در واقع، زیرساخت‌های متمرکز، اهداف ساده و آسیب‌پذیری هستند که نمی‌توانند تضمین‌کننده امنیت در بلندمدت باشند. راهکار عبور از این بن‌بست، در تغییر پارادایم از تولید متمرکز به سمت مردمی‌سازی تولید نهفته است. با استراتژی گسترش نیروگاه‌های خورشیدی خانگی و تبدیل میلیون‌ها واحد مصرف‌کننده به تولیدکنندگان کوچک، می‌توان شبکه برق کشور را از یک ساختار تک‌مرکزی به یک سامانه توزیع‌شده و مقاوم تغییر داد. صمت در این گزارش نظر کارشناسان را در این زمینه جویا شده که در ادامه می‌خوانید.

تولید برق روی پشت‌بام‌ها

محمدرضا کارگزار، کارشناس انرژی در ابتدای صحبت‌های خود با اشاره به اهمیت توسعه برق خورشیدی خانگی سقفی به صمت گفت: یکی از مهم‌ترین موضوعات در شرایط فعلی جنگی کشور و نزدیکی به آغاز دور دوم جنگ امریکایی صهیونیستی به کشورمان در پایان توقف آتش، مسئله حمله به زیرساخت‌های انرژی کشور در دور دوم این جنگ است. موضوعی که علاوه بر بالا بردن سطح تنش و لزوم پاسخ مناسب ایران به دشمنان در صورت سر زدن هر گونه خطا از سوی امریکا و رژیم صهیونیستی، نیازمند این است که طرح بدلی برای آن نیز تعریف شود. یکی از ابزارهای مهم و در دسترس برای از بین بردن تهدید قطعی برق حتی در صورت هدف قرار دادن زیرساخت‌های نیروگاهی کشور، توسعه برق خورشیدی در کشور است. یکی از جذاب‌ترین جنبه‌های توسعه برق خورشیدی در ساختمان‌ها (پشت‌بام هر خانه) یا ایجاد مزرعه‌های خورشیدی نزدیک به محل زندگی افراد، امکان تامین پایدار برق هر خانواده در زمان قطعی برق چه در اوج ناترازی تابستانی و همچنین چه در زمان قطعی برق به دلیل حمله به زیرساخت‌های انرژی کشور است و در زمان صلح نیز موجب درآمدزایی برای هر خانواده خواهد شد.

وی ادامه داد: یکی از جنبه‌های دکترین پدافند غیرعامل هوشمند، به معنای آن است که چگونه می‌توان نقاط ضعف استراتژیک کشور را به نقاط قوت تبدیل کرد، به گونه‌ای که دشمن در صورت هدف قرار دادن آن نقاط، نه تنها ضربه مهلکی وارد نکند، بلکه با ساختاری متقابل و مقاوم مواجه شود که تاب‌آوری ملی را تضمین کند. یکی از حیاتی‌ترین بخش‌های زیرساختی هر کشوری، شبکه نیروگاهی و انتقال انرژی است. در شرایط فعلی و با توجه به تهدیدات جدی علیه زیرساخت‌های انرژی کشور توسط امریکا و رژیم صهیونیستی، تمرکز بر حفاظت فیزیکی از نیروگاه‌های فسیلی و هسته‌ای به تنهایی کافی نیست. راهکار استراتژیک و کارآمد برای خنثی‌سازی این تهدید، تنوع‌بخشی به تولید برق کشور از مسیر توسعه گسترده و غیرمتمرکز انرژی خورشیدی است. این رویکرد نه تنها یک تغییر در سبد انرژی کشور است، بلکه یک تغییر پارادایم در امنیت ملی نیز محسوب می‌شود؛ چرا که با توزیع منابع تولید برق در سراسر کشور و در مقیاس خرد، عملا امکان هدف قرار دادن موثر کل سیستم انرژی را از دست دشمن می‌گیرد.

سبد انرژی متنوع باشد

این کارشناس انرژی با اشاره به رویکرد کلان کشور در حوزه تنوع بخشیدن به سبد تولید برق کشور گفت: وقتی ساختار تولید برق از حالت متمرکز و مبتنی بر انرژی‌های فسیلی به حالت پراکنده و مبتنی بر خورشید تغییر کند، معادلات به نفع دفاع و تاب‌آوری ملی تغییر می‌کند. در این سناریو، هزاران مزرعه خورشیدی کوچک و بزرگ در سراسر ایران پخش شده‌اند. دشمن برای قطع برق، نه تنها باید ده‌ها نیروگاه بزرگ را نابود کند، بلکه باید میلیون‌ها پشت‌بام مسکونی و هزاران مزرعه خورشیدی پراکنده را هدف قرار دهد که از نظر لجستیکی و اقتصادی برای دشمن غیرممکن یا بسیار پرهزینه است. بنابراین، توسعه برق خورشیدی، به نفع ماست و فن بدل به دشمن می‌دهد. از منظر اقتصادی و اجتماعی، توسعه برق خورشیدی در دوران جنگ و پس از آن، پیامدهای مثبت فراوانی دارد. در دوران جنگ، با کاهش دسترسی به سوخت‌های فسیلی به‌دلیل تحریم‌ها یا آسیب به پالایشگاه‌ها، برق خورشیدی که منبعی رایگان و بیکران است، جایگزینی ایده‌آل برای حفظ چرخش صنایع کوچک و متوسط است. این امر باعث می‌شود حتی در بدترین شرایط جنگی، اقتصاد کشور فلج نشود. در دوران پساجنگ نیز، زیرساخت‌های خورشیدی توسعه‌یافته، پایه‌های بازسازی اقتصادی را شکل می‌دهند. هزینه‌های تعمیر و بازسازی نیروگاه‌های آسیب‌دیده فسیلی بسیار سنگین و زمان‌بر است، در حالی که پنل‌های خورشیدی آسیب‌پذیری کمتری دارند و در صورت آسیب دیدن، تعویض آنها سریع و کم‌هزینه است. بنابراین، سرمایه‌گذاری روی خورشید، سرمایه‌گذاری روی تاب‌آوری بلندمدت کشور است.

انرژی‌های تجدیدپذیر کلید رفع کمبود برق

وی افزود: وابستگی به سوخت‌های فسیلی، ایران را در معرض تهدیدات ناشی از تحریم‌های نفتی و گازی قرار می‌دهد. با حرکت به سمت انرژی‌های تجدیدپذیر، ایران می‌تواند بخشی از نیازهای انرژی داخلی خود را بدون نیاز به واردات یا مصرف منابع سوختی راهبردی نظیر گاز و ایجاد فرصت صادرات برای کشور در این زمینه، تأمین کند. این استقلال انرژی، کارت بازی قدرتمندی در مذاکرات بین‌المللی و مدیریت تنش‌هاست. دشمنی که بداند ایران ظرفیت عظیمی در تولید انرژی پاک داخلی دارد، دستش برای فشارهای اقتصادی کوتاه‌تر می‌آید. علاوه بر این، توسعه مزارع خورشیدی در مرزها و مناطق حساس، می‌تواند به توسعه زیرساخت‌های ارتباطی و نظارتی در آن مناطق کمک کند و حضور دولت را در دورافتاده‌ترین نقاط کشور نیز در زمان بحران حفظ نماید.

کارگزار در پایان با تاکید بر اینکه توسعه نیروگاه‌های خورشیدی سقفی در هر خانه، یک ضرورت استراتژیک امنیتی در عصر جنگ‌های نوین است، گفت: این فناوری، علاوه بر خنثی‌سازی تهدید حملات به زیرساخت‌های کشور، به سپری تبدیل می‌شود که قطعی برق خانه‌ها و بخش‌های تجاری را به حداقل می‌رساند. با توزیع تولید برق در سراسر کشور و توانمندسازی خانواده‌ها، ایران می‌تواند به کشوری تبدیل شود که حتی در سخت‌ترین شرایط حمله نظامی، چراغ خانه‌ها خاموش نمی‌شود و چرخ‌های تولید و زندگی با قدرت به گردش خود ادامه می‌دهد.

توسعه برق تجدیدپذیر در دستور کار است

احمد مرادی، رئیس کمیته برق کمیسیون انرژی مجلس با اشاره به اینکه صنعت برق کشور باید تغییرات اساسی داشته باشدبه صمت گفت: تقویت و نوسازی تجهیزات شبکه در جریان عملیات بازسازی می‌تواند به افزایش تاب‌آوری شبکه توزیع برق کمک کند. باید توسعه نیروگاه‌های خورشیدی خانگی پشت‌بامی و همچنین تجهیز ادارات دولتی و مساجد به نیروگاه‌های خورشیدی انجام شود.

مرادی توسعه نیروگاه‌های خورشیدی را از پروژه‌های اساسی و مهم کشور پس از دوره جنگ تحمیلی سوم عنوان کرد و افزود: سرمایه‌گذاری در توسعه تجدیدپذیرها به عنوان پدافند غیرعامل بسیار ضرورت دارد و اجرای پروژه تجهیز مساجد به نیروگاه‌های خورشیدی پشت‌بامی در بحبوحه جنگ، از اقدامات مهم دولت بوده است.

این نماینده مجلس افزود: بازسازی سریع شبکه‌های آسیب‌دیده برق در کشور پس از وقوع خسارت‌های گسترده به تأسیسات توزیع برق، یکی از مهم‌ترین اقدامات صنعت برق برای حفظ پایداری شبکه پیش از آغاز دوره اوج مصرف تابستان است، چراکه اکنون زمانی است که باید نیروگاه‌ها وارد فرآیند تعمیرات اساسی شوند؛ تا زمان فصل گرما وارد مدار شوند و در این شرایط همه باید در مصرف برق صرفه جویی کنند. باید نیروگاه‌های خورشیدی پشت‌بامی نیز ایجاد شود.

سخن پایانی

بنا براین گزارش، بحران کمبود برق و تهدیدات امنیتی علیه زیرساخت‌های انرژی، ما را به یک انتخاب سرنوشت‌ساز رانده است: تداوم وابستگی به مدل‌های متمرکز و آسیب‌پذیر، یا گذار به سمت تاب‌آوری و خودکفایی. راهکار نوین و استراتژیک در این میان، مردمی‌سازی تولید برق از طریق توسعه گسترده نیروگاه‌های خورشیدی خانگی و پشت‌بامی است. این رویکرد، تنها یک راهکار فنی برای رفع ناترازی تابستانی نیست؛ بلکه یک دکترین پدافند غیرعامل هوشمند است که با توزیع منابع تولید در سراسر کشور، نقاط ضعف استراتژیک را به نقاط قوت تبدیل می‌کند. وقتی هر خانه و واحد تجاری به یک تولیدکننده کوچک انرژی تبدیل شود، شبکه برق از یک هدف بزرگ و متمرکز به یک سامانه توزیع‌شده و مقاوم بدل می‌گردد که هدف‌گیری آن برای دشمن غیرممکن یا بسیار پرهزینه خواهد بود. علاوه بر امنیت ملی، این حرکت پیامدهای اقتصادی و اجتماعی مثبتی دارد؛ از کاهش هزینه‌های تعمیر و بازسازی پس از بحران تا ایجاد درآمد پایدار برای خانواده‌ها و کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی. بنابراین، سرمایه‌گذاری روی انرژی‌های تجدیدپذیر، سرمایه‌گذاری روی بقا و اقتدار ملی است.