تولید بی«انرژی» برای بقا میجنگد
شهناز صفایی : محدودیتهای فزاینده برق و گاز، به یکی از جدیترین تهدیدها برای آینده صنعت ایران تبدیل شده است. صنایع بزرگ و متوسط در حالی با کاهش ظرفیت تولید، افزایش هزینههای تولید و ریسک تعطیلی واحدها روبهرو هستند که چشمانداز روشنی از زمان و نحوه رفع ناترازی انرژی ارائه نشده است. این وضعیت، برنامهریزی تولید، جذب سرمایه و حفظ اشتغال را بهشدت دشوار کرده و هر روز بر بیاطمینانی بنگاههای اقتصادی میافزاید. تشدید محدودیتها در ماههای اخیر نشان میدهد ادامه روند کنونی میتواند به افت قابلتوجه تولید صنعتی، خروج تدریجی سرمایهگذاران و تعمیق رکود منجر شود. در چنین شرایطی، صنعت عملا زیر فشار چندگانه قرار گرفته است؛ فشاری که اگر مهار نشود، خطر صنعتزدایی، افزایش بیکاری و تضعیف پایههای تولید ملی را بهدنبال خواهد داشت. معاون وزیر صمت نیز به تازگی هشدار داده که افزایش ۳۰۰ درصدی هزینههای انرژی در سه سال آینده، همراه با تورم ۱۷۰ درصدی تولید و ۱۰۰ درصدی دستمزدها، تابآوری صنایع را کاملا نابود خواهد کرد. این اخطار رسمی، خطر صنعتزدایی و سونامی بیکاری را بیش از پیش نشان میدهد. صمت در این گزارش نگاهی دارد به وضعیت سخت صنعت برای تامین انرژی در کنار چالشهای متعدد اقتصادی که با آنها روبهرو هستند و بر این سختیها میافزاید.
ناترازی انرژی زنگ خطر ورشکستگی صنایع را به صدا درآورد
سیدمجتبی رضوی، نایب رئیس خانه صنعت، معدن و تجارت ایران درباره آنچه بهدنبال محدودیت در تامین انرژی بر صنعت و تولید کشور میگذرد به صمت اظهار کرد: دولت اکنون گرفتار آشفتگی شدیدی شده است. این آشفتگی از نوسانات ناترازی و مشکلات اقتصادی سرچشمه میگیرد که بهنظر میرسد بهسرعت به ورشکستگی ختم شود. در چنین وضعیتی، مسئولان هر حوزه بهخاطر نبود اقتدار تصمیمگیری پایدار و کارآمد، معمولا از تعهد به قولهایشان عاجزند و این وضعیت، باور مردم به سخنان مقامات را بهشدت تضعیف کرده است.
رضوی ادامه داد: علاوه بر تشدید فشارهای مالی در سالهای گذشته، شرایط عرضه انرژی کاملا مبهم مانده است. مسئولان بخشهای برق، گاز و سایر حاملها، بهعنوان مسئول کلیدی تولید برق، بیانیههای متناقضی صادر میکنند و تصویر روشنی از وضعیت کلی انرژی نداریم؛ این ابهام میتواند پیامدهای سنگینی برای بخش صنعت بهدنبال داشته باشد. بدتر از آن، هیچ مسئولی حاضر به پاسخگویی نیست. صنایع فقط میدانند که هر روز با چالشهای سختتری مواجه خواهند شد و ناترازی انرژی تشدید میشود. در عین حال، سیستم رفع مشکلات در این حوزه بههمریخته است. راههای جبرانی برای پوشش کمبودها مسدود شدهاند. برای برونرفت از معضلات انرژی، باید به گزینههای جایگزین روی آورد، اما تهیه ابزارهای موردنیاز اکنون با موانع عدیدهای روبهروست. آنچه اکنون مشاهده میشود، بهروشنی حاکی از نبود برنامهریزی دقیق از سوی مدیران ارشد برای مهار این بحران است.
فعال حوزه صنعت ادامه داد: متاسفانه عملکرد نهادهای متولی بهگونهای است که درباره میزان تولید و مصرف انرژی دادههای شفافی در اختیار صنعتگران و سرمایهگذاران نمیگذارند و همین مانع جذب سرمایه به این بخش شده است. عدمترغیب سرمایهگذاران برای ورود به این حوزه و عدمارائه تسهیلات لازم موجب شده بسیاری از صنایع تحتفشار قرار بگیرند و تنها واکنش آنها هم این است که در انتظار نتایج مذاکرات بمانند که البته انتظار نگرانکنندهای است و به نظر فرصت زیادی برای صنعت باقینمانده است. ادامه این وضعیت تولید را کاهش خواهد داد و خطر ورشکستگی صنایع را تهدید خواهد کرد.
راهکار چیست؟
رضوی در پاسخ به این پرسش که چگونه میتوان به صنایع کمک کرد تا دوام بیاورند، گفت: با توجه به عدمشفافیتها به احتمال زیاد این شرایط ادامه یابد و قیمت تمامشده محصولات افزایش خواهد یافت. اگر صنایع بزرگ از چرخه تولید خارج شوند، صنایع پاییندستی نیز آسیب خواهند دید و این موضوع قطعا بر تولید ناخالص داخلی کشور تاثیر منفی میگذارد. ادامه این روند برخی از صنایع را به تعطیلی میکشاند. در این میان دولت در نخستین اقدام باید بخش درآمدی خود از صنعت را مدیریت کند و فشارهایی ناشی از آنها بر صنعت کاهش دهد. واقعیت این است که اگر دولت اقدامی برای کاهش قیمت تمامشده کالاها انجام ندهد، صنایع با مشکلات جدی روبهرو خواهند شد. راهکاری بهعنوان قطعی طولانیمدت برق در صنایع بزرگ فشار مضاعف بر تولید است، چراکه در اقتصاد همه در یک زنجیره فعالیت دارند.
زمان به وقت اضافه رسیده
فعال حوزه صنعت درباره تامین انرژی اظهار کرد: دولت مسئول و تامینکننده زیرساختهاست و باید تمام توان خود را برای ایفای این وظیفه به کار گیرد در شرایط سخت کنونی هم گره کور ناترازی انرژی را میتوان با کمک خواستن از متخصصان و سپردن کار به آنها برطرف کرد. متولیان امر باید بپذیرند تاکنون مدیریت اشتباهی داشتهاند و باید روند کنونی را اصلاح کنند.
ساختار مدیریت باید اصلاح شود
رضوی در پایان با تاکید بر اینکه برای بقا تمام توانمان را به کار میگیریم، تاکید کرد: حال در موقعیتی قرار گرفتهایم که گزینهای جز پایداری یا مرگ تدریجی نداریم؛ یا با تمام قوا برای بقا میجنگیم یا تسلیم میشویم.
بنابراین، پیشنهاد میکنیم متخصصان واقعی و توانمند سرکار بیایند تا امور را پیش ببرند. بدون شک، مدیریت کشور توسط کارشناسان فنی و کاربلد، مسیر پیشرفت را هموار خواهد کرد. دو یا سه وزارتخانه کلیدی با ضعفهای بزرگ مدیریتی روبهرو هستند؛ وزارتخانههایی که نیاز به هدایت دقیق و مؤثر دارند. هر کسی که در این جایگاهها عاجز از اقدام باشد و تنها به شعار بسنده کند، باید مسئولیت را واگذار کند.
تولید، بدون انرژی تاب نمیآورد
علیرضا هاشمی، عضو هیات مدیره خانه صنعت و معدن و رئیس انجمن انرژی نیز درباره پیامدهای محدودیت برق و گاز برای بخش صنعت به صمت گفت: وضعیت فعلی زنجیره تامین انرژی از گاز گرفته تا برق و زیرساختهای مرتبط با این بخش به وضوح نشاندهنده چالشهای جدی است که تولیدکنندگان و سرمایهگذاران با آن مواجه هستند. متخصصان پیشبینی کردهاند حل مشکلات مربوط به تامین انرژی و بهویژه برق در خوشبینانهترین حالت، دستکم یک دهه به طول خواهد انجامید، مگر اینکه تغییرات اساسی در سیاستها و زیرساختها ایجاد شود.
رئیس انجمن برق و انرژی ادامه داد: شعارها و مصوبات زیادی بری حل ناترازی برق و انرژی داده شده، اما سوال مهمتر این است که آیا این موارد به مرحله عملیاتی رسیدهاند؟ در بحرانهای کنونی، بیش از همه بخش خصوصی و سرمایهگذاران هستند که ضرر و زیان را متحمل میشوند. یک سرمایهگذار، نیاز به زیرساختهای مطمئن دارد. وقتی زیرساختها بهدرستی تامین نمیشود، سرمایهگذاریها تحتتاثیر قرار میگیرد و این موضوع میتواند منجر به کاهش ارزش ملکهای صنعتی از یک سو و بالا رفتن قیمتتمام شده و فشار به مصرفکننده نهایی از سوی دیگر شود.
بار بزرگ کمبود انرژی بر دوش تولید!
هاشمی با اشاره به اینکه دولت وظیفه دارد انرژی موردنیاز صنعت را تامین کند، ادامه داد: در شرایطی که دولت نتواند تعهدات خود را در زمینه تامین انرژی برآورده کند، سرمایهگذاران مجبور به اتخاذ راهکارهای جایگزین میشوند که ممکن است نهتنها هزینهبر باشد، بلکه خطراتی نیز به همراه داشته باشد. راهکارها برای تامین سوخت و انرژی هم چالشهای مضاعفی ایجاد کرده که فشار بر تولیدکنندگان را بیشتر میکند.
راهکار چیست؟
رئیس انجمن برق و انرژی در پاسخ به این پرسش که در شرایط کنونی با محدودیت بسیار بالا در تامین ارژی برای نجات بخش صنعت چه باید کرد، گفت: ما نیازمند یک رویکرد جامع و همکاری بین دولت و بخش خصوصی هستیم تا به تدریج زیرساختها بهبود یابد و شرایط برای سرمایهگذاری و تولید پایدار فراهم شود. اگر این چالشها بهدرستی مدیریت نشود، آینده صنعت با خطرات جدی مواجه خواهد شد و سرمایهگذاران بیش از پیش از فعالیت در این حوزه ناامید خواهند شد. برنامهریزی در شرایط بحرانی و عدمقطعیتهای موجود درباره تامین انرژی، چالشی جدی برای مدیران و سرمایهگذاران است. ناگفته نماند در ۵ سال گذشته، تلاشهای زیادی برای توسعه زیرساختهای انرژی انجام شده، اما با وجود وعدهها و شعارهادر نهایت این محدودیت شدیدتر شده است.
هاشمی در پایان خاطرنشان کرد: بسیاری از متخصصان بخش خصوصی نسبت به ادامه محدودیتهای صنعت در تامین انرژی هشدار دادهاند و بر این باورند که بهتر است دولت به جای ورود مستقیم به این حوزه، اجازه دهد بخش خصوصی با تخصص و تجربه خود، ورود کنند. در نهایت، برای حل مشکلات موجود، نیاز به یک رویکرد جامع و همکاری بین دولت و بخش خصوصی داریم. اگر بتوانیم ساختارهای مدیریتی را اصلاح کرده و مدیران را پاسخگو کنیم، میتوانیم به نتایج مثبتتری دست یابیم. در غیر این صورت، فشارهای اقتصادی و ناترازی برق و انرژی ادامه خواهد داشت و آسیبهای بیشتری به تولیدکنندگان وارد خواهد شد.
سخن پایانی
بهگفته فعالان حوزه صنعت، محدودیت ادامهدار در تامین انرژی، صنعت ایران را به لبه پرتگاه رسانده است؛ جایی که محدودیت در تامین برق و گاز، نیمی از تولید را فلج کرده و هزینههای انرژی را چندصد درصد افزایش داده است. به اعتقاد کارشناسان، این وضعیت نهتنها تابآوری بنگاهها را بهشدت کاهش میدهد، بلکه با تورم بالای تولید و تعدیل هزاران شغل، خطر صنعتزدایی و سونامی بیکاری را به اوج میرساند. ریشهها و دلایل بروز این بحران، عمیق هستند؛ شدت مصرف ۲.۵ برابری جهانی، فرسودگی زیرساختها، مصرف خانگی غالب و تحریمهای فناوری که توسعه تجدیدپذیرها را محدود کرده است.
در این میان انتظار میرود دولت با بستههای حمایتی کوتاهمدت مانند تعویق بدهیهای تأمین اجتماعی و تعرفههای تشویقی تجدیدپذیر به صنعت کمک کند تا دوام بیاورد و در مقابل با راهکارهای بلندمدت مانند افزایش تولید انرژی از تجدیدپذیرها، اولویتدهی به تامین انرژی صنایع و تهاتر هوشمند در بلندمدت به عبور صنعت از بحران کنونی کمک کند.
