آلومینیوم در سالی که گذشت
امیرمحمد درویش : بازار جهانی آلومینیوم در سال ۲۰۲۵ یکی از باثباتترین سالها خود را پشتسر گذاشته و بهنظر میرسد ۲۰۲۶ نیز سال مالی خوبی برای این فلز خواهد بود. بازار جهانی آلومینیوم در سال ۲۰۲۵ یکی از باثباتترین و در عین حال پربازدهترین دورههای خود طی سالهای اخیر را پشتسر گذاشت. این فلز اساسی در شرایطی با رشد قابلتوجه نرخ در بازارهای جهانی همراه شد که بخش بزرگی از بازار کامودیتیها تحتفشار بیثباتی اقتصاد کلان، سیاستهای پولی انقباضی و تنشهای ژئوپلتیکی قرار داشتند. افزایش نرخ آلومینیوم در بورس فلزات لندن و سایر بازارهای مرجع، بیش از هر چیز بازتابدهنده تشدید عدمتعادل ساختاری میان عرضه و تقاضا و افزایش اهمیت راهبردی این فلز در صنایع نوین و کمکربن بود. در گزارش این هفته، طبق گزارشات هر هفته از بازار جهانی معادن و فلزات، به وضعیت جهانی بازار آلومینیوم پرداختهایم.
چین، بزرگترین تولیدکننده آلومینیوم جهان
در سال ۲۰۲۵، سمت عرضه بازار آلومینیوم تحتتاثیر مجموعهای از عوامل فاندامنتال قرار گرفت. چین بهعنوان بزرگترین تولیدکننده آلومینیوم جهان، با تداوم سیاستهای مربوط به کنترل ظرفیت و پایبندی به الزامات زیستمحیطی، مانع از رشد سریع تولید شد. این سیاستها که با هدف کاهش شدت مصرف انرژی و مهار انتشار کربن دنبال میشود، عملا انعطافپذیری عرضه جهانی را کاهش داد. همزمان، هزینههای بالای انرژی، اختلالات لجستیکی و محدودیتهای تولید شمش آلومینیوم در برخی مناطق جهان، موجب شد عرضه جهانی کمتر از برآوردهای اولیه رشد کند. نتیجه این وضعیت، کاهش سطح موجودی انبارها و افزایش حساسیت بازار نسبت به هرگونه شوک عرضه بود.
در سوی تقاضا، بازار آلومینیوم در سال ۲۰۲۵ از پشتوانهای نسبتا قدرتمند برخوردار بود. رشد مصرف در صنایع خودروسازی، بهویژه در بخش خودروهای برقی، توسعه زیرساختهای انرژیهای تجدیدپذیر، گسترش پروژههای حملونقل و افزایش استفاده از آلومینیوم در صنایع ساختمانی و بستهبندی، همگی به تثبیت تقاضای جهانی کمک کردند. ویژگیهایی مانند وزن کم، قابلیت بازیافت بالا و نقش آلومینیوم در بهبود بهرهوری انرژی، باعث شد این فلز در مسیر گذار بهسمت انرژی هاینو و تجدیدپذیر، جایگاه ویژهای پیدا کند و تقاضا برای آن، کمتر از سایر فلزات پایه تحتتاثیر چرخههای کوتاهمدت اقتصادی قرار گیرد.
ترکیب این عوامل سبب شد تا نرخ آلومینیوم در سال ۲۰۲۵ باوجود نوسانات مقطعی، در سطحی بالاتر از میانگین سالهای گذشته تثبیت شده و نهایتا در نیمه دوم سال از رشدی چشمگیر برخوردار شود. بسیاری از تحلیلگران معتقدند؛ بازار آلومینیوم در این مقطع وارد مرحلهای از کمبود نسبی ساختاری شده است؛ وضعیتی که در آن حتی اختلالات محدود نیز میتواند اثر قابلتوجهی بر قیمتها داشته باشد.
آینده بازار در ۲۰۲۶ چگونه رقم میخورد؟
با ورود به سال ۲۰۲۶، ارزیابیها نشان میدهد بازار آلومینیوم در سهماهه نخست سال همچنان از شرایط فاندانتال نسبتاحمایتی برخوردار خواهد بود. تداوم محدودیتهای تولید در چین، همراه با اجرای سیاستهای سختگیرانه زیستمحیطی در اروپا، از جمله سازوکار رگولاتوری تولید کربن، میتواند عرضه آلومینیوم پرکربن را محدود کرده و به حفظ قیمتها در سطوح بالا کمک کند. در همین حال، انتظار میرود تقاضای صنعتی جهانی، بهویژه در بخشهای مرتبط با انرژیهای پاک و صنایع پیشرفته، در ابتدای سال جدید میلادی همچنان فعال باقی بماند.
با این حال، بازار در سهماهه نخست ۲۰۲۶ همچنان با ریسکهایی همراه خواهد بود. تحولات اقتصاد کلان، تغییر مسیر سیاستهای پولی در اقتصادهای بزرگ بهویژه امریکا و تنشهای تجاری بالقوه میتوانند موجب افزایش نوسانات کوتاهمدت شوند. باوجود این، در غیاب یک شوک منفی بزرگ، چشمانداز کلی بازار بیشتر به سمت تثبیت قیمتها در سطوح بالا و نوسانات محدود متمایل خواهد بود تا شکلگیری اصلاح عمیق.
در مجموع، سال ۲۰۲۵ را میتوان سال تثبیت جایگاه آلومینیوم بهعنوان فلزی استراتژیک در اقتصاد جهانی دانست. ترکیب محدودیتهای ساختاری عرضه و تقاضای پایدار صنعتی، زمینهای فراهم کرده است که بازار آلومینیوم در ابتدای ۲۰۲۶ نیز از پشتوانه بنیادی نسبتا محکمی برخوردار باشد. بر این اساس، انتظار میرود این فلز در کوتاهمدت همچنان یکی از گزینههای کمریسکتر در میان فلزات اساسی باقی بماند و موردتوجه فعالان صنعتی و سرمایهگذاران قرار گیرد.
کاربردهای صنعت آلومینیوم در جهان
امروزه آلومینیوم در تجارت، حملونقل و دیگر صنایع به کار برده میشود. برخی کاربردهای آن بهخوبی شناخته شده است، در حالی که بقیه خیلی واضح نیستند. جدا از محصولات مصرفکننده، عناصر فلزی نیز در ساخت شیشه کاربرد دارند.
کاربرد در منازل
این عنصر فلزی در دستگیره در، چارچوب پنجره و وسایل آشپزخانه استفاده میشود، همچنین در کتری، قابلمه، توستر و یخچالها به کار برده میشود. در ساخت برخی تجهیزات ورزشی مانند وسایل باشگاههای گلف و توپهای تنیس نیز از آلومینیوم استفاده میشود.
آلومینیوم در ساختمانسازی
آلومینیوم در ساختمانسازی بسیار موردنیاز است. این فلز در همه اجزای نورگیر پشتبام، پلهای ساختمانی، پشت پنجرهایها، نردبانها و نردهها به کار برده میشود. این فلز در درها، میلهها، قالبها، سیمکشیها، لولهکشیها، ورقهها و لولهها وجود دارد. پلکان را نیز گاهی از آلومینیوم میسازند. عناصر فلزی در بسیاری از ساختمانها یافت میشوند و نگهداری از آنها بسیار راحت است. فلزهای سبکوزن را برای ناودانها نیز استفاده میکنند.لایهای از روکش آلومینیومی عایق بهاندازه سنگ یا آجر کارآمد است. آلومینیوم را میتوان رنگ کرد و به مواد دیگر وصل کرد. این فلز را میتوان برای تغییر نمای ساختمانها بهکار برد. ساختمانسازها، آلومینیوم را ترجیح میدهند، زیرا قابلیتهای بسیاری دارد. بهطورمثال آن را میتوان برید، وصله کرد، باریک کرد و به شکلهای مختلف درآورد.
بستهبندی
یکی از کاربردهای مهم آلومینیوم در صنعت بستهبندی است. سینیها، فویلها، سرهای بطری و قوطیهای کنسرو معمولا از این عنصر فلزی ساخته میشوند. این عنصر همچنین برای ساخت قمقمه، در قابلمه و جعبههای نگهدارنده استفاده میشود. همچنین این فلز بهعنوان غلاف شمشیر نیز استفاده میشود. آلومینیوم به این دلیل دارای اولویت است که غذا را تمیز نگه میدارد. ویژگیهای این فلز باعث میشود غذا را از عوامل مضر محیطی محفوظ نگه دارد. بههمینخاطر آلومینیوم کاربردهای بسیار زیادی در صنعت دارد. این عنصر فلزی در مقابل فرسایش مقاوم است. اکسید آلومینیوم در مقایسه با آهن مخرب است. قابلیت محافظت دارد و غیرقابلنفوذ است. این فلز روی طعم و بوی غذای بستهبندیشده تاثیر نمیگذارد. مهمتر از همه اینکه، این فلز دارای عناصر سمی نیست.
خودروها و حملونقل
اجزای بدنه هواپیماها فلزی است. از آنجایی که این فلز سبک است، در قایقها، کشتیهای دریانوردی و صنعت راهآهن بهکار برده میشود. آلومینیوم را میتوان با هدف زیباییشناسی و مناسبسازی دما در خودروها بهکار برد. از آنجایی که این فلز نسبت به سایر فلزها ارزانتر است، تولیدکننده آن را در اولویت قرار میدهد.
قطعات خودرو مانند میلههای متصلکننده چرخ، محفظههای انتقالی، کاپوتها و پلاکهای موتور معمولا از آلومینیوم ساخته میشوند. این فلز همچنین در چرخدستیها، محفظههای جریان متناوب، تعدیلکنندههای هوا، آینهها و پایه آنتن بهکار برده میشود. مبنای ساخت زیورآلات نیز آلومینیوم است.
آلومینیوم بهخاطر نسبت بین وزن و استحکامش در حملونقل حیاتی است. آلومینیوم سبک است و بههمیندلیل باعث میشود که در خودروها انرژی کمتری برای حرکت موردنیاز باشد. این فلز بهاندازه فولاد قوی نیست،اما میتواند با فلزات دیگر ترکیب شود تا استقامت آن افزایش پیدا کند. وزن کم بهمعنی سوخت کمتر است. بههمین دلیل است که قطعات آلومینیوم در قطارها، قایقها و خودروها استفاده میشود. این فلز بهویژه در صنایع هوایی بسیار ضروری است و باعث میشود تجهیزات این صنعت سبک باشند. بیش از 75 درصد از وزن ناخالص هواپیما از آلومینیوم تشکیل میشود. این فلز در مقابل فرسایش مقاوم است که ویژگی مهم دیگر آن است. آلومینیوم نیاز به رنگ کردن ندارد که موجب کاهش هزینهها میشود.
خطوط برق
وزن سبک این فلز باعث میشود که برای استفاده در خطوط برق، ایدهآل شود. این فلز نسبت به مس رسانایی الکتریکی کمتری دارد. اما آلومینیوم بهخاطر چگالی پایینی که دارد در اولویت است. یک کیلوگرم آلومینیوم دوبرابر یک کیلوگرم مس موجب هدایت بارهای الکتریکی میشود.
امروزه این فلز در خطوط طولانی برق و در انتقال برق ولتاژ بالا بهکار برده میشود. اگر بهجای آلومینیوم، مس بهکار برده شود، شرکتها باید ساختارهای پشتیبانی پرهزینهای داشته باشند، اما آلومینیوم نیازی به این واحدهای پرهزینه ندارد. مس نسبت به آلومینیوم قابلیت شکلپذیری کمتری دارد و نمیتوان آن را بهراحتی بهشکل سیم در آورد. مسئله دیگر، فرسایش آلومینیوم است. این فلز در بشقابهای ماهواره نیز بهکار برده میشود.
آلومینیوم در تاریخ
یک قرن و نیم پیش، آلومینیوم فلزی کمیاب و گرانقیمت بود که حتی از طلا ارزشمندتر محسوب میشد و تنها در اختیار دربارها، خاندانهای ثروتمند و کلکسیونرها قرار داشت. استفاده از این فلز محدود به ظروف تشریفاتی، زیورآلات و نمادهای قدرت بود و استخراج آن از بوکسیت به روشهای سنتی نیازمند انرژی و هزینه بسیار بالا بود. اما در سال ۱۸۸۶، کشف فرآیند الکترولیزهال ـ هرو مسیر تولید آلومینیوم را متحول کرد و توانست فلز آلومینیوم را از اشرافیت به صنعت منتقل کند. 2 سال بعد، فرآیند بایر مسیر پالایش بوکسیت به آلومینا را تسهیل کرد و تولید انبوه این فلز را ممکن ساخت. این تغییر فناورانه، باعث شد آلومینیوم از کالایی لوکس به فلزی ضروری در صنایع حملونقل، هوافضا، ساختمان و بستهبندی تبدیل شود. با پیشرفتهای صنعتی و گسترش چرخه بازیافت، این فلز نهتنها اقتصادیتر شد، بلکه جایگاه پایداری در اقتصاد جهانی پیدا کرد. بازیافت آلومینیوم، با مصرف انرژی حدود ۹۵ درصد کمتر نسبت به تولید اولیه، به کاهش هزینهها و حفاظت محیطزیست کمک کرد و بهتدریج به بخش مهمی از زنجیره تامین جهانی بدل شد.
آلومینیوم در اواخر قرن نوزدهم فلزی کمیاب و تقریبا غیرقابلدسترس بود که کاربرد صنعتی محدودی داشت. استخراج این فلز از سنگ معدن بوکسیت، فرآیندی پرهزینه و زمانبر بود و همین امر باعث میشد ظروف و زیورآلات آلومینیومی تنها بهعنوان کالای لوکس در دربارها و مراسم رسمی استفاده شود. نقطهعطف تاریخ این فلز با کشف فرآیندهال ـ هرو رقم خورد؛ الکترولیز آلومینا در کریولیت امکان تولید انبوه را فراهم کرد و 2 سال بعد، فرآیند بایر، مسیر پالایش بوکسیت به آلومینا را کامل و تولید صنعتی را عملی ساخت. با این تحول، آلومینیوم نهتنها فلزی سبک و مقاوم شد، بلکه جایگاه کلیدی در صنایع حملونقل، هوافضا و ساختمان پیدا کرد. بازیافت گسترده این فلز نیز به توسعه پایدار کمک کرد؛ تولید آلومینیوم بازیافتی حدود ۹۵ درصد انرژی کمتر مصرف میکند و ردپای کربنی آن بهمراتب پایینتر از تولید اولیه است، بنابراین چرخه دوم تولید آلومینیوم، علاوه بر ارزش اقتصادی، مزیت زیستمحیطی قابلتوجهی ایجاد کرده و آن را به عنصری کلیدی در استراتژیهای صنعتی و محیطزیستی جهان تبدیل کرده است.
سخن پایانی
در 2 دهه اخیر، بیش از نیمی از ظرفیت ذوب آلومینیوم جهان در چین متمرکز شده است. این تمرکز باعث شده بازار جهانی آلومینیوم نسبت به سیاستهای انرژی، مقررات زیستمحیطی و تغییرات زنجیره تامین در شرق آسیا حساس شود. کشورهای صادرکننده بوکسیت و آلومینا، مانند گینه و استرالیا، نقش مهمی در جریان عرضه جهانی ایفا میکنند و هر تغییر در تولید یا صادرات آنها بهسرعت نرخ آلومینیوم را تحتتاثیر قرار میدهد. از سوی دیگر، محدودیتهای برق و رقابت برای قراردادهای بلندمدت در غرب، موجب شده بازگشت ظرفیتهای ذوب با چالش مواجه شود و بازار به نوسانات نرخ حساستر شود. این تمرکز جغرافیایی، همراه با وابستگی صنایع به انرژی و قوانین زیستمحیطی نشان میدهد که نوسان عرضه و تقاضا تنها عامل تعیینکننده نرخ نیست و سیاستهای کلان اقتصادی و انرژی بهاندازه عرضه و تقاضای واقعی، بر بازار اثرگذار هستند.
