تجارت ایران و ونزوئلا

براساس گزارش‌های رسمی اقتصادی ایران، در دوره ۹ماهه اخیر حجم تجارت رسمی بین ایران و ونزوئلا به حدود ۴۰ میلیون دلار صادرات کالاهای ایرانی به ونزوئلا رسیده و در مقابل واردات از ونزوئلا در آمار گمرکی ایران ثبت نشده است. این تراز مثبت اما کوچک نشان‌دهنده حضور محدود ایران در بازار ونزوئلا است، به‌ویژه در شرایطی که بازار این کشور زیر تاثیر فشارهای خارجی و اختلالات داخلی قرار دارد.

در گزارش دیگری از سوی سازمان توسعه تجارت ایران، علاوه بر آمار سال اخیر، اشاره شده است که ارزش صادرات ایران به ونزوئلا در یک سال کامل گذشته به حدود ۱۳۲ میلیون دلار رسیده و ایران در رتبه چهاردهم صادرکنندگان کالا به این مقصد تجاری قرار داشته است. در همان دوره، صادرات ونزوئلا به ایران بسیار ناچیز بوده و ایران در رتبه‌های پایین در فهرست مقاصد صادراتی ونزوئلا قرار داشته است.

چه کالاهایی مبادله می‌شود؟

در توضیحات رسمی از تجارت با ونزوئلا، اقلام صادرشده از ایران به این کشور شامل کالاهای صنعتی و مصرفی نظیر لوله و پروفیل، وسایل نقلیه موتوری، تراکتور، قطعات وسایل نقلیه، دارو، شیرخشک و دستگاه‌های پزشکی بوده‌اند. از سوی دیگر، در برخی گزارش‌ها به واردات اقلامی مانند اجزا و قطعات موتورهای هوایی، کک نفت و لاستیک اشاره شده است.

در کنار این تجارت رسمی، حضور فروشگاه‌های ایرانی در کاراکاس با عرضه حدود 5 هزار قلم کالای ایرانی و ونزوئلایی نشان می‌دهد که فعالیت‌های اقتصادی خرد و خرده‌فروشی نیز به‌عنوان یکی از کانال‌های تجارت غیررسمی شکل گرفته، اگرچه اثر آن بر تراز تجاری کل اندک است.

توافقنامه تجارت آزاد؛ وعده‌ای در انتظار اجرا

ایران و ونزوئلا پیش از این در سال‌های گذشته موافقت‌نامه تجارت آزاد امضا کرده‌اند که باوجود گذشته سال‌های زیادی از امضای آن، اجرایی شدن کامل آن به تاخیر افتاده است. مقامات توسعه تجارت ایران از تدوین فهرست کالایی و جلسه‌های متعدد با طرف ونزوئلایی برای نهایی کردن ضمائم این موافقت‌نامه خبر داده‌ و ابراز امیدواری کرده‌اند که اجرایی شدن آن بتواند سبد صادراتی ایران را در بازار ونزوئلا تقویت کند و هزینه‌های تجارت را کاهش دهد.

این تلاش‌ها در حالی ادامه دارد که عدم‌اجرایی شدن کامل موافقت‌نامه تاکنون یکی از موانع توسعه تجارت بین 2 کشور معرفی شده است و تا زمانی که چارچوب حقوقی و قواعد مبادله‌ای آن عملیاتی نشود، تجارت رسمی و گسترده میان ایران و ونزوئلا محدود باقی خواهد ماند.

محدودیت‌ها و موانع ساختاری

تحلیلگران بخش خصوصی در ایران بارها بر مجموعه‌ای از چالش‌های ساختاری در مسیر توسعه تجارت با ونزوئلا تاکید کرده‌اند. از جمله مهم‌ترین این موانع می‌توان به نبود چارچوب‌های روشن برای انتقال و پرداخت وجوه، دشواری‌های حمل‌ونقل و لجستیک ناشی از تحریم‌ها، محدودیت‌های بیمه‌ای و اعتباری، و کمبود زیرساخت‌های مالی مورد پذیرش طرفین اشاره کرد.

علاوه بر این، بخش خصوصی ایران یادآور شده است که نقش‌آفرینی فعال‌تر دولت در زمینه ایجاد بانک‌های عامل مورد قبول دو طرف و توسعه حمل‌ونقل تجاری مستقیم از جمله پروازهای بازرگانی و خطوط کشتیرانی می‌تواند به کاهش هزینه‌ها و افزایش رقابت‌پذیری کالاهای ایرانی در بازار ونزوئلا کمک کند.

پیامدهای شوک اخیر بر تجارت با ایران

تحولات اخیر در ونزوئلا که زمینه‌ساز اختلال در صادرات نفت این کشور نیز شده است، ممکن است بر توان خرید و تقاضای واردات در این کشور نیز تاثیر بگذارد. در شرایطی که اقتصاد ونزوئلا با کاهش شدید درآمدهای نفتی مواجه است، ظرفیت این کشور برای واردات کالا از جمله از ایران محدودتر شده و در نتیجه، برنامه‌های توسعه تجارت بالقوه میان دو کشور با تردید مواجه می‌شود.

از سوی دیگر، هیاهوی سیاسی و عدم‌قطعیت در سیاست‌های اقتصادی داخلی ونزوئلا می‌تواند بر اعتماد تجار و سرمایه‌گذاران خارجی تاثیر بگذارد و انگیزه برای مشارکت در پروژه‌های بلندمدت تجاری را کاهش دهد. بنابراین، حتی اگر ایران و ونزوئلا درصدد تعمیق روابط تجاری باشند، تحقق این هدف مستلزم ثبات و شفافیت بیشتر در سیاست‌های اقتصادی ونزوئلا خواهد بود.

سناریوهای محتمل برای آینده تجارت

آینده تجارت ایران و ونزوئلا را می‌توان در چند سناریوی محتمل تجزیه‌وتحلیل کرد. در سناریوی اول، اگر موافقت‌نامه تجارت آزاد اجرایی شود و زیرساخت‌های حقوقی و مالی آن به‌طورکامل شکل گیرد، می‌تواند به توسعه سبد صادراتی ایران در بازار ونزوئلا کمک کند و سطح مبادلات را افزایش دهد.

سناریوی دوم، وضعیت فعلی را ادامه می‌دهد که در آن تجارت رسمی محدود و عمدتا کالا محور باقی می‌ماند و اختلالات سیاسی ـ اقتصادی داخلی ونزوئلا مانع از افزایش قابل‌توجه مبادلات می‌شود. سناریوی سوم نیز شامل شرایطی است که با تشدید مشکلات مالی و ارزی در ونزوئلا، حتی تجارت کنونی نیز کاهش یابد و به سطوح پایین‌تر سقوط کند.

سخن پایانی

نگاهی به تجارت میان ایران و ونزوئلا نشان می‌دهد که در شرایط فعلی این رابطه باوجود ظرفیت‌های موجود، تحت‌تاثیر محدودیت‌های ساختاری و تحولات داخلی ونزوئلا در وضعیتی شکننده قرار دارد. حجم مبادلات تجاری، هرچند در سال‌های اخیر افزایشی نسبی داشته، اما همچنان از سطح بالقوه فراتر نرفته و موانع متعددی پیش‌روی گسترش آن قرار دارد. در چنین فضایی، پایش دقیق تحولات اقتصادی و تمرکز بر ارتقای چارچوب‌های حقوقی، مالی و لجستیکی می‌تواند نقش مهمی در بازتعریف تجارت 2 کشور ایفا کند.