تولید داخلی الیاف ماکروسنتتیک؛ جایگزین مش فولادی در کفهای پهناور، بنادر و زیرساختها
بتن پرمصرفترین مصالح ساختمانی کشور است و از کف کارخانهها، انبارهای بزرگ و فرودگاهها تا اسکلهها، تونلها و روسازی راهها، بخش بزرگی از سرمایهگذاری صنعتی و زیرساختی را به خود اختصاص میدهد. تا چند سال پیش، راه رایج کنترل ترک در این سازهها مشبندی و آرماتوربندی فولادی بود؛ روشی زمانبر که هزینهی آن به نوسان قیمت فولاد گره خورده و در محیطهای خورنده، خود به نقطهی ضعف سازه تبدیل میشود. اکنون فناوری دیگری در حال جایگزینی بخشی از این فولاد است: الیاف ماکروسنتتیک.
الیاف ماکروسنتتیک چیست؟
الیاف ماکروسنتتیک رشتههای پلیمری نسبتاً ضخیمی هستند که هنگام ساخت بتن به مخلوط اضافه میشوند و بهطور یکنواخت در تمام حجم آن پخش میشوند. برخلاف مش که فقط در یک تراز از مقطع قرار میگیرد، این الیاف در همهی نقاط بتن، از جمله نزدیک سطح، حضور دارند. پس از ترک خوردن بتن، الیاف بار را از دو طرف ترک منتقل میکنند و مانع باز شدن و گسترش آن میشوند. در دالهای روی بستر و پوششهای بتنی، این رفتار امکان حذف یا کاهش مش و میلگرد حرارتی را بر اساس طراحی مهندسی فراهم میکند.

الیاف ماکروسنتتیک با سطح آجدار برای درگیری بهتر با بتن
الیاف ماکرو با الیاف میکرو پلیپروپیلن تفاوت دارد. الیاف میکرو رشتههایی بسیار نازکاند که فقط ترکهای جمعشدگی ساعتهای اولیه را کنترل میکنند و پس از ترک خوردن بتن باری تحمل نمیکنند؛ جایگزینی مش تنها با الیاف ماکرو و با دوز طراحیشده امکانپذیر است.
بنادر و محیطهای دریایی؛ جایی که خوردگی تعیینکننده است
در بنادر، بتن همزمان با سه عامل مخرب روبهروست: یون کلرید آب دریا و هوای مرطوب ساحلی، چرخههای تر و خشک شدن، و بارهای سنگین و ضربهای تجهیزات تخلیه و بارگیری. در چنین شرایطی، خوردگی میلگرد و مش یکی از اصلیترین علتهای تخریب زودهنگام سازههای بتنی است؛ زنگزدگی فولاد با افزایش حجم، پوشش بتن را میشکند و مسیر نفوذ آب شور را بازتر میکند.
الیاف پلیمری زنگ نمیزند و در برابر محیط قلیایی بتن و آب دریا پایدار است. به همین دلیل در محوطهها و روسازیهای بتنی بنادر، یاردهای کانتینری، رویهی اسکلهها و سازههای ساحلی، الیاف ماکروسنتتیک بهعنوان جایگزین یا مکمل مش برای کنترل ترک به کار میرود؛ با توزیع یکنواخت در مقطع، عرض ترکها را محدود نگه میدارد و بدون ایجاد مسیر خوردگی، دوام بتن را در این محیط سخت افزایش میدهد. الیاف تولید داخل نیز در سالهای اخیر در پروژههای بندری کشور به کار رفته است.

پرداخت سطح روسازی بتن الیافی در یک پروژهی بندری
نمونهی اجرا: روسازی ۱۰ هزار مترمربعی بتن غلتکی در یک بندر
-
نیاز پروژه: روسازی بتنی محوطهای به مساحت حدود ۱۰ هزار مترمربع، زیر تردد دائم لیفتراکهای سنگین و کامیونهای حمل کانتینر، در محیط مرطوب و خورندهی ساحلی.
-
راهحل: روسازی بتن غلتکی به ضخامت ۳۰ سانتیمتر، مسلحشده با ۲٫۵ کیلوگرم الیاف ماکروسنتتیک و ۱ کیلوگرم الیاف میکرو پلیپروپیلن در هر مترمکعب بتن؛ الیاف ماکرو برای کنترل ترک و تحمل بار پس از ترک خوردن، و الیاف میکرو برای کنترل ترکهای جمعشدگی ساعتهای اولیه.
-
روش اجرا: بتن غلتکی الیافی با اسلامپ صفر، پخششده با دستگاه فینیشر و متراکمشده با غلتک؛ حذف مشبندی، اجرای پیوسته و سریع لایههای روسازی را ممکن کرد.
کفهای پهناور؛ انبار، اسکله و فرودگاه
در کفهایی که مساحت آنها به دهها هزار مترمربع میرسد، مانند انبارها و مراکز لجستیک بزرگ، محوطهی اسکلهها و یاردهای کانتینری، و کف آشیانهها و محوطههای فرودگاهی، سرعت اجرا و یکنواختی کیفیت در کل سطح تعیینکننده است. در این پروژهها، برش، حمل و بستن مش در هزاران مترمربع، بخش بزرگی از زمان و نیروی کارگاه را میگیرد و حفظ تراز و پوشش آن در همهی نقاط دشوار است.
با الیاف ماکروسنتتیک، مسلحکننده همراه بتن به محل میرسد، تراکمیکسر و پمپ مستقیماً روی بستر آماده تردد میکنند و بتنریزی در قطعات بزرگ با سرعت بیشتری پیش میرود. توزیع یکنواخت الیاف در کل سطح، کیفیت مسلحسازی را از وابستگی به دقت اجرای مش آزاد میکند و بسته به طراحی، امکان افزایش فاصلهی درزها نیز فراهم میشود؛ موضوعی که در کفهای پرتردد لیفتراک و تجهیزات سنگین، به کاهش نقاط آسیبپذیر و هزینهی نگهداری کمک میکند.

تردد لیفتراک سنگین روی کف بتن الیافی در دورهی بهرهبرداری
از کارخانه تا تونل؛ دامنهی کاربرد
-
کفهای صنعتی و کارخانهها: حذف مش در دالهای روی بستر و اجرای سریعتر.
-
پارکینگها و محوطهها: پارکینگهای همکف، زیرزمینهای روی بستر و محوطههای باز کارخانهها که با تردد خودرو، آب و نمک ضدیخ سروکار دارند.
-
شاتکریت تونل و معدن: جایگزینی مش سیمی پشت پوشش بتنی و حذف نصب مش در فضای ناایمن زیر سقف حفاری.
-
روسازی بتنی و بتن غلتکی: کنترل ترکهای ناشی از تغییرات دما و بار ترافیکی.
-
پالایشگاهها، مجتمعهای پتروشیمی و فولاد: کفها و محوطههایی که همزمان در معرض بارهای سنگین، ضربه، حرارت و مواد شیمیاییاند و خوردگی فولاد در آنها هزینهی نگهداری را بالا میبرد.
الیاف جایگزین آرماتور سازهای اعضای باربر نیست و نوع و دوز آن باید توسط مهندس طراح تعیین شود.
تولید داخلی با دادهی آزمون مستند
شرکت آرمان صنعت پلیمر، تولیدکنندهی الیاف مصنوعی و الیاف خاص از سال ۱۳۹۳، با برند کوالافایبر یکی از تولیدکنندگان داخلی الیاف ماکروسنتتیک و الیاف میکرو پلیپروپیلن است. کارخانهی این شرکت در شهرک صنعتی شمسآباد تهران قرار دارد و محصولات آن به کشورهای منطقه نیز صادر شده است. الیاف این مجموعه تاکنون در پروژههای بندری، پالایشگاهها، مجتمعهای پتروشیمی و فولاد، کفسازی صنعتی، روسازی بتنی و بتن غلتکی به کار رفته است.
آنچه در انتخاب الیاف اهمیت دارد، دادهی آزمون مستقل است. مشخصات اعلامشده برای الیاف ماکرو این مجموعه عبارتاند از:
-
آزمون کششی الیاف در آزمایشگاه فیزیک الیاف و کنترل کیفیت دانشگاه صنعتی امیرکبیر، با مقاومت کششی ۶۹۰ مگاپاسکال و مدول اولیهی ۱۲٫۴ گیگاپاسکال؛
-
آزمون خمشی بتن الیافی در دانشکدهی مهندسی عمران دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی، مطابق استانداردهای ASTM C1609، ASTM C1018 و JSCE-SF4؛
-
گواهینامهی فنی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی برای کاربرد در بتن؛
-
انطباق با استاندارد اروپایی EN 14889-2 و نشان CE.
نگاه به آینده
با توسعهی بنادر، فرودگاهها، مراکز لجستیک، صنایع نفت و پتروشیمی و زیرساختهای حملونقل، رشد پروژههای صنعتی و معدنی و فشار هزینهی فولاد، انتظار میرود سهم بتن الیافی در پروژههای کشور افزایش یابد. شناخت درست کارفرمایان و مهندسان از الیاف ماکرو و تفاوت آن با الیاف میکرو، و تکیه بر دادهی آزمون معتبر بهجای ادعای تبلیغاتی، کلید استفادهی درست از این فناوری است.