دکههایی که با سیگار زنده ماندهاند!
دکههای مطبوعاتی سالها بخشی جداییناپذیر از زندگی شهری در ایران بودند؛ کیوسکهایی کوچک اما تاثیرگذار که نهفقط محل فروش روزنامه و مجله، بلکه بخشی از حافظه فرهنگی شهرها به شمار میرفتند. هر صبح، مردم در مسیر محل کار یا دانشگاه، مقابل دکهها توقف میکردند، تیتر روزنامهها را میخواندند و از مهمترین اخبار کشور و جهان مطلع میشدند. دکهها محل عبور جریان اطلاعات بودند؛ جایی که سیاست، فرهنگ، ورزش و اقتصاد در صفحه اول روزنامهها به خیابان میآمد.
در سالهایی نهچندان دور، فروش روزنامه و مجله یکی از مهمترین فعالیتهای اقتصادی دکهها بود و بسیاری از نشریات، تیراژ بالایی داشتند. برخی شهروندان حتی چند روزنامه را بهصورت روزانه خریداری میکردند و مطالعه مطبوعات بخشی از عادت زندگی مردم بود. اما امروز، با گسترش فضای مجازی، تغییر الگوی مصرف رسانهای و رشد شبکههای اجتماعی، این تصویر تا حد زیادی تغییر کرده است.
اکنون بسیاری از دکههای مطبوعاتی دیگر درآمد قابلتوجهی از فروش جراید ندارند و برای ادامه فعالیت، به فروش کالاهایی مانند سیگار، تنقلات، نوشیدنی و اقلام سوپرمارکتی وابسته شدهاند. این تغییر، تنها یک تحول اقتصادی نیست؛ بلکه نشانهای از دگرگونی عمیق در فرهنگ رسانهای جامعه و کاهش جایگاه مطبوعات چاپی در میان مردم است.
در همین رابطه، صمت گفتوگویی با فضایل آقازاده رئیس اتحادیه دکهداران تهران انجام داد که در آن، وی به تشریح وضعیت امروز دکههای مطبوعاتی، مشکلات اقتصادی این صنف، کاهش شدید فروش روزنامهها، نقش سیگار در بقای اقتصادی دکهها، گرانی مطبوعات، گرانفروشی دخانیات و برنامههای ساماندهی دکهها پرداخته است.
دکهها؛ از نماد فرهنگ تا فروشگاههای کوچک شهری
رئیس اتحادیه دکهداران تهران در ابتدای این گفتوگو، بر اهمیت فرهنگی دکههای مطبوعاتی تاکید کرد و گفت: این واحدها نباید صرفاً به چشم یک مرکز فروش کالا دیده شوند. هویت اصلی دکهها با فروش روزنامه و نشریات تعریف شده و همین مسئله باعث میشود که نقش فرهنگی آنها همچنان اهمیت داشته باشد.
آقازاده با اشاره به سیاست اتحادیه درباره حفظ هویت مطبوعاتی دکهها گفت: هویت این دکهها، یک هویت فرهنگی است که به داشتن و فروش روزنامه بستگی دارد. با این حال، در عمل حدود هشتاد درصد از فروش این واحدها به کالاهای سوپرمارکتی اختصاص یافته که بخش عمده آن را سیگار تشکیل میدهد.
وی ادامه داد: اگرچه دکهها همچنان روزنامه عرضه میکنند، اما فروش مطبوعات دیگر پاسخگوی هزینههای جاری نیست. به همین دلیل، دکهداران برای ادامه فعالیت اقتصادی خود ناچار شدهاند به سمت فروش کالاهایی بروند که سود بیشتری دارند و مشتریان روزانه بیشتری برای آنها وجود دارد.
به گفته رئیس اتحادیه دکهداران، فروش سیگار در حال حاضر اصلیترین منبع درآمد بسیاری از دکهها محسوب میشود و بدون آن، بخش قابلتوجهی از این واحدها امکان ادامه فعالیت نخواهند داشت. این در حالی است که دکههای مطبوعاتی در گذشته بیشتر با روزنامه، مجله و محصولات فرهنگی شناخته میشدند تا دخانیات.
کاهش شدید فروش روزنامه؛ زنگ خطر برای مطبوعات چاپی
یکی از مهمترین بخشهای این گفتوگو، مربوط به وضعیت بحرانی فروش روزنامه در تهران است؛ مسئلهای که به گفته آقازاده، در سالهای اخیر شدت بیشتری پیدا کرده و بسیاری از دکهداران را با مشکلات اقتصادی مواجه کرده است.
رئیس اتحادیه دکهداران تهران با اشاره به آمار بالای برگشتی جراید اظهار داشت: وضعیت فروش روزنامه به موقعیت جغرافیایی دکه بستگی دارد. به عنوان مثال، در شمال شهر تهران که فروش بهتری را شاهد هستیم، حدود ۵۰ درصد روزنامهها برگشت میخورد. اما متاسفانه در جنوب شهر، این آمار تا ۹۰ درصد هم میرسد و دکهداران تنها موفق به فروش ۱۰ درصد از جراید دریافتی خود میشوند.
وی در ادامه گفت: این آمار نشاندهنده کاهش شدید مخاطبان مطبوعات چاپی در کشور است. در گذشته، بخش زیادی از مردم اخبار روزانه را از طریق روزنامه دنبال میکردند و بسیاری از دکهها در ساعات ابتدایی صبح، بخش عمدهای از روزنامههای خود را میفروختند. اما حالا شرایط بهگونهای تغییر کرده که در برخی مناطق، حتی تعداد محدودی از روزنامهها نیز مشتری ندارند.
به گفته آقازاده، تفاوت فروش در مناطق مختلف شهر نیز به شرایط اقتصادی و فرهنگی شهروندان مرتبط است. در برخی مناطق شمالی تهران هنوز بخشی از مردم به خرید روزنامه عادت دارند، اما در بسیاری از مناطق دیگر، این عادت تقریباً از بین رفته است.
فضای مجازی؛ رقیب اصلی دکههای مطبوعاتی
رئیس اتحادیه فروشندگان جراید، فضای مجازی را مهمترین عامل کاهش فروش روزنامه میداند. او معتقد است با گسترش اینترنت و شبکههای اجتماعی، شیوه دریافت اخبار در جامعه کاملاً تغییر کرده و مردم دیگر مانند گذشته منتظر انتشار نسخه چاپی روزنامه نمیمانند.
آقازاده در اینباره گفت: این موضوع دلایل مختلفی دارد. یکی از دلایل اصلی، گسترش فضای مجازی است؛ چرا که مردم اخبار را از طریق اینترنت و شبکههای اجتماعی دنبال میکنند. از سوی دیگر، افزایش قیمت روزنامهها نیز باعث شده خرید آن برای برخی از شهروندان صرفه اقتصادی نداشته باشد.
به گفته رئیس اتحادیه دکهداران، تغییر سبک زندگی نسل جدید نیز در این مسئله نقش مهمی دارد. بسیاری از جوانان عادت روزنامهخوانی ندارند و اخبار را از طریق فضای دیجیتال دنبال میکنند. همین مسئله باعث شده جامعه مخاطبان مطبوعات چاپی روزبهروز کوچکتر شود.
گرانی روزنامه و کاهش قدرت خرید مردم
در کنار فضای مجازی، مشکلات اقتصادی نیز یکی از دلایل مهم افت فروش روزنامهها عنوان میشود. آقازاده معتقد است افزایش قیمت مطبوعات باعث شده بسیاری از مردم دیگر توان یا تمایل خرید روزنامه را نداشته باشند.
به گفته او، بالا رفتن هزینههای چاپ، افزایش قیمت کاغذ و مشکلات توزیع، قیمت روزنامهها را افزایش داده و در شرایطی که مردم با فشار اقتصادی روبهرو هستند، خرید روزنامه از اولویت بسیاری از خانوادهها خارج شده است.
او تاکید میکند که مردم وقتی میتوانند اخبار را بهصورت رایگان در اینترنت دنبال کنند، کمتر حاضر میشوند برای نسخه چاپی هزینه کنند. این مسئله باعث شده تیراژ روزنامهها کاهش یابد و دکهداران نیز درآمد کمتری از فروش جراید داشته باشند.
درخواست برای حمایت از دکهداران
رئیس اتحادیه دکهداران تهران در ادامه سخنان خود، بر ضرورت حمایت از این صنف تاکید میکند و معتقد است اگر قرار است دکهها همچنان نقش فرهنگی خود را حفظ کنند، باید سیاستهای حمایتی مشخصی برای آنها در نظر گرفته شود.
وی در اینباره گفت: ما باید به دنبال راهکارهایی باشیم تا برای دکهداران انگیزه ایجاد کنیم که روزنامه بیشتری بفروشند. به عنوان مثال، میتوان سوبسیدهایی را برای فروش روزنامه در نظر گرفت.
آقازاده توضیح میدهد که سود فروش روزنامه بسیار ناچیز است و در شرایط فعلی، دکهداران انگیزه اقتصادی چندانی برای تمرکز بر فروش جراید ندارند. به همین دلیل، اگر حمایت یا مشوقی وجود نداشته باشد، طبیعی است که فروشندگان به سمت کالاهایی بروند که درآمد بیشتری دارند.
به گفته او، حفظ دکههای مطبوعاتی تنها یک مسئله صنفی نیست، بلکه به حفظ فرهنگ مطالعه و رسانههای چاپی نیز ارتباط دارد. او معتقد است اگر حمایت لازم صورت نگیرد، دکهها بهتدریج کارکرد فرهنگی خود را از دست خواهند داد.
هزینه ۳۰۰ میلیونی برای ورود به شغل دکهداری
موضوع دیگری که رئیس اتحادیه فروشندگان جراید به آن اشاره کرد، افزایش هزینههای راهاندازی دکههای جدید است. او میگوید در شرایط فعلی، راهاندازی یک دکه مطبوعاتی نیازمند سرمایه قابلتوجهی است.
آقازاده در پاسخ به سوالی درباره هزینه راهاندازی دکه جدید بیان کرد: در حال حاضر، یک فرد برای راهاندازی یک دکه فروش جراید به حدود ۳۰۰ میلیون تومان سرمایه اولیه نیاز دارد که این هزینه شامل خرید سازه دکه، اخذ مجوزهای لازم و تامین کالاهای اولیه است.
او معتقد است افزایش هزینهها باعث شده بسیاری از افراد توان ورود به این حرفه را نداشته باشند. در گذشته، دکهداری یکی از مشاغل کمهزینهتر محسوب میشد، اما امروز هزینههای مربوط به مجوز، تجهیزات و تامین کالا، فعالیت در این حوزه را دشوار کرده است.
گرانفروشی سیگار و نظارت اتحادیه
فروش سیگار در دکهها، در کنار نقش اقتصادی، همواره با حاشیههایی درباره قیمتگذاری و گرانفروشی همراه بوده است. وی در این رابطه توضیح داد: ما گزارشهایی در این زمینه دریافت کردهایم و بازرسان اتحادیه به صورت مستمر از دکهها بازدید میکنند. در صورت مشاهده هرگونه گرانفروشی، با واحد متخلف برخورد قانونی صورت میگیرد.
آقازاده همچنین تاکید کرد: باید در نظر داشت که قیمت برخی از انواع سیگار توسط خود شرکتهای تولیدکننده و از مبدأ افزایش یافته است. با این حال ما تمام تلاش خود را برای مقابله با گرانفروشی در سطح عرضه به کار میگیریم.
به گفته او، بخشی از افزایش قیمت دخانیات مربوط به شرکتهای تولیدکننده و شبکه توزیع است و همه افزایش قیمتها را نمیتوان به دکهداران نسبت داد.
طرح ساماندهی و زیباسازی دکهها
رئیس اتحادیه دکهداران تهران در پایان به برنامههای مربوط به ساماندهی وضعیت ظاهری دکهها اشاره کرد و از اجرای طرحی مشترک با شهرداری خبر داد.
او در اینباره گفت: طرحی را برای ساماندهی و زیباسازی دکهها در دست اجرا داریم که با همکاری شهرداری پیش میرود. بر اساس این طرح، دکههای فرسوده با سازههای جدید و استاندارد جایگزین خواهند شد تا از نازیبایی چهره شهر جلوگیری شود.
به گفته آقازاده، بخشی از دکههای تهران قدیمی و فرسوده هستند و نیاز به نوسازی دارند. او معتقد است اجرای این طرح میتواند علاوه بر بهبود چهره شهری، شرایط بهتری برای فعالیت دکهداران ایجاد کند.
سخن پایانی
آنچه امروز در دکههای مطبوعاتی ایران دیده میشود، تنها تغییر یک شغل یا تحول در بازار فروش نیست؛ بلکه نشانهای از دگرگونی گسترده در فرهنگ رسانهای جامعه است. دکههایی که روزگاری محل اصلی توزیع روزنامه و مجله بودند، حالا بخش عمده درآمد خود را از فروش سیگار و کالاهای مصرفی تامین میکنند و این مسئله، فاصله قابلتوجهی میان وضعیت فعلی آنها و هویت فرهنگی گذشتهشان ایجاد کرده است.
کاهش فروش مطبوعات، تغییر سبک زندگی مردم، گسترش فضای مجازی، گرانی روزنامهها و افزایش هزینههای فعالیت، همگی عواملی هستند که آینده دکههای مطبوعاتی را با ابهام روبهرو کردهاند. در چنین شرایطی، بسیاری معتقدند اگر حمایت جدی و برنامهریزی مشخصی برای حفظ این صنف انجام نشود، دکههای مطبوعاتی بهتدریج آخرین نشانههای هویت فرهنگی خود را نیز از دست خواهند داد.
شاید امروز هنوز در برخی خیابانهای شهر بتوان تیتر روزنامهها را روی پیشخوان دکهها دید، اما واقعیت این است که دکههای مطبوعاتی دیگر آن نقش و جایگاه گذشته را ندارند. آنها اکنون در میانه یک تغییر بزرگ ایستادهاند؛ تغییری که سرنوشت فرهنگ مکتوب و آینده مطبوعات چاپی را نیز تحت تاثیر قرار خواهد داد.
