سومین همایش حفاری اکتشافی معادن ایران همزمان با پانزدهمین نمایشگاه فرصت‌های سرمایه‌گذاری در معدن و صنایع معدنی ایران «ماینکس ۲۰۲۶» برگزار می‌شود؛ رویدادی که با تمرکز بر دانش و فناوری روز، انتقال تجربه، توسعه صنعت حفاری، مسئولیت اجتماعی و ارزیابی عملکرد شرکت‌ها، تلاش دارد حفاری اکتشافی را از یک فعالیت صرفاً فنی به یکی از پایه‌های برنامه‌ریزی پایدار معدنی و توسعه سرمایه‌گذاری در کشور تبدیل کند.

سومین همایش حفاری اکتشافی معادن ایران با همکاری اتحادیه حفاران غیرنفتی و شرکت آرکا همایش پارس همزمان با ماینکس ۲۰۲۶ برگزار خواهد شد. برگزارکنندگان این رویداد اعلام کرده‌اند که برنامه امسال با استفاده از تجربه دوره‌های گذشته، ساختاری به‌روزتر خواهد داشت و علاوه بر ارائه دیدگاه‌های تخصصی، به بررسی چالش‌های واقعی صنعت حفاری و مسیرهای توسعه آن می‌پردازد.

سید سهراب حسینی، دبیر همایش حفاری اکتشافی، با اشاره به برگزاری دو دوره پیشین این رویداد گفت: در نخستین دوره، موضوع مسئولیت اجتماعی و معدن‌کاری مسئولانه مورد توجه قرار گرفت و بیانیه‌ای در این زمینه تدوین شد که به گفته وی، بازتاب قابل توجهی در نشست‌ها و کنفرانس‌های تخصصی خارج از کشور داشت.

وی افزود: در دوره دوم، جایگاه راهبردی بخش معدن در اقتصاد ملی و موازنه قدرت ژئوپلیتیکی بررسی شد و بر این نکته تأکید شد که مواد معدنی در بسیاری از تحولات اقتصادی و صنعتی جهان نقشی تعیین‌کننده دارند. به گفته حسینی، تجربه دوره‌های گذشته نشان داده است که صنعت معدن و زنجیره اکتشاف، در صورت برخورداری از برنامه‌ریزی مناسب، ظرفیت تداوم فعالیت در شرایط دشوار را دارد.

پنج محور اصلی همایش

دبیر همایش حفاری اکتشافی، پنج هدف اصلی سومین دوره این رویداد را تشریح کرد و گفت: نخستین هدف، توجه به علم و دانش روز دنیاست؛ زیرا توسعه حفاری اکتشافی بدون دسترسی به فناوری‌های جدید، آموزش نیروی انسانی و بهره‌گیری از دانش تخصصی امکان‌پذیر نیست.

به گفته وی، «تجربه و میراث حفاری در ایران» دومین محور همایش است. حسینی با اشاره به سابقه فعالیت‌های اکتشافی و حفاری در کشور اظهار کرد: حفاری اکتشافی در ایران سابقه‌ای طولانی دارد و از دهه‌های گذشته، متخصصان و نیروهای فنی بسیاری در این حوزه تربیت شده‌اند. این تجربه باید ثبت، حفظ و برای آموزش نسل‌های آینده استفاده شود.

توسعه صنعت و حرفه حفاری و بهبود فضای کسب‌وکار، سومین محور مورد اشاره دبیر همایش بود. وی گفت: تربیت مدیران و حفاران آینده، ایجاد فرصت‌های سرمایه‌گذاری، توسعه ظرفیت‌های ساخت داخل و بررسی امکان حضور شرکت‌های ایرانی در پروژه‌های فرامرزی، از موضوعاتی است که باید در مسیر توسعه این صنعت مورد توجه قرار گیرد.

مسئولیت اجتماعی، ملاحظات زیست‌محیطی و معدن‌کاری مسئولانه نیز چهارمین محور همایش خواهد بود. حسینی تأکید کرد: ورود گروه‌های حفاری به یک منطقه، به معنای ورود به قلمرو اجتماعی و زندگی مردم همان منطقه است؛ بنابراین جلب رضایت آگاهانه، آزادانه و پیشین جوامع محلی، یکی از الزامات موفقیت پروژه‌های اکتشافی محسوب می‌شود.

ارزیابی و تقدیر از عملکرد شرکت‌های حفاری نیز به‌عنوان پنجمین محور این رویداد مطرح شده است. دبیر همایش از رونمایی «شاخص‌های عملکرد شرکت‌های حفاری» خبر داد و گفت: این شاخص‌ها با هدف ارزیابی فعالیت شرکت‌ها در چارچوب حفاری مسئولانه برای آینده پایدار تدوین شده و عملکرد شرکت‌ها در طول یک سال بررسی خواهد شد. در ادامه نیز از شرکت‌های برتر بر اساس این شاخص‌ها تقدیر می‌شود.

 

تأکید بر حفاری مسئولانه برای آینده پایدار

حسینی ارزش محوری سومین همایش را «حفاری مسئولانه برای آینده پایدار» عنوان کرد و گفت: مسئولیت‌پذیری در حفاری تنها به مسئولیت اجتماعی محدود نمی‌شود، بلکه دانش، نوآوری، تجربه، میراث صنعتی، ملاحظات زیست‌محیطی و کیفیت زندگی جوامع محلی را نیز دربرمی‌گیرد.

وی با اشاره به نام‌گذاری این دوره از همایش با عنوان «Ex Dirll» گفت: این عنوان بر مفاهیمی مانند اکتشاف، انتخاب بهترین‌ها، تجربه، پژوهش، نوآوری، میراث و زندگی تأکید دارد. به گفته دبیر همایش، توجه به کیفیت زندگی مردم مناطق معدنی باید در کنار اهداف فنی و اقتصادی پروژه‌ها دنبال شود.

 

سه بخش اصلی برنامه

برنامه سومین همایش حفاری اکتشافی در سه بخش اصلی برگزار خواهد شد: سخنرانی‌های کلیدی و آیین تقدیر از پیشکسوتان، پنل‌های تخصصی و ارائه مقالات و دیدگاه‌های حرفه‌ای.

پنل‌های تخصصی این همایش موضوعاتی از جمله مسئولیت اجتماعی، فرصت‌های سرمایه‌گذاری در صنعت حفاری و چالش‌های توسعه حفاری را بررسی خواهند کرد. همچنین از پیشکسوتان و افراد اثرگذار در شکل‌گیری و توسعه صنعت حفاری اکتشافی کشور تقدیر می‌شود؛ اقدامی که به گفته برگزارکنندگان، برای نخستین‌بار در این سطح در کشور انجام خواهد شد.

دبیر همایش همچنین از همه فعالان زنجیره حفاری اکتشافی، استادان، دانشجویان، کارآموزان، شرکت‌های خدمات حفاری، سازندگان، واردکنندگان، تأمین‌کنندگان و صادرکنندگان تجهیزات و خدمات دعوت کرد تا در این رویداد حضور یابند و دیدگاه‌ها و پیشنهادهای خود را ارائه کنند.

وی گفت: مقاله‌های علمی، کاربردی و پژوهشی، یادداشت‌های تخصصی و طرح‌های پیشنهادی فعالان این حوزه در دبیرخانه همایش بررسی خواهد شد و می‌تواند مبنایی برای برگزاری دوره‌های آموزشی، کارگاه‌ها و طرح‌های پژوهشی مشترک با سازمان‌های مرتبط و اتحادیه حفاران غیرنفتی قرار گیرد.

حسینی از موضوعاتی مانند تدوین فهرست‌بها، سامان‌دهی شرکت‌های حفاری، سازمان‌دهی زنجیره حفاری، پلاک‌گذاری دستگاه‌ها و تسهیل واردات تجهیزات تخصصی به‌عنوان برخی مباحث پیگیری‌شده و از دستاوردهای دو دوره برگزاری همایش نام برد.

به گفته وی، ایجاد سازوکارهای دقیق‌تر برای ثبت آمار حفاری اکتشافی نیز از دیگر موضوعات مطرح‌شده بوده است. حسینی اظهار امیدواری کرد با استفاده از کدهای یکتای وزارت صنعت، معدن و تجارت، امکان دسترسی به آمار دقیق حفاری در معادن فراهم شود و تصمیم‌گیری در این حوزه بر پایه داده‌های معتبر انجام گیرد.

توسعه حفاری نیازمند نگاه زنجیره‌ای است

رضا اشرف سمنانی، رئیس اتحادیه حفاران غیرنفتی، نیز با تأکید بر ظرفیت‌های معدنی کشور گفت: ایران از نظر تنوع و ذخایر معدنی، موقعیت مناسبی دارد، اما بهره‌گیری از این ظرفیت‌ها به سرمایه‌گذاری، برنامه‌ریزی دقیق و توجه به شرایط منطقه‌ای و اقتصادی نیازمند است.

وی با اشاره به نقش حفاری در ایجاد ارزش افزوده معدنی اظهار کرد: اکتشاف زمانی می‌تواند به سرمایه‌گذاری و توسعه اقتصادی منجر شود که با نگاهی زنجیره‌ای دنبال شود؛ به این معنا که سیاست‌گذاری، تدوین راهبرد، برنامه‌ریزی و اجرای پروژه‌ها باید در ارتباط با یکدیگر قرار گیرند.

رئیس اتحادیه حفاران غیرنفتی افزود: تجربه سال‌های اخیر نشان داده است که توان فنی و اجرایی شرکت‌های حفاری افزایش یافته و نگاه علمی به این صنعت نیز تقویت شده است. این دستاوردها باید به جامعه اقتصادی و تصمیم‌گیران منتقل شود تا زمینه برای سرمایه‌گذاری و همکاری بیشتر فراهم شود.

اشرف سمنانی همچنین بر ضرورت پرهیز از برنامه‌ریزی‌های مقطعی تأکید کرد و گفت: سیاست‌ها و برنامه‌های توسعه حفاری باید بر پایه راهبردهای روشن و قابل اجرا تدوین شوند؛ زیرا تصمیم‌های ناپخته می‌تواند موجب از دست رفتن ظرفیت‌ها و فرصت‌های موجود شود.

وی درباره رویکرد اتحادیه در حوزه تولید نیز اظهار کرد: نگاه اتحادیه به ساخت و تولید، تک‌بعدی نیست و این تشکل تلاش کرده است ضرورت انتقال این دیدگاه را به تصمیم‌گیران کلان منتقل کند. وی همچنین بر حمایت از رقابت آزاد در تولید تأکید کرد.

آموزش، فناوری و نیروی انسانی؛ الزامات حفاری عمیق

حمید پاک‌زاده، نایب‌رئیس اتحادیه حفاران غیرنفتی، برگزاری این همایش را در راستای توسعه علمی، فنی و اجرایی صنعت حفاری دانست و گفت: افزایش حفاری‌های عمیق در کشور، استفاده از دستگاه‌های تخصصی و ورود تجهیزات جدید، نیازمند آموزش نیروی انسانی و تربیت نیروهای ماهر است.

وی افزود: توسعه صنعت حفاری فقط با افزایش تعداد دستگاه‌ها محقق نمی‌شود، بلکه باید آموزش پایدار، توسعه دانش فنی و توجه به الزامات زیست‌محیطی نیز همزمان دنبال شود. به گفته پاکزاد، کمبود نیروی انسانی متخصص یکی از چالش‌های جدی این صنعت است و باید برای پشتیبانی فنی از تجهیزات جدید، برنامه آموزشی مشخصی تدوین شود.

نایب‌رئیس اتحادیه حفاران غیرنفتی، تعامل با جوامع محلی را از دیگر الزامات توسعه پروژه‌های اکتشافی عنوان کرد و گفت: گروه‌های حفاری معمولاً از نخستین گروه‌هایی هستند که وارد یک منطقه می‌شوند. نحوه رفتار آنها با مردم بومی می‌تواند بر تداوم یا توقف فعالیت‌های معدنی اثر بگذارد.

پاک‌زاده تأکید کرد: زمین برای جوامع محلی تنها یک عرصه فیزیکی نیست؛ بلکه ممکن است با محل زندگی، چراگاه، خاطرات خانوادگی و هویت اجتماعی آنها پیوند داشته باشد. از این رو، ایجاد رابطه برد ـ برد و جلب رضایت آگاهانه، آزادانه و پیشین مردم محلی باید در دستور کار شرکت‌های حفاری قرار گیرد.

وی همچنین بر ضرورت ثبت میراث تاریخی و فنی حفاری در ایران تأکید کرد و گفت: کشور از سابقه‌ای طولانی در فعالیت‌های معدنی و روش‌های اکتشافی برخوردار است. دانش و تجربه نسل‌های گذشته، از حفاری‌های سنتی تا روش‌های جدید، باید مستندسازی شود تا پایه‌ای برای توسعه دانش آینده باشد.

شکل‌گیری اتحادیه حفاران غیرنفتی

شهناز نوایی، عضو اتحادیه حفاران غیرنفتی، حفاری را یکی از اجزای اساسی فرآیند اکتشاف دانست و گفت: صنایع بزرگ برای تداوم فعالیت خود به ذخایر پایدار و قابل اتکا نیاز دارند و دستیابی به چنین ذخایری بدون حفاری اکتشافی دقیق امکان‌پذیر نیست.

وی با اشاره به روند شکل‌گیری اتحادیه حفاران غیرنفتی اظهار کرد: توسعه فعالیت‌های حفاری و افزایش نیاز کشور به دستگاه‌ها و شرکت‌های تخصصی، زمینه شکل‌گیری یک تشکل مستقل در این حوزه را فراهم کرد. این اتحادیه در ادامه تلاش کرد نقش صنعت حفاری را در فرآیند اکتشاف و توسعه معدنی کشور پررنگ‌تر کند.

نوایی افزود: هدف این است که اتحادیه حفاران غیرنفتی به تشکلی شناخته‌شده و اثرگذار تبدیل شود و بتواند در حل مسائل صنعت حفاری و تقویت جایگاه اکتشاف معدنی در کشور نقش بیشتری ایفا کند.

 

دستاوردهای دو دوره برگزاری همایش

محمدرضا مقدم، مدیرعامل شرکت آرکا همایش پارس، با اشاره به نتایج برگزاری دوره‌های گذشته گفت: یکی از مهم‌ترین دستاوردهای این همایش، طرح موضوع مسئولیت اجتماعی و معدن‌کاری مسئولانه در حوزه حفاری اکتشافی بوده است؛ موضوعی که در نشست‌های تخصصی داخل و خارج از کشور مورد توجه قرار گرفت.

وی افزود: در این مسیر، ادبیات مربوط به «معارض محلی» به‌تدریج جای خود را به ادبیات دقیق‌تر «مردم بومی» و «جوامع محلی» داده است. به گفته مقدم، شرکت‌های معدنی و حفاری اکنون بیش از گذشته به این موضوع توجه دارند که ورود به یک منطقه باید با اطلاع‌رسانی، گفت‌وگو و دستیابی به رضایت آگاهانه و آزادانه مردم همراه باشد.

مدیرعامل شرکت آرکا همایش پارس با اشاره به حضور مهمانان و شرکت‌های خارجی در دوره‌های گذشته اظهار کرد: نمایندگانی از شرکت‌هایی در آفریقای جنوبی و چین در نشست‌های پیشین حضور داشتند و برگزاری یک رویداد تخصصی در حوزه حفاری و اکتشاف معدنی را اقدامی قابل توجه دانستند.

مقدم، بررسی چالش‌های توسعه حفاری را یکی دیگر از نتایج این همایش عنوان کرد و گفت: گفت‌وگو میان شرکت‌های حفاری، مجموعه‌های دولتی، ایمیدرو، شرکت ملی صنایع مس و سایر نهادهای مرتبط، به شناخت دقیق‌تر مسائل و شکل‌گیری مذاکرات و جلسات پیگیری کمک کرده است.

نیروی انسانی؛ ضلع مغفول‌مانده در توسعه حفاری کشور

فاطمه شالچیان، عضو کمیته اجرایی سومین همایش حفاری اکتشاف معادن ایران، با تأکید بر نقش نیروی انسانی در پیشبرد صنعت حفاری کشور گفت: سازماندهی نیروی انسانی در گریدهای مختلف از کارگری تا کارشناسی و سطوح بالاتر، از جمله موضوعاتی است که در کشور به‌طور جدی مورد توجه قرار نگرفته و لازم است در کنار روش‌های نوین حفاری، تجهیزات، مواد اولیه و مسئولیت‌های اجتماعی، به‌عنوان یکی از اضلاع اصلی این صنعت دیده شود.

وی با اشاره به ظرفیت اتحادیه حفاری در این زمینه افزود: متولی حفاری در کشور اتحادیه حفاری است و این اتحادیه می‌تواند با داشتن مجوزهای قانونی لازم، ساماندهی و گریدبندی نیروهای حفاری را بر اساس معیارهایی مانند تجربه، شاخص‌های تخصصی و دوره‌های آموزشی انجام دهد. به گفته وی، این روند می‌تواند زمینه‌ساز ایجاد ساختاری منسجم‌تر برای رشد نیروی شاغل در این حوزه باشد.

شالچیان با اشاره به اهمیت هم‌افزایی میان فعالان این عرصه افزود: «تشکیل یک ساختار کلان و منسجم برای شرکت‌های حفاری، نه تنها امکان بهره‌گیری از تجربیات متقابل در پروژه‌ها را فراهم می‌کند، بلکه باعث می‌شود نیروی انسانی نیز در یک چارچوب و ضوابط مشخص، مسیر رشد خود را طی کند.» وی تصریح کرد که این نظام‌مندسازی، همچون قطعه‌ای از پازل توسعه صنعت حفاری کشور، ضرورتی است که جای خالی آن در حال حاضر به شدت احساس می‌شود.

این عضو کمیته اجرایی سومین همایش حفاری اکتشاف معادن ایران، یکی از اهداف برگزاری این رویداد را باز کردن فصل تازه‌ای در حوزه منابع انسانی حفاری عنوان کرد و گفت: این همایش می‌تواند با ابتکارات جدید و رویکردی تازه، زمینه توجه جدی‌تر به این بخش را فراهم کند.

شالچیان در ادامه، تثبیت جایگاه «حفاری غیرنفتی» و نقش آن در اکتشافات معدنی را از دیگر اهداف کلیدی این همایش برشمرد. وی با اشاره به هزینه‌بر بودن عملیات اکتشاف، تأکید کرد که حفاری، رکن اصلی و تعیین‌کننده در شناسایی ذخایر معدنی کشور است. وی افزود: «داده‌های حاصل از حفاری، مانند یک نقطه ثقل عمل می‌کنند؛ به این معنا که سایر روش‌ها و داده‌های اکتشافی پیرامون آن شکل می‌گیرند تا در نهایت، خروجی دقیق‌تر و قابل‌اعتمادتری از حجم و میزان ذخایر معدنی کشور به دست آید.»

وی در پایان تأکید کرد: ارتقای روش‌های نوین حفاری در کنار افزایش سرعت، بهره‌وری و کیفیت، و همچنین کاهش هزینه تمام‌شده، می‌تواند به شکل مؤثری به صاحبان معادن و معدنکاری کشور کمک کند.

سومین همایش حفاری اکتشافی معادن ایران قرار است در قالب برنامه‌ای یک‌روزه و همزمان با ماینکس ۲۰۲۶ برگزار شود؛ رویدادی که برگزارکنندگان آن، توسعه دانش، ارتقای فناوری، تقویت سرمایه‌گذاری و بهبود تعامل صنعت معدن با جوامع محلی را از مهم‌ترین اهداف آن عنوان کرده‌اند.