محدودیت انرژی، یک چالش همیشگی

کشور دارای ذخایر عظیم انرژی است و با این وجود، همچنان شاهد هستیم که صنایع کشور، با محدودیت‌های گسترده موجه است. صنعت سیمان، یکی از صنایع مهم کشور است که به‌طورمستقیم با ساخت‌وساز سر و کار دارد که البته، کاربردهای دیگر هم دارد. در ابتدای آذرماه امسال و پیرو جلسه فولادی‌ها با رئیس جمهوری، مقرر شده تا گاز صنایع صادرات‌محور در آذرماه مشمول محدودیت قرار نگیرد و طبق تاکید مسعود پزشکیان، صنایع تولیدی نباید در اولویت محدودیت گاز قرار بگیرند. با این حال، به‌گفته برخی تولیدکنندگان صنعت سیمان، باوجود وعده‌های دولت و دستور رئیس‌جمهوری برای رفع محدودیت گاز صنایع بزرگ و صادرات محور، در هفته‌های اخیر، گاز بیشتر کارخانجات سیمان به‌طورکامل قطع شده و تولیدکنندگان ناچار هستند با مازوت انرژی موردنیاز خود را تامین کنند.

قرار بود گاز صنایع صادرات‌محور قطع نشود

چندی قبل علی‌اکبر الوندیان، دبیر انجمن صنفی صنعت سیمان کشور در تشریح آخرین وضعیت تخصیص انرژی به صنایع سیمانی گفت: در رابطه با تامین گاز صنایع، قرار بود گاز صنایع صادرات‌محور قطع نشود، این موضوع از سوی تولیدکنندگان صنعت سیمان کشور نیز پیگیری شده است؛ چراکه این صنعت حدود ۱۳ تا ۱۴ میلیون تن بازار صادراتی سالیانه داشته و مسئله تامین انرژی برای این صنعت، اهمیت بالایی دارد.

وی ادامه داد: اما بازخوردی که دریافت کردیم منفی بود و متاسفانه این شرایط در حال ‌حاضر تشدید شده است و حتی صنایع سیمان سفید تحت فشار هستند و گاز آنها در حال قطع شدن است و طبق آخرین آمارها، گاز شرکت‌هایی که نباید مازوت مصرف کنند نیز در حال قطع شدن است.

دبیر انجمن صنفی صنعت سیمان خاطرنشان کرد: یکی از نگرانی‌های اصلی ما به تامین برق باز می‌گردد، اخیرا و باتوجه به اینکه سوخت نیروگاه‌ها به‌دلیل بالا رفتن مصرف گاز، کاهش پیدا کرده، به ما اعلام کرده‌اند که محدودیت و کاهش ۴۰ درصدی برق اعمال خواهد شد که از هفته گذشته به‌صورت رسمی ابلاغ شده است.

دریافت سهمیه گازوئیل برای تامین برق

الوندیان تاکید کرد: درباره دریافت سهمیه گازوئیل برای تامین برق (خودتامینی) نیز اعلام شده که امکان دریافت گازوئیل وجود دارد؛ اما نرخ آن آزاد است و هرچند گازوئیل تحویل داده می‌شود، اما نرخ آن براساس نرخ بورس و عملا معادل نرخ آزاد محاسبه می‌شود.

وی ادامه داد: درباره پیش‌بینی روند تولید باتوجه به شرایط فعلی و با در نظر گرفتن ورود به فصل زمستان، به‌نظر می‌رسد حداقل یک دوره حدود ۴۵روزه محدودیت تا نیمه دوم بهمن‌ماه اعمال شود. البته این موضوع به شرایط روزانه بستگی دارد، با این حال، امیدواریم بتوانیم نیاز سیمان کشور را در این شرایط تامین کنیم؛ اما مشروط بر این است که محدودیت‌ها بیش از این تشدید نشود. با این حال، به‌طورکلی روند تولید با این سطح از محدودیت دچار اختلال خواهد شد.

دبیر انجمن صنفی صنعت سیمان کشور اظهار کرد: در زمینه تامین سوخت مازوت، در حال ‌حاضر مشکل حادی وجود ندارد و بیشتر نیاز سوخت از طریق مازوت تامین می‌شود، اما زمانی که محدودیت گاز و برق به‌صورت همزمان اعمال می‌شود، چالش تامین انرژی به‌طورجدی بروز می‌کند.

شرکت‌هایی که مجوز مصرف مازوت دارند می‌توانند از آن استفاده کنند، اما با افزایش مصرف مازوت وارد پیک ناوگان حمل‌ونقل خواهیم شد؛ چراکه هم نیروگاه‌ها و هم صنایع به ناوگان نیاز دارند و این موضوع باعث تشدید مشکلات حمل‌ونقل می‌شود.

مشکل تامین برق بسیار جدی است

الوندیان ادامه داد: متاسفانه مشکل تامین برق بسیار جدی است و برخی واحدهای صنعتی، به‌ویژه شرکت‌هایی مانند کارخانه‌های سیمان سفید مستقر در مناطق شهری، با محدودیت‌های شدید برق روبه‌رو هستند. این محدودیت‌ها عملا از طریق تابلوهای عرضه اعمال می‌شود و شرایط تولید را با چالش مواجه کرده است. وی افزود: تامین برق سبز نیز علاوه بر محدودیت‌های موجود، هزینه‌بر است؛ به‌گونه‌ای که نرخ برق سبز در برخی موارد به حدود ۷ تا ۸ هزار تومان و حتی بیشتر می‌رسد که فشار مضاعفی بر واحدهای تولیدی وارد می‌کند.

دبیر انجمن صنفی صنعت سیمان در پایان گفت: در رابطه با موضوع نرخ گازوئیل نیز، سوخت از شرکت نفت تهیه اما با نرخ فوب خلیج‌فارس محاسبه می‌شود و تا ۴۰ هزار تومان می‌رسد. البته این ارقام نوسان دارند، اما به‌طورکلی نرخ آزاد هر لیتر گازوئیل نیز در بازار آزاد در همین حدود است و این شرایط فشار مضاعفی را به تولید و صنعت تحمیل می‌کند، اما ظاهرا چاره‌ای جز مواجهه با این محدودیت‌های شدید وجود ندارد و این اتفاق در حال رخ دادن است.

روند قیمت‌گذاری سیمان از ابتدای سال ۱۴۰۴

علیرضا سادات، کارشناس معدن و فعال صنعتی در ارتباط با چالش‌های صنایع سیمانی به صمت گفت: در ابتدا، باید اشاره کرد که روند قیمت‌گذاری سیمان از ابتدای سال ۱۴۰۴ تاکنون شاهد رشد ۳۸ درصدی بوده که ناشی از نگرانی‌های بازار درباره افت تولید بوده است. همچنین، می‌توان گفت؛ اگر قطعی برق باعث افت ۱۰ درصدی تولید شود و میانگین نرخ سیمان ۲۰ درصد دیگر افزایش یابد و به ۲.۸ میلیون تومان برسد، درآمد شرکت‌های سیمانی می‌تواند تا ۵۰ درصد افزایش پیدا کند.

سادات ادامه داد: با تحلیل ارزش بازار شرکت‌های سیمانی، متوجه خواهیم شد که در سال‌های گذشته، اختلاف در نرخ فروش شرکت‌ها به‌دلیل تفاوت تقاضای منطقه‌ای باعث تغییرات گسترده در حاشیه سود آنها شده بود. اما در سال گذشته، باتوجه به محدودیت‌های برق و کاهش عرضه، شرکت‌هایی که درگذشته، نرخ‌های پایین‌تری داشتند، اکنون با افزایش تقاضا و رشد نرخ روبه‌رو شده‌اند.

سیاست‌های انرژی و محدودیت‌های برق

وی گفت: باید اشاره کرد که یکی از مهم‌ترین عوامل تاثیرگذار بر صنعت سیمان، سیاست‌های انرژی و محدودیت‌های برق است. برای آنکه کارخانه‌ها بتوانند سیمان تولید کنند، به سوخت نیاز دارند که از اصلی‌ترین آنها برق است. اعمال محدودیت برای واحدهای صنعتی تولید سیمان، می‌تواند روند تولید را کاهش دهد و در مسیر تولید، اختلال ایجاد کند. همچنین، محدودیت مصرف برق می‌تواند باعث افت بیشتر واحدهای تولیدی شود و کاهش عرضه را به‌همراه داشته باشد. وی افزود: افزایش هزینه‌های انرژی، یکی دیگر از عوامل موثر بر کاهش تولید است که در کنار محدودیت‌های انرژی قرار می‌گیرد. تغییر در نرخ سوخت و برق، هزینه‌های تولید را افزایش داده و بر حاشیه سود شرکت‌های سیمانی فشار وارد می‌کند. برخی شرکت‌ها برای کاهش این اثرات، سرمایه‌گذاری در فناوری‌های بهینه‌سازی مصرف انرژی را آغاز کرده‌اند، که در بلندمدت می‌تواند مزیت رقابتی برای آنها ایجاد کند.

این کارشناس معدن و فعال صنعتی در ادامه این گفت‌وگو خاطرنشان کرد: سیاست‌های قیمت‌گذاری در کنار سیاست‌های ارزی، تاثیرات بسیار مهمی بر بازار سیمان دارند. دولت و نهادهای تنظیم‌گر با هدف کنترل نرخ و جلوگیری از افزایش شدید نرخ سیمان، مجموعه‌ای از قوانین و مقررات را اجرا کرده‌اند که شامل سقف افزایش قیمت، تغییر فرمول نرخ پایه و اعمال محدودیت‌های رقابتی در بورس کالا است. اگرچه این اقدامات موجب افزایش نظم در بازار شده‌اند، اما در عین حال ممکن است مانع افزایش سود برخی شرکت‌ها شوند.

سادات گفت: در شرایط فعلی، این پرسش مطرح می‌شود که آیا شرکت‌های سیمانی به جای تقسیم سود بالا، نمی‌توانستند نیروگاه احداث کنند تا با محدودیت‌های برق مواجه نشوند؟ واقعیت این است که منافع این شرکت‌ها در حفظ وضعیت فعلی است و سرمایه‌گذاری در نیروگاه‌ها ممکن است توجیه اقتصادی کافی نداشته باشد. در نهایت، صنعت سیمان در حال تجربه تغییرات گسترده‌ای در سیاست‌های قیمت‌گذاری، عرضه و انرژی است. این تحولات موجب تغییر در میزان تقاضا، رقابت در بورس کالا و سودآوری شرکت‌ها شده است. شرکت‌هایی که توانایی مدیریت موجودی کلینکر، بهره‌وری انرژی و تطبیق با تغییرات بازار را دارند، در این شرایط عملکرد بهتری خواهند داشت، در حالی که سایر شرکت‌ها با چالش‌های بیشتری در مسیر تولید مواجه خواهند شد. روند آینده صنعت سیمان به میزان عرضه، سیاست‌های انرژی و تغییرات تقاضا بستگی دارد و فعالان این بازار باید به‌طور مداوم تحولات را بررسی و استراتژی‌های مناسب اتخاذ کنند.

آینده صنعت سیمان وابسته به چیست؟

وی ادامه داد: باتوجه به تغییرات گسترده در صنعت سیمان، آینده این بازار وابسته به نحوه مدیریت ناترازی انرژی، سیاست‌های تنظیمی و میزان تقاضای داخلی و خارجی خواهد بود. درواقع با ادامه محدودیت‌های انرژی، بنابراین یکی از راهکارهای پایدار برای صنعت سیمان، سرمایه‌گذاری در نیروگاه‌های اختصاصی و بهینه‌سازی مصرف انرژی است. برخی شرکت‌ها می‌توانند با احداث نیروگاه‌های کوچک، بخشی از نیاز برق خود را تامین کرده و از وابستگی به شبکه سراسری بکاهند. چنین اقداماتی در بلندمدت موجب کاهش هزینه‌های عملیاتی، تثبیت تولید و حفظ سودآوری خواهد شد.

صادرات سیمان، یک راه سودآور

وی گفت: از طرف دیگر صادرات سیمان یکی از راهکارهای حفظ سودآوری شرکت‌ها بوده است، اما تغییرات در سیاست‌های ارزی و تعرفه‌ای می‌توانند بر این روند تاثیر بگذارند. اگر دولت محدودیت‌هایی بر صادرات سیمان اعمال کند تا عرضه داخلی را افزایش دهد، ممکن است رشد قیمت‌ها کنترل شود اما سودآوری برخی شرکت‌ها تحت‌تاثیر قرار بگیرد. در مقابل، آزادسازی صادرات می‌تواند موجب افزایش درآمد شرکت‌های صادرات‌محور شود، به‌ویژه در شرایطی که بازارهای بین‌المللی به دلیل افزایش هزینه‌های ساخت‌وساز به سیمان با نرخ رقابتی نیاز دارند. تغییرات در مکانیسم قیمت‌گذاری سیمان در بورس کالا نشان می‌دهد که سیاست‌گذاران به‌دنبال جلوگیری از نوسانات شدید قیمتی هستند. با تعیین سقف افزایش نرخ و فرمول‌بندی جدید نرخ پایه، برخی شرکت‌ها که از نوسانات بازار سود می‌بردند، ممکن است با کاهش درآمد مواجه شوند. از سوی دیگر، شرکت‌هایی که موجودی کلینکر بالاتری دارند، همچنان از افزایش قیمت‌ها سود خواهند برد. تحلیل روند قیمت‌گذاری و تاثیر آن بر عملکرد مالی شرکت‌های سیمانی نیازمند بررسی دقیق داده‌ها در ماه‌های آینده است.

سخن پایانی

برخی کشورها استانداردهای سخت‌گیرانه‌تری برای کاهش انتشار کربن در صنایع سیمان اعمال کرده‌اند و ممکن است در آینده چنین سیاست‌هایی در ایران نیز دنبال شود. سرمایه‌گذاری در بهینه‌سازی مصرف سوخت و برق می‌تواند به شرکت‌ها کمک کند تا در رقابت با سایر تولیدکنندگان داخلی و خارجی جایگاه بهتری داشته باشند.