کوره ۸ فولاد مبارکه چگونه از دل خط آتش برخاست؟
در کارزارهای بیرحم اقتصاد صنعتی، توقف تولید برای غولهای سرمایهبر معمولاً مترادف با خونریزی مالی است؛ بهویژه وقتی پای کورههای قوس الکتریکی در میان باشد که ضربان حیاتشان به جریان بیوقفه سرمایه و حرارت گره خورده است. سکوت سنگین و ۴۵ روزه مجتمع فولاد مبارکه پس از بحران فروردینماه، پتانسیل آن را داشت که به یک فاجعه تمامعیار در ترازنامه مالی بنگاه و اختلال در زنجیره تامین بدل شود. با این حال، غرش دوباره کوره شماره ۸ صرفاً روایتگر یک تعمیرات موفقیتآمیز پسابحران نیست؛ بلکه نمایشی خیرهکننده از «تابآوری استراتژیک» و «کارایی عملیاتی» است. جایی که مهندسان با تغییر مدل ذهنی و اتکا به کالیبراسیون هوشمند، زمان سنتی راهاندازی را از ۹۶ ساعت پرهزینه به تنها ۶۰ دقیقه تقلیل دادند تا ثابت کنند در صنعت فولاد، بازپسگیری مزیت رقابتی و مهار خواب سرمایه، گاهی از دل مدیریت مینیماژولار در شیفتهای شبانه و زیر سقفهای ناامن میگذرد.
برخی صداها در تاریخ یک ملت، فراتر از یک بسامد صوتی ساده هستند؛ آنها طنین حیات، اقتدار و پایداری یک سازه تمدنیانـد. در پایان یک ماه و نیم سکوت سنگین پساحادثه، طنین قوس الکتریکی کوره شماره ۸ ناحیه فولادسازی مجتمع فولاد مبارکه، دقیقاً همان صدایی بود که یک صنعت و یک کشور تشنه شنیدن آن بودند. رویدادهای هفتم و یازدهم فروردین ۱۴۰۵ خطوط تولید را متوقف کرد، اما اراده پولادین لایه سرمایه انسانی سازمان را هرگز تسلیم نساخت.
سعید زرندی مدیر عامل فولاد مبارکه با تحسین صورت عمل همه نیروهای دخیل در این پروژه بزرگ اعلام داشت:
ارزیابی خسارتها بهسرعت انجام و حدود ۴۳ زیرپروژه در قالب برنامه بازسازی تعریف شد. در حوزه آهنسازی تاکنون بیش از ۳۲ درصد پیشرفت حاصل شده که حدود ۹ درصد جلوتر از برنامه زمانبندی است. در بخش فولادسازی نیز پیشرفت پروژهها به حدود ۳۸ درصد رسیده و این روند همچنان با شتاب ادامه دارد.
کوره شماره ۸ ناحیه فولادسازی فولاد مبارکه که قرار بود مردادماه به بهرهبرداری برسد، زودتر از موعد و در سوم خردادماه راهاندازی شد. همچنین تلاش گستردهای برای تسریع در بازگشت سایر کورهها و خطوط در حال انجام است تا برنامه بازگشت به ظرفیت کامل تولید با سرعت بیشتری محقق شود.
غلامرضا سلیمی، معاون بهرهبرداری فولاد مبارکه، این لحظه تاریخی را با ادبیاتی لبریز از اصالت مهندسی و عاطفه توصیف میکند:
«امروز روز بزرگی برای فولاد مبارکه است. پس از حمله به این مجموعه در هفتم و یازدهم فروردین همه متأثر و اندوهگین شدیم، اما امروز پس از حدود یک ماهونیم، شاهد به ثمر نشستن زحمات همکاران هستیم و اشک شوق میریزیم. خدا را شاکرم و دست همه همکاران را میبوسم.»
از منظر مدیریت مالی و استراتژی تکنولوژیک، کلیدیترین بخش این رویداد، سرعت پروسه «راهاندازی گرم» کوره است که نشاندهنده یک ارتقای ساختاری در فرآیندهای مهندسی خطوط است. معاون بهرهبرداری شرکت، اهمیت فاکتور زمان و منطق اقتصادی بنگاه را متذکر شده و میگوید:
«آنچه برای ما اهمیت دارد زمان است. فولاد مبارکه باید یک بنگاه سودآور باقی بماند و برای تداوم سودآوری، ضروری است هرچه سریعتر به تولید برگردیم. امروز شاهد راهاندازی اولین کوره بودیم و با تجربهای که در راهاندازی کورهها دارم، به جرئت میگویم این نخستین بار است که کورهای در چنین زمان کوتاه و با این کیفیت استارت میشود. فرآیندی که گاهی دو تا چهار روز زمان میبرد، امروز ظرف حدود یک ساعت انجام شد؛ آن هم به پشتوانه سیگنالچکهایی که از قبل انجام شده بود.»
این کاهش زمان استارتآپ از ۹۶ ساعت به ۱ ساعت، تصادفی نیست؛ بلکه ناشی از اجرای دکترین "پیشتستهای هوشمند و کالیبراسیون سیگنال لایه اتوماسیون" پیش از راهاندازی فیزیکی است. این دستاورد یعنی مهار هزینههای سرسامآور خواب سرمایه و کاهش جدی ضایعات اولیه ذوب.
این بازسازی، میدان یک کارزار همزمان در سه جبهه لجستیکی و متالورژیکی بود؛ جبهه اول خود کورههای آسیبدیده، جبهه دوم سازه ناامن سقف فولادسازی و جبهه سوم شبکه گسترده و پیچیده سیالات کل ناحیه. برای فتح این سه جبهه، یک خلاقیت مدیریتی بینظیر شکل گرفت. دانیال نظری، مدیر تولید فولادسازی، پرده از یک استراتژی مینیماژولار زمانی برمیدارد که در آن محدودیت امنیتی سقف به یک مزیت عملیاتی مبدل شد:
«به دلیل ناامن بودن سقف سالن فولادسازی و امکانناپذیر بودن فعالیت همزمان در دو سطح، تصمیم گرفتیم به جای توقف فعالیتها تا زمان ایمنسازی کامل سقف، برنامهریزی عملیاتی خود را به ساعات شب منتقل کنیم. با این تدبیر، از ساعت ۱۸ الی ۱۹ که عملیات ترمیم سقف متوقف و محیط ایمن میشد، تیم تعمیرات ما بهصورت مدون و پیوسته فعالیتهای بازسازی را آغاز میکرد.»
این هارمونی دقیق میان کار روی سقف در روز و بازسازی تجهیزات ذوب در شب، شاهکاری از مدیریت بحران را رقم زد. عباس محمدی، مدیر ناحیه فولادسازی و ریختهگری مداوم، حجم این حماسه فنی را چنین تبیین میکند:
«روی کوره کارهای بزرگی انجام شد، بدنه کوره بهصورت کامل با پلیتهای خاص بازسازی شد... همچنین فازها و آرماتور کوره بهطور کامل تعویض شد... در بخش سیستمهای آبرسانی، حجم زیادی لولهکشی انجام شد و سیستمهای دود کوره نیز عمدتاً با تجهیزات جدید جایگزین و نصب شد.»
امروز، با استارت موفقیتآمیز کوره ۸، روحیه خودباوری به قلب صنعت بازگشته است. به تعبیر ماندگار معاون بهرهبرداری مجتمع:
«به نظرم کشور تشنه شنیدن این صدا بود. برای همکارانی که سالها اینجا کار کردهاند، صدای کوره بخشی از زندگیشان است و امروز با شوق میخواستند دوباره آن را بشنوند. این اتفاق خوب، مسئولیت ما را برای قدرشناسی از این سرمایه انسانی عظیم سنگینتر میکند.»
این کار بزرگ در مدتی کوتاه و در اوج محاصره اقتصادی رخ داده و به گفته محمد حسن عرفانیان مشاور و عضو شورای مشورتی کمیته بازسازی فولاد مبارکه، «ما در دوران جنگ تحمیلی حتی از تأمین سادهترین اقلامی چون پیچ یا سیمخاردار نیز محروم بودیم، اما اکنون پس از چهار دهه تحریم، در برابر ابرقدرتهای جهان ایستادهایم. پیام ما به غرب روشن است: زیرساختهای ایران دیگر وابسته به واردات نیست که با هر ضربهای از کار بیفتد؛ زیرساختهای ما بومی شده است. اگر آنها را هدف قرار دهید، دوباره آن را میسازیم. امروز برای جهانیان باید محرز شده باشد که استراتژی “زیرساختزنی” در ایران، دیگر معنا و کارایی ندارد.»
