
