هدررفت ۷۰ درصدی انرژی در ساختمان‌ها

در همین زمینه منصور غیبی، کارشناس بازار مسکن به صمت گفت: برای جلوگیری از اتلاف انرژی باید بخش عمده‌ای از الزامات مصوب نظام‌ مهندسی از محل صدور پروانه تا پایان‌کار رعایت شود که براساس ویرایش جدید مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان تعهدآور شده است.

وی تاکید کرد: شنیده‌ها حاکی از آن است تا ویرایش چهارم مقررات ملی ساختمان فقط ۱۰ درصد آیین‌نامه اجرا شده است. به‌عبارتی بیش از ۷۰ تا ۸۰ درصد ساختمان‌هایی که پروانه گرفته‌اند، مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان را رعایت نکرده‌اند. نکته جالب اینجاست در ویرایش پنجم مقررات ملی ساختمان حتی ساختمان‌های قدیمی هم باید بروزرسانی و آیین‌نامه را رعایت کنند.

این کارشناس بازار مسکن اظهار کرد: در حال‌ حاضر در ساخت پروژه‌های ساختمانی درگیر انتظارات تورمی هستیم و قیمت ‌تمام‌شده ملک در حال افزایش است، بنابراین اگر قصد داشته باشند، مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان را اجرا کنند، هزینه تمام‌شده ملک چندبرابر افزایش می‌یابد، به‌طوری‌که شاهد شوک قیمتی خواهیم بود. به این ترتیب باید مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان به‌صورت پایلوت، منطقه‌ای و شهری اجرا شود، سپس توسعه یابد تا قابلیت اجرا داشته باشد.

غیبی تصریح کرد: اگرچه در ظاهر رعایت مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان هزینه‌بر است، اما هزینه‌های اتلاف انرژی بسیار پایین می‌آید، بنابراین باید فرهنگ‌سازی لازم انجام شود تا این آیین‌نامه به اجرا برسد.

وی در پاسخ به این سوال بسیاری از سازندگان مبحث مقررات ملی ساختمان را اجرا نمی‌کنند، گفت: باتوجه به اینکه در ویرایش پنجم رعایت این قوانین الزام‌آور شده است، می‌توان امیدوار به اجرا بود، در غیر این صورت همچنان باید شاهد اتلاف انرژی و از دست رفتن سرمایه‌های کشور باشیم.

این کارشناس بازار مسکن گفت: طی سال‌های گذشته شاهد آن بودیم، عدم‌بکارگیری مصالح ‌ساختمانی و تجهیزات استاندارد کاهش شدید اتلاف انرژی را به‌دنبال داشته، همچنین بی‌توجهی به فرهنگ‌سازی به این هدررفت دامن زده است.

وی ادامه داد: در صورتی که مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان اجرایی شود، در نهایت به توسعه اقتصادی ختم خواهد شد، چراکه موجب کاهش ۵۰ درصدی مصرف سوخت، آلودگی، هزینه‌ها و استهلاک خواهد شد.

ساختمان‌سازی به روش سنتی

همچنین عباس اکبرپور، دبیر انجمن مهندسان راه و ساختمان ایران به صمت گفت: طبیعتا ساختمان‌سازی در مقایسه با ۳۰ تا ۵۰ سال پیش تغییرکرده، اما ایران در مقایسه با کشورهای دیگر از قافله عقب مانده است و همچنان روش‌های سنتی را پیاده می‌کند.

وی ادامه داد: برای جلوگیری از اتلافات در صنعت ساختمان نمی‌توان نقش کلید تکنولوژی روز را نادیده گرفت. این در حالی است که ایران در سایه سنگین تحریم نمی‌تواند به این تجهیزات دسترسی پیدا کند.

اکبرپور افزود: حتی بکارگیری شیوه‌های طراحی می‌تواند زمینه‌های صرفه‌جویی انرژی را مهیا کند، اما شاهد هستیم که رعایت نمی‌شود. این در حالی است که در کشورهای دیگر ساختمان را به‌گونه‌ای طراحی می‌کنند که مصرف انرژی متعادل می‌شود. برای مثال در یک ساختمان ۱۵طبقه، هر طبقه ۵قابلیت چرخش دارد، به این صورت که هنگام طلوع خورشید می‌چرخند تا میزان تابش آفتاب را درحد متوسط برای همه واحدها در چهارطرف حفظ کنند. این امر موجب می‌شود که میزان مصرف انرژی متعادل شود. 

به‌عبارتی ساختمان‌ها یک کُر مرکزی دارند و دور آن، طبقات می‌چرخند. این نمونه‌ای است که حتی یک مورد هم در ایران یافت نمی‌شود، اما در امارات چندین نمونه وجود دارد.

دبیر انجمن مهندسان راه و ساختمان ایران ادامه داد: برای صرفه‌جویی انرژی می‌توان از پنجره‌های دوجداره یا سه‌جداره استفاده کرد، اگرچه نسبت به گذشته بیشتر در ساختمان‌ها به‌کار می‌رود، اما از آنجایی که جنبه‌های تشویقی در نظر نگرفتند، هنوز به‌طورکامل استفاده نمی‌شود.

سیستم سرمایشی و گرمایشی به‌روز نیست

وی با انتقاد از اینکه سیستم تاسیسات ساختمان‌ها به‌روز نیست، گفت: سیستم گرمایشی، سرمایشی، لوله‌کشی‌ها و سیستم خروج آب از شیرها به‌صورتی تعبیه نشده که حداکثر صرفه‌جویی را انجام دهد و در تمام ساختمان‌ها فشار آب در طبقات بالا نسبت به طبقات پایین، کمتر است.

اکبرپور گفت: کولر آبی در دمای ۳۰ درجه به بالا کارآیی لازم را ندارد و بسیاری از واحدهای مسکونی یا غیرمسکونی به‌سمت استفاده از اسپلیت‌ها رفتند که هیچ‌گونه کنترلی بر مصرف بالای برق این سیستم سرمایشی نیست و گاهی دیده می‌شود در هر اتاقی یک اسپلیت نصب شده و علاوه بر آن کولر آبی هم استفاده می‌کنند.

دبیر انجمن مهندسان راه و ساختمان ایران اظهارکرد: مسئولان توجه نمی‌کنند، لوله‌کشی گاز در بسیاری از ساختمان‌های قدیمی ‌غیراستاندارد است. شاهد بودیم زمانی که در ژاپن و کره زلزله آمد، بیشترین خسارت از بابت انفجار لوله‌های گاز بود که پس از آن اتفاق سیستم‌های‌شان را تغییر دادند، اما در ایران هنوز برای ساختمان‌های قدیمی فکری نکردند.

مصلحت‌اندیشی در اجرای قانون

وی با بیان اینکه ساختمان‌های قدیمی شناسنامه ندارند، گفت: حتی ساختمان‌های جدید هم با نقشه تفاوت زیادی دارند. این در حالی است که نباید هیچ مرجعی در شهرداری یا وزارت راه و شهرسازی در اجرای قانون مصلحت‌اندیشی کند، چراکه به سرنوشت کل مردم ایران مرتبط است. در دنیا ساختمان‌ها به‌عنوان سرمایه‌های ملی در نظر گرفته می‌شوند. به‌همین‌علت متوسط عمر ساختمان‌ها در بسیاری از کشورها بالای ۶۰ تا ۷۰ سال است و حتی تا ۹۰ سال هم می‌رسد، اما متوسط عمر ساختمان‌ها در ایران ۱۲سال است که منجر به ساخت‌وساز مجدد می‌شود و در نهایت اتلافات بسیاری در این صنعت به‌ارمغان می‌آورد.

سخن پایانی

اگرچه ساختمان‌سازی در مقایسه با ۳۰ تا ۵۰ سال پیش تغییر کرده، اما ایران در مقایسه با کشورهای دیگر از قافله عقب مانده است و همچنان روش‌های سنتی را پیاده می‌کند. به‌طوری‌که کارشناسان بارها نسبت به هدررفت انرژی در ساختمان‌ها هشدار داده‌اند، اما گوش شنوایی وجود ندارد. عدم‌اجرای مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان علاوه بر اینکه ریشه در عدم‌بکارگیری مصالح ساختمانی باکیفیت دارد، به نادیده گرفتن قانون از طراحی تا ساخت بنا هم برمی‌گردد، به‌طوری‌که شاهد آن هستیم که حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد ساختمان‌ها، مقررات ملی ساختمان را اجرا نمی‌کنند. در این میان نباید از سازندگانی غافل شد که برای ارزان تمام شدن هزینه‌های ساخت از تجهیزات و نهاده‌های ساختمانی ارزان‌قیمت استفاده می‌کنند. بنابراین علاوه بر اینکه باید الزاماتی برای اجرای مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان وجود داشته باشد، فرهنگ‌سازی هم باید انجام شود تا از انبوه‌ساز گرفته تا مالک انگیزه‌ای برای اجرای قانون داشته باشند. براساس موارد تعیین‌شده در مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان عایق‌کاری حرارتی پوسته خارجی ساختمان، شامل عایق‌کاری حرارتی سقف و دیوارهایی که با محیط بیرون یا فضاهایی که از نظر دمایی کنترل نمی‌شوند و سقف پیلوت اجباری است. علاوه بر این نصب پنجره‌های دوجداره با قاب‌های آلومینیومی ترمال بریک، چوبی و یا p.v.c استاندارد، عایق‌کاری حرارتی کانال‌های هوا، لوله‌های تاسیسات و سیستم تولید آب گرم، نصب سیستم‌های کنترل‌کننده موضعی دما نظیر شیرهای ترموستاتیک روی رادیاتورها، نصب سیستم‌های کنترل مرکزی هوشمند و مجهز به سنسور اندازه‌گیری دمای هوای محیط از جمله مواردی است که باید در ساختمان‌ها رعایت شود. اجرای این موارد حداقل ۵۰ درصد کاهش مصرف سوخت در ساختمان را به‌دنبال خواهد داشت، به این ترتیب باید وزارت راه و شهرسازی مسئولیت نظارت بر اجرای ضوابط و مقررات ملی ساختمان در طراحی و اجرای ساختمان‌ها را به‌خوبی انجام دهد و سازمان نظام‌مهندسی و شهرداری‌ها نیز بر ساخت‌وساز نظارت کنند، اما شاهد آن هستیم به‌دلیل آنکه نظارتی بر اجرای مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان از سوی شهرداری‌ها، وزارت راه و شهرسازی یا هر نهاد مرتبط دیگر وجود ندارد، اجرای این قانون روی هواست. به این ترتیب بازنگری در الگوی مصرف انرژی در ساختمان‌ها بسیار کلیدی است و باید برنامه‌ریزی در این زمینه انجام شود تا در درازمدت با اصلاح الگوی مصرف، شاهد هدررفت سرمایه‌های کشور نباشیم. از سوی دیگر، می‌توانیم شاهد افزایش عمر ساختمان‌ها به حدود ۱۰۰ تا ۱۲۰ سال باشیم.