بارش‌ها در عمده استان‌ها همچنان کمتر از نرمال

از ابتدای سال آبی جاری (اول مهرماه سال ۱۴۰۴) آذربایجان‌غربی، اصفهان، خراسان‌جنوبی، خراسان‌رضوی، سیستان و بلوچستان، فارس، کردستان، کرمان، هرمزگان و یزد بارش بیشتر از میانگین بلندمدت داشتند. میانگین بلندمدت بارش سایر استان‌ها به‌ویژه تهران، قزوین و البرز همچنان کمتر از نرمال است. در این زمینه تهران نامناسب‌ترین وضعیت را دارد و ۷۶.۹ درصد بارش کمتری نسبت به میانگین بلندمدت داشته است.

به‌گزارش ایسنا، صادق ضیائیان درباره فعالیت نامتوازن سامانه‌های بارشی در استان‌های مختلف کشور اظهار کرد: از اواخر آذرماه ورود چند سامانه بارشی به کشور اتفاق افتاد، بارش مطلوبی در نواحی مختلف کشور ثبت شد. با این وجود مناطقی نیز کمتر تحت‌تاثیر فعالیت این سامانه‌های بارشی قرار گرفتند.

وی بااشاره به اثرگذاری بارش‌ها بر استان‌هایی که به‌طورمعمول از مقدار کمی بارش برخوردارند، گفت: سامانه‌ای که اوایل دی‌ماه فعال شد، بر استان‌های جنوبی کشور اثر گذاشت و فعالیت یک سامانه دیگر نیز بر شمال‌غرب و غرب کشور اثرگذار بود، به‌طوری‌که بعضی استان‌های عمدتا کم‌بارش و گاهی وسیع به مقدار قابل‌توجهی تحت‌تاثیر قرار گرفتند و با بارش همراه شدند. استان‌هایی مثل یزد و کرمان از جمله استان‌های اغلب کم‌بارشی بودند که به‌سبب فعالیت سامانه‌های جوی اخیر، کم بارشی پاییزه آنها جبران شد.

وی افزود: بر همین اساس میانگین بارش کشور نیز نسبت به ماه‌های قبل‌تر افزایش یافت و در شرایط مثبت قرار گرفت. با این وجود بارش‌ها در عمده استان‌ها همچنان کمتر از نرمال است.

رئیس مرکز ملی پیش‌بینی و مدیریت بحران مخاطرات وضع هوا در پاسخ به پرسشی درباره کم‌بارشی قابل‌توجه در دامنه‌های جنوبی البرز اظهار کرد: نه‌تنها دامنه‌های جنوبی البرز که بخش‌هایی از زاگرس مرکزی و بخش‌های دیگری از رشته کوه البرز نیز با کم‌بارشی روبه‌رو بوده‌اند. 

بر همین اساس اگرچه بارش در استان‌هایی مانند تهران در دامنه‌های جنوبی البرز از دیگر استان‌ها کمتر بود، اما این شرایط در نواحی دیگر کشور نیز دیده می‌شود.

ضیائیان درباره اثرگذاری بارش‌های زمستانه بر شرایط خشک کشور گفت: به‌نظر می‌رسد بارش‌های زمستانه به شرایط نرمال و متناسب با میانگین بلندمدت گرایش داشته باشد، اما اینکه بخش عمده‌ای از کشور از شرایط خشکسالی رها شود، دور از انتظار است.

بارش‌های قابل‌توجه در چهارمحال و بختیاری، شرق و جنوب لرستان

صادق ضیائیان در گفت‌وگو با ایرنا نیز افزود: پایش ذخایر برفی در مناطق و حوضه‌های مختلف کشور، موید این موضوع است. وی بیان کرد: پایش‌ها تا هفته دوم دی‌ماه در حوضه آبریز دریای خزر، زیرحوضه‌های رودخانه‌های تالش، هراز، قره‌سو، گرگان، اترک و ارس، ذخایر برفی بهتری را نسبت به مدت مشابه سال گذشته نشان می‌دهد. رئیس مرکز ملی پیش‌بینی و مدیریت بحران مخاطرات وضع هوای سازمان هواشناسی کشور ادامه‌داد: هرچند در حوضه آبریز خلیج‌فارس و دریای عمان، بارش‌ها مشابه پارسال است، اما در زیر حوضه کارون بزرگ پوشش مناسب‌تر برفی را شاهدیم. ضیائیان در ادامه با اشاره به وضعیت بارش‌های فعلی کشور، گفت: سامانه بارشی که از روز گذشته از غرب کشور آغاز شده، هم اکنون در برخی مناطق تداوم دارد و به‌طور مثال در غرب اصفهان، برخی مناطق استان مرکزی، لرستان، زنجان، جنوب آذربایجان‌شرقی، بخش‌هایی از اردبیل و «رینه» در استان تهران شاهد بارش هستیم. وی ادامه ‌داد: انتظار می‌رود این بارش‌ها به مناطقی از کردستان، ایلام، کرمانشاه، لرستان، خوزستان، چهارمحال و بختیاری، کهگیلویه و بویراحمد، همدان، مرکزی، زنجان، قزوین، البرز و تهران گسترش یابد. این مقام مسئول سازمان هواشناسی اضافه‌کرد: گرچه در تهران بارش‌ها اندک خواهد بود، اما در چهارمحال و بختیاری، شرق و جنوب لرستان بارش‌ها قابل‌توجه است. وی تاکید کرد: با این حال در ارتفاعات و محورهای مواصلاتی استان‌های البرز، تهران و مازندران، شاهد بارش قابل‌توجه برف و باران خواهیم بود. به‌گفته وی، سامانه جدید بارشی از روز سه‌شنبه (۲۳ دی‌ماه) وارد کشور می‌شود که به مدت 2 روز فعال خواهد بود و بارش‌هایی را در آذربایجان‌های‌شرقی و غربی، اردبیل، زنجان، کردستان، ایلام، کردستان، لرستان، خوزستان، چهارمحال و بختیاری، کهگیلویه و بویراحمد، زنجان، همدان، مرکزی، قزوین و به میزان اندک در استان تهران به‌دنبال خواهد داشت.

هنوز 3 ماه پربارش پیش‌رو است

محسن موسوی، کارشناس حوزه آب در گفت‌وگو با صمت اظهار کرد: عمده بارش‌های اخیر در مناطق خاصی از ایران از جمله در غرب زاگرس، حوضه دریاچه ارومیه و استان‌های جنوب کشور مثل استان هرمزگان، خوزستان و بوشهر اتفاق افتاده است. اما مشکل اصلی که درباره میزان بارش وجود دارد، به استان‌های جنوب البرز، یعنی ورامین، تهران، هشتگرد و قزوین و حتی زنجان که دست‌کم یک‌چهارم جمعیت ایران را در خود جای داده‌اند، برمی‌گردد.

موسوی اظهار کرد: در حال‌ حاضر بارش‌ها از نظر متوسط کشوری تقریبا با نرمال ۵۰ ساله برابر بوده،اما پراکندگی آن خوب نبوده است. مقدار بارش بسیار سنگینی در هرمزگان داشتیم، اما به‌ویژه در مناطق ساحلی بخش زیادی از این بارش‌ها به‌دلیل ورود به دریا ذخیره نشده و از دسترس خارج شده است. وی افزود: هم‌اکنون سد زاینده‌رود در شرایط بسیار بدی قرار دارد و نمی‌دانیم تا آغاز فصل بارش‌های بهاره وضعیت ذخیره آب این سد چه می‌شود. اما نکته‌ای که وجود دارد، این است که هنوز 3 ماه پربارش بهمن، اسفند و فروردین در یپش است و هنوز برای قضاوت کردن زود است. این 3 ماه از نظر بارش برای کشور 3 ماه طلایی محسوب می‌شود. پیش‌بینی‌ها نیز نشان می‌دهد که بهمن و اسفند امسال، ماه‌های پربارش خوبی خواهد بود. بنابراین باید اجازه بدهیم، وارد بهمن‌ماه شویم تا ببینیم وضعیت بارش‌های این مناطق کم‌بارش چه خواهد شد. این کارشناس حوزه آب گفت: یکی از حوضه‌هایی که بارندگی تاثیر مناسبی داشته، حوضه دریاچه ارومیه بوده که راضی‌کننده است. جدا از اینکه بخشی از بارش‌ها در هرمزگان به‌واسطه ورود به دریا از دسترس خارج شده، سدهای این استان وضعیت خوبی پیدا کرده است. این موضوع از این نظر خیلی مهم است که در 3،2 سال گذشته سدهای این استان در وضعیت بسیاری بدی از نظر خشکسالی قرار داشته است.

بارش و خشکسالی حدی شده است

موسوی بیان کرد: یکی از پیامدهای تغییرات اقلیمی به نوسانات بارش به شکل حدی برمی‌گردد. با افزایش دمای کره زمین و تغییراتی که در پی آن صورت می‌گیرد، خشکسالی‌ها تشدید شده و ترسالی‌ها نیز بیشتر می‌شود تجربه. خشکسالی که تابستان امسال داشتیم، در 50 سال گذشته بی‌سابقه بوده است. شاید در سال‌های آینده ترسالی‌ها و بارش‌های زیادی هم داشته باشیم. به هر حال در کل دنیا تغییراتی به‌خاطر ذوب یخچال‌های قطبی و افزایش دما که بالاتر از 1.5درجه بوده، صورت گرفته است و این نتایج خود را در کل کره زمین خواهد گذاشت.

وی در ادامه گفت: این در حالی است که افزایش دما در ایران بیش از میانگین افزایش دما در جهان بوده و به‌صورت ویژه‌ای تحت‌تاثیر تغییرات اقلیمی و گرمایش کره زمین قرار گرفته است. به‌همین‌دلیل تا آنجایی که به وضعیت آب‌وهوایی برمی‌گردد، ایران در وضعیت شکننده‌ای قرار دارد. در هر حال در اثر تغییرات اقلیمی چه بارش‌ها و چه خشکسالی‌ها به‌صورت حدی اتفاق می‌افتد.

این کارشناس حوزه آب تصریح کرد: اینها شرایطی است که باید خودمان را با آن وفق دهیم و براساس این شرایط برنامه‌ریزی‌های کشوری را انجام دهیم. زمانی که اقلیم رو به گرما می‌رود، برای مثال در زراعتی که در گذشته داشتیم و 4 بار آبیاری می‌کردیم، شاید حالا مستلزم این باشد که 5 بار آبیاری کنیم. از طرف دیگر نیز، درباره زراعتی که به‌عنوان‌مثال در منطقه معتدل انجام می‌شده و حالا رو به گرما و تغییرات اقلیمی رفته، کشاورز باید نسبت به نوع محصول زراعت خود تجدیدنظر کند. همچنین باید در نظر داشت درختانی که برای فضای سبز در تهران کار شده، برای شرایط اقلیم معتدل بوده و شاید درباره درختانی که نیاز به آبیاری زیادی دارند، یا همسو با شرایط دمایی جدید نیستند، لازم باشد تجدیدنظری صورت گیرد و درختانی همگام با گرمایش هوا کاشته شود. به هر حال شرایط در حال تغییر است و طبیعی است که شهرداری‌ها و بخش کشاورزی نیز خود را با این تغییرات وفق دهد.

موسوی درباره شیوه مدیریت آب کشور اظهارکرد: 5 سال اخیر کشور در وضعیت خشکسالی قرار داشت و در یکی دو سال اخیر این وضعیت وخیم‌تر شد. مدیریت بخش آب مربوط به وزارت نیرو است و مدیریت توزیع آب نیز به وزارت جهاد کشاورزی و سازمان آب و فاضلاب برمی‌گردد. این دستگاه‌ها در این چند سال بارها نشست‌هایی در حوزه مدیریت و توزیع آب در این شرایط بحرانی با کارشناسان مختلف داشته‌اند. بحث‌ها، نظرات و تصمیم‌گیری‌های مختلفی صورت گرفته و در حال‌ حاضر روی این موضوع اشراف و تسلط وجود دارد و دستگاه‌ها وظایف خود را می‌شناسند.

وی اضافه کرد: به هر حال شرایط کشور از نظر آبی بسیار سخت و شکننده است. منابع آب زیرزمینی در ایران یا تمام شده یا بسیار کاهش پیدا کرده و به این سبب بیشتر دشت‌های کشور دچار فرونشست شده است.

 منابع آب سطحی هم محدود است. اما با این وجود دستگاه‌ها دارند تلاش خود را انجام می‌دهند و دنبال ساختارهای نوینی برای بهبود اوضاع هستند. رئیس‌جمهوری هم چندین‌بار در سخنرانی‌های خود گفته که ما به کمک دانشگاه دنبال ساختارهای جدیدی می‌گردیم. باتوجه به اینکه در برنامه هفتم پیشرفت هم به این موضوع تاکید شده و درباره آن برنامه‌ریزی‌هایی انجام شده، در راستای این برنامه تصمیماتی گرفته شده است که باید منتظر عملیاتی شدن آن باشیم.

سخن پایانی

خشکسالی تابستان امسال دیگر شهرهای بسیاری از ایران به لوله‌های آب رسید و واقعیت ورشکستگی آبی در کشور را با ضربه‌ای سخت به‌نمایش گذاشت. سال آبی جاری نیز که از ابتدای مهر شروع شد 2 ماه خشکی را آغاز کرد، اما به‌ویژه در اواسط آذر بارش‌ها کمی شدت گرفت، تا جایی که گفته می‌شود تا امروز میانگین بارش‌ها در ۱۱ استان کشور بالاتر نرمال بوده است. با این وجود بیشتر استان‌های کشور هنوز بارشی کمتر از نرمال را تجربه کرده‌اند. این در حالی است که باتوجه به انباشت خشکسالی‌های چند سال گذشته و همین‌طور بهره‌برداری‌های بی‌رویه از منابع آب در دهه‌های گذشته، بارش‌های بالاتر از نرمال نیز خیلی نمی‌تواند کمبودها را جبران کند.