یکی از مهم‌ترین الزامات تحقق عدالت مالیاتی در کشور، حرکت به سمت نظام مالیاتی هوشمند، داده‌محور و مبتنی بر عملکرد واقعی فعالان اقتصادی است. در همین راستا، اجرای تبصره ماده ۱۰۰ قانون مالیات‌های مستقیم را می‌توان یکی از اقدامات مؤثر برای اصلاح شیوه مالیات‌ستانی از مشاغل دانست؛ رویکردی که با استفاده از اطلاعات و داده‌های اقتصادی، زمینه محاسبه دقیق‌تر مالیات و متناسب‌سازی آن با فعالیت و درآمد مودیان را فراهم می‌کند. در این الگو، به جای اتکا به فرآیندهای سنتی و پیچیده رسیدگی، ظرفیت سامانه‌های هوشمند و تقاطع‌گیری اطلاعات برای تشخیص مالیات به کار گرفته می‌شود تا ضمن افزایش دقت و شفافیت، مسیر تحقق عدالت مالیاتی هموارتر شود.

در همین رابطه با آقایان نوید هدایتی‌فر کارشناس حوزه سیاست‌گذاری و احمد راستینه عضو کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی به گفتگو پرداختیم که در ادامه خواهید خواند.

هدایتی‌فر کارشناس حوزه سیاست‌گذاری با اشاره به اهمیت هوشمندسازی اخذ مالیات از بخش مشاغل با اجرای تبصره ماده 100 خاطرنشان کرد: اجرای تبصره ماده 100 در سال 1405، گامی مهم در راستای تسهیل تکالیف مودیان و اخذ مالیات هوشمند از مودیان است. ترکیب داده‌محوری، هوشمندسازی، کاهش تشریفات اداری، تسهیل پرداخت و افزایش شفافیت در تخصیص درآمدهای مالیاتی می‌تواند به شکل‌گیری نظامی منصفانه‌تر و کارآمدتر منجر شود و میزان مالیات پرداختی با سطح واقعی فعالیت اقتصادی و توان درآمدی مودیان تناسب خواهد داشت. در چنین شرایطی، هم صاحبان مشاغل از فرآیندهای ساده‌تر و کم‌هزینه‌تر بهره‌مند می‌شوند و هم دولت می‌تواند با کاهش هزینه‌های اجرایی و افزایش کارآمدی نظام مالیاتی، منابع پایدارتر و شفاف‌تری برای تأمین مالی خدمات عمومی و توسعه زیرساخت‌های کشور در اختیار داشته باشد.

وی ادامه داد: یکی از مهم‌ترین مزیت‌های اجرای تبصره ماده ۱۰۰، کاهش قابل توجه هزینه‌های اداری و زمانی برای صاحبان مشاغل است. با استفاده از این ظرفیت، بسیاری از مودیان دیگر نیازی به مراجعه حضوری به ادارات امور مالیاتی، نگهداری دفاتر و اسناد متعدد یا تکمیل اظهارنامه‌های پیچیده و جداول درآمد و هزینه ندارند. این موضوع به‌ویژه برای صاحبان کسب‌وکارهای کوچک و متوسط اهمیت دارد؛ چراکه بخش قابل توجهی از وقت و انرژی آنان به جای درگیر شدن با تشریفات اداری، صرف مدیریت فعالیت اقتصادی و توسعه کسب‌وکارشان خواهد شد. همچنین فراهم شدن امکان تقسیط بلندمدت مالیات، در نظر گرفتن هزینه اجاره برای واحدهای استیجاری و برخورداری از بخشودگی ۱۰۰ درصدی جرائم مالیاتی موضوع مواد ۱۹۰، ۱۶۹ و ۲۷۲ قانون مالیات‌های مستقیم، از جمله مشوق‌هایی است که می‌تواند فرآیند پرداخت مالیات را برای مودیان تسهیل کند.

این کارشناس حوزه سیاست‌گذاری در رابطه با مزیت مهم اجرای تبصره ماده 100 در زمینه شفافیت و افزایش دقت در مالیات‌ستانی خاطرنشان کرد: هوشمندسازی فرآیند مالیات‌ستانی در قالب تبصره ماده ۱۰۰، نقش مهمی در ارتقای شفافیت و افزایش دقت محاسبات مالیاتی دارد. استفاده از داده‌های ثبت‌شده در سامانه‌های اقتصادی و تطبیق اطلاعات مرتبط با فعالیت مشاغل، این امکان را فراهم می‌کند که مالیات بر مبنای واقعیت‌های اقتصادی و متناسب با ظرفیت درآمدی هر واحد صنفی تعیین شود. همچنین محدود شدن مداخلات سلیقه‌ای در فرآیند رسیدگی، تسریع در قطعیت مالیات و کاهش اختلاف میان مودیان و سازمان امور مالیاتی را به دنبال خواهد داشت. پیش‌بینی عدم شمول مالیات و جرائم ماده ۱۹۲ قانون مالیات‌های مستقیم تا سقف ۱۵ درصد مازاد بر درآمد اعلام‌شده در فرم تبصره ماده ۱۰۰ نیز از دیگر ظرفیت‌هایی است که می‌تواند اطمینان خاطر بیشتری برای مودیان ایجاد کند و آنان را به مشارکت در نظام مالیاتی هوشمند ترغیب کند.

وی در پایان گفت: نکته مهم دیگر، تأثیر اجرای این سیاست بر افزایش تمکین مالیاتی و تقویت اعتماد متقابل میان دولت و اصناف است. هر اندازه فرآیند تشخیص و پرداخت مالیات ساده‌تر، شفاف‌تر و قابل پیش‌بینی‌تر باشد، انگیزه مودیان برای انجام تکالیف قانونی افزایش پیدا می‌کند و هزینه‌های وصول درآمدهای مالیاتی نیز کاهش می‌یابد. در همین زمینه، طرح نشان‌دار کردن مالیات‌ها می‌تواند مکمل مهمی برای اجرای تبصره ماده ۱۰۰ باشد؛ زیرا به اصناف و مودیان این امکان را می‌دهد که در چارچوب ضوابط تعیین‌شده، محل هزینه‌کرد مالیات پرداختی خود را انتخاب کنند و بدانند منابع حاصل از مالیات آنان در چه پروژه‌ها و طرح‌های ع مرانی و خدماتی به کار گرفته می‌شود. چنین رویکردی مالیات‌پردازی را از یک تکلیف صرفاً قانونی به نوعی مشارکت مستقیم در توسعه کشور تبدیل می‌کند و با افزایش شفافیت در هزینه‌کرد منابع عمومی، زمینه تقویت اعتماد اجتماعی را فراهم می‌سازد.

احمد راستینه نیز با اشاره به این موضوع که هوشمندسازی نظام مالیاتی کشور را می‌توان یکی از اقدامات مثبت سازمان امور مالیاتی زیر نظر وزارت اقتصاد و امور دارایی دانست، تصریح کرد: بر اساس آخرین گزارشی که سازمان امور مالیاتی در اختیار نمایندگان مجلس قرار داد، بخش مهم و بالایی از خرده فروشان بازار که درآمدشان زیر سقف نظام مالیاتی بود، با خوداظهاری از پرداخت مالیات معاف شدند. این اعتماد به مودیان بر پایه نظام مالیاتی هوشمند مثبت ارزیابی می شود و به افزایش رابطه دوسویه مودیان و سازمان امور مالیاتی می‌انجامد که اتفاق مثبتی است.

وی ادامه داد: هوشمندسازی نظام مالیاتی کشور این زمینه را به وجود می‌آورد که دولت بر اساس یک بستر شفاف و روشن به دریافت مالیات اقدام کند. این روندها به نفع اقتصاد در سطح کلان است و منافع کشور را تأمین می‌کند.

سخنگوی کمیسیون فرهنگی مجلس خاطرنشان کرد: مالیات‌ستانی در چارچوب تبصره ماده 100 زمینه را برای دریافت مالیات در یک بستر به روز فراهم کرده است. این امر به نفع دولت است و هزینه‌های مالیات‌ستانی را کم می‌کند. مودیان نیز از این که بر اساس گردش حساب مالیات می‌پردازند و از روندهای دستی خلاص شده‌اند، رضایت دارند.