در هفته‌های اخیر نیز همزمان با انتشار اخبار مثبت از روند مذاکرات، قیمت دلار با فشار نزولی روبه‌رو شده و بازار طلا و سکه نیز روندی کاهشی را تجربه کرده است. بسیاری از فعالان اقتصادی معتقدند بخش مهمی از این افت قیمت‌ها نه به دلیل تغییرات بنیادین اقتصادی، بلکه ناشی از کاهش ریسک‌های سیاسی و افزایش امیدواری نسبت به آینده است.

با این حال پرسش اصلی اینجاست که در صورت امضای توافق، بازار دلار و طلا تا چه اندازه تحت تأثیر قرار خواهند گرفت و آیا کاهش قیمت‌ها می‌تواند ادامه‌دار باشد؟

 بازار دلار در انتظار سیگنال نهایی مذاکرات

کارشناسان اقتصادی معتقدند نخستین بازاری که به توافق احتمالی ایران و آمریکا واکنش نشان خواهد داد، بازار ارز است. طی سال‌های گذشته، نرخ دلار در ایران تنها تابع متغیرهای اقتصادی نبوده و بخش مهمی از نوسانات آن تحت تأثیر فضای سیاسی و انتظارات عمومی شکل گرفته است. در صورت حصول توافق، انتظار می‌رود بخشی از منابع ارزی بلوکه‌شده ایران آزاد شود و مسیر صادرات نفت و بازگشت درآمدهای ارزی کشور تسهیل شود. همین مسئله می‌تواند چشم‌انداز عرضه ارز در بازار را بهبود بخشد و فشار تقاضا را کاهش دهد.

از سوی دیگر، توافق احتمالی می‌تواند انتظارات تورمی را نیز تعدیل کند. در سال‌های اخیر بسیاری از مردم برای حفظ ارزش دارایی‌های خود به خرید ارز روی آورده‌اند، اما هر زمان که چشم‌انداز سیاسی کشور بهبود یافته، بخشی از این تقاضا کاهش پیدا کرده است.

فعالان بازار معتقدند در صورت نهایی شدن توافق، احتمال کاهش نرخ دلار در کوتاه‌مدت وجود دارد، اما میزان این کاهش به کیفیت توافق و نحوه اجرای آن بستگی خواهد داشت. به بیان دیگر، بازار در گام نخست به خبر توافق واکنش نشان می‌دهد، اما در ادامه عملکرد واقعی اقتصاد و میزان دسترسی کشور به منابع ارزی تعیین‌کننده مسیر قیمت‌ها خواهد بود.

 تجربه برجام چه درسی برای بازارها دارد؟

نگاهی به تجربه توافق هسته‌ای سال ۱۳۹۴ نشان می‌دهد که بازارها معمولاً پیش از امضای توافق، بخشی از واکنش خود را نشان می‌دهند. در آن دوره نیز نرخ ارز و طلا تحت تأثیر فضای مثبت مذاکرات کاهش یافت، اما پس از مدتی روند بازارها تحت تأثیر متغیرهای اقتصادی قرار گرفت. اقتصاددانان معتقدند توافق به خودی خود نمی‌تواند تمامی مشکلات اقتصادی کشور را حل کند. آنچه اهمیت دارد، آثار عملی توافق بر تجارت خارجی، صادرات نفت، نقل‌وانتقالات بانکی و ورود سرمایه به اقتصاد است.

به همین دلیل بسیاری از کارشناسان توصیه می‌کنند فعالان بازار از تصمیم‌گیری‌های هیجانی پرهیز کنند؛ زیرا کاهش یا افزایش قیمت‌ها در بلندمدت به عوامل بنیادی اقتصاد وابسته خواهد بود.

 چرا طلا بیش از سایر بازارها تحت تأثیر قرار می‌گیرد؟

بازار طلای ایران از دو متغیر اصلی تأثیر می‌پذیرد؛ نرخ ارز داخلی و قیمت جهانی طلا. همین ویژگی باعث می‌شود طلا نسبت به اخبار سیاسی واکنش سریع‌تری نشان دهد. اگر توافق احتمالی موجب کاهش نرخ دلار شود، قیمت طلا در بازار داخلی نیز تحت فشار قرار خواهد گرفت. علاوه بر این، کاهش تنش‌های سیاسی و ژئوپلیتیکی می‌تواند از جذابیت طلا به عنوان یک دارایی امن در سطح جهانی نیز بکاهد. در نتیجه بازار طلا ممکن است همزمان از دو مسیر مختلف با فشار نزولی روبه‌رو شود؛ موضوعی که بسیاری از فعالان بازار آن را دلیل اصلی کاهش قیمت‌های اخیر می‌دانند.

 افت قیمت‌ها فراتر از انتظار بود

در همین رابطه، نادر بذرافشان، رئیس اتحادیه سازندگان و فروشندگان طلا و جواهر، نقره و سکه تهران، با اشاره به روند نزولی بازار به صمت گفت: طلا همواره یکی از گزینه‌های مناسب سرمایه‌گذاری بلندمدت محسوب می‌شود و مردم باید نگاه خود را به این بازار بر مبنای افق‌های زمانی بلندمدت تنظیم کنند؛ چرا که تصمیم‌گیری‌های لحظه‌ای و انتظار کسب سود در کوتاه‌مدت، در هیچ بازاری منطقی نیست.

وی با بیان اینکه سطح فعلی قیمت‌ها تا حدی دور از انتظار بوده است، افزود: بخشی از کاهش قیمت‌ها ناشی از افت نرخ ارز، بخشی نتیجه کاهش قیمت جهانی طلا در هفته گذشته و بخشی دیگر متأثر از اخبار سیاسی و اقتصادی بوده است که در مجموع به کاهش قیمت‌ها در بازار داخلی منجر شده‌اند.

بذرافشان تصریح کرد که پس از افت نسبی قیمت نفت، بازار جهانی طلا نیز نوساناتی را تجربه کرده و بخشی از کاهش‌های قبلی خود را جبران کرده است.

 کاهش ۶۵۰ هزار تومانی هر گرم طلا

رئیس اتحادیه طلا و جواهر تهران در ادامه اظهار کرد: انتظار می‌رفت روند نزولی قیمت‌ها در محدوده ۱۸ میلیون تومان متوقف شود، اما بازار برخلاف پیش‌بینی‌ها به کاهش خود ادامه داد.

وی افزود: قیمت هر گرم طلای ۱۸ عیار تا لحظه تنظیم این گزارش تا محدوده ۱۷ میلیون و ۵۵۰ هزار تومان کاهش یافته و از روز پنجشنبه تاکنون حدود ۶۵۰ هزار تومان افت را تجربه کرده است؛ کاهشی که تا حدی فراتر از انتظارات فعالان بازار بوده است.

به گفته بذرافشان، مجموعه‌ای از عوامل داخلی و خارجی در شکل‌گیری این روند نقش داشته‌اند و نمی‌توان کاهش قیمت‌ها را صرفاً به یک عامل خاص نسبت داد.

دو ماه آرامش در بازار طلا

بذرافشان با اشاره به روند بازار از ابتدای سال اظهار کرد: طی بیش از دو ماه گذشته، قیمت طلا در یک بازه نسبتاً مشخص در حال نوسان بوده و بازار از ثبات نسبی برخوردار شده است.

وی افزود: قیمت هر گرم طلای ۱۸ عیار در این مدت عمدتاً در محدوده ۱۷ میلیون و ۸۰۰ هزار تا ۱۸ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان قرار داشته است. بررسی‌های کارشناسی نیز نشان می‌دهد قیمت‌هایی که برای مدت طولانی در یک محدوده تثبیت شوند، معمولاً از پایداری بیشتری برخوردار خواهند بود.

به گفته وی، نوسانات محدود این دوره عمدتاً تحت تأثیر تغییرات بازار جهانی، نرخ ارز، میزان عرضه و تقاضا و اخبار سیاسی و اقتصادی شکل گرفته است.

 جزئیات بازار سکه

رئیس اتحادیه طلا و جواهر تهران درباره وضعیت بازار سکه نیز گفت: تمامی قطعات سکه در روزهای اخیر با کاهش قیمت همراه بوده‌اند.

وی افزود: سکه تمام بهار آزادی طرح جدید با حدود سه میلیون و ۵۰۰ هزار تومان کاهش به ۱۷۷ میلیون تومان رسیده است. سکه طرح قدیم نیز با چهار میلیون تومان کاهش در محدوده ۱۷۳ میلیون تومان معامله می‌شود.

بذرافشان ادامه داد: نیم‌سکه با یک میلیون تومان کاهش به ۹۱ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان رسیده و ربع‌سکه نیز با کاهش یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومانی در محدوده ۵۰ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان قرار گرفته است. سکه یک گرمی بانک مرکزی نیز حدود یک میلیون تومان افت قیمت را تجربه کرده و به ۲۶ میلیون تومان رسیده است.

وی درباره حباب سکه نیز اظهار کرد: حباب سکه تغییر محسوسی نداشته و در حال حاضر حدود پنج میلیون و ۹۵۰ هزار تومان است.

 سرمایه‌گذاران چه رفتاری در پیش گرفته‌اند؟

یکی از ویژگی‌های روزهای اخیر، کاهش حجم معاملات در بازار ارز و طلا بوده است. بسیاری از خریداران ترجیح داده‌اند تا مشخص شدن نتیجه مذاکرات از انجام خریدهای سنگین خودداری کنند. در مقابل، برخی دارندگان ارز و سکه نیز برای جلوگیری از زیان احتمالی ناشی از افت قیمت‌ها، بخشی از دارایی خود را به فروش رسانده‌اند.

این رفتار نشان می‌دهد بازار در وضعیت انتظار قرار گرفته است؛ وضعیتی که معمولاً در آستانه رخدادهای مهم سیاسی مشاهده می‌شود.

 سناریوی خوش‌بینانه برای بازارها

در خوش‌بینانه‌ترین حالت، توافق ایران و آمریکا می‌تواند به افزایش صادرات نفت، ورود ارز بیشتر به کشور، کاهش انتظارات تورمی و بهبود فضای اقتصادی منجر شود. در چنین شرایطی نرخ دلار احتمالاً با فشار نزولی مواجه خواهد شد و بازار طلا و سکه نیز بخشی از حباب قیمتی خود را از دست خواهد داد. مهم‌تر از همه اینکه ثبات به بازارها بازخواهد گشت و سرمایه‌گذاران می‌توانند با اطمینان بیشتری برای آینده برنامه‌ریزی کنند.

 سناریوی محتاطانه

با وجود فضای امیدوارکننده حاکم بر بازار، بخشی از فعالان اقتصادی همچنان با احتیاط به اخبار سیاسی نگاه می‌کنند. تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که فاصله میان اعلام توافق تا اجرای کامل آن می‌تواند طولانی و پرچالش باشد.

به همین دلیل برخی کارشناسان معتقدند حتی در صورت امضای توافق، بازارها پس از یک واکنش اولیه وارد مرحله‌ای از ثبات خواهند شد و معامله‌گران منتظر مشاهده آثار عملی توافق بر اقتصاد خواهند ماند.

 توصیه به خریداران طلا

بذرافشان در پایان با اشاره به شرایط فعلی بازار گفت: با توجه به ثبات نسبی قیمت‌ها طی دو ماه گذشته و کاهش قابل توجهی که در روزهای اخیر رخ داده است، مردم می‌توانند با آرامش بیشتری نسبت به خرید مصنوعات طلا و سکه اقدام کنند.

وی تأکید کرد: احتمال کاهش شدید قیمت‌ها در شرایط فعلی چندان بالا نیست، مگر آنکه اتفاق ویژه‌ای در حوزه سیاسی یا اقتصادی رخ دهد. با این حال روند قیمت ارز، وضعیت بازار جهانی طلا، قیمت نفت و تحولات سیاسی همچنان از مهم‌ترین عوامل تعیین‌کننده مسیر آینده بازار خواهند بود.

 سخن پایانی

بازارهای مالی ایران در آستانه یکی از حساس‌ترین مقاطع سال‌های اخیر قرار گرفته‌اند. توافق احتمالی میان ایران و آمریکا می‌تواند مسیر جدیدی پیش روی اقتصاد کشور قرار دهد و بر نرخ ارز، بازار طلا، سکه و حتی انتظارات عمومی جامعه اثر بگذارد.

آنچه امروز در بازارها دیده می‌شود، بیش از آنکه نتیجه یک توافق نهایی باشد، بازتاب امید به کاهش تنش‌های سیاسی است. دلار و طلا پیش از امضای هر توافقی بخشی از واکنش خود را نشان داده‌اند، اما اینکه این روند تا چه اندازه ادامه پیدا کند، به واقعیت‌های اقتصادی پس از توافق بستگی خواهد داشت. در نهایت، آنچه می‌تواند ثبات پایدار را به بازارها بازگرداند، نه صرفاً امضای یک توافق سیاسی، بلکه تبدیل آن به دستاوردهای ملموس اقتصادی برای کشور است.