حذف ارز ترجیحی شوک مثبت به بازار خودرو

مرتضی مصطفوی، کارشناس صنعت خودرو با بیان اینکه صنعت خودرو ما بعد از دهه‌ها هنوز مونتاژکار باقی‌مانده‌ایم در ادامه گفت: وضعیت کنونی صنعت خودرو کشور حاصل سال‌ها سیاست‌گذاری حمایتی افراطی و بعضا غیرمنطقی است. این حمایت‌ها باعث شده صنعت خودرو از مسیر طبیعی رشد و توسعه فاصله بگیرد و با سرعتی بسیار پایین حرکت کند. در نتیجه، پس از گذشت ۶ دهه از ورود صنعت خودرو به ایران، کشور هنوز به معنای واقعی به خودروساز تبدیل نشده و عمدتا در جایگاه مونتاژکار باقی مانده است. این روند باعث تاسف است صنعتی که می‌توانست توسعه یابد و با پیشرفت‌های جهانی حرکت کند متاسفانه در حد یک مونتاژکار باقی‌مانده است.

کارشناس صنعت خودرو ادامه داد: دلیل اصلی این وضعیت، سیاست‌های اشتباه و حمایت‌هایی بوده که بیشتر به نفع بازرگانی‌چی‌ها و واردات قطعه طراحی شده و سود اصلی در فرآیند واردات و مونتاژ شکل گرفته است. در چنین شرایطی، حذف ارز ترجیحی از صنعت خودرو را می‌توان به‌عنوان یک شوک مثبت و ضروری ارزیابی کرد.

ضرورت تغییرات ساختاری در کل اقتصاد

مصطفوی تشریح کرد: با وجود آنکه بخشی از مدیریت صنعت خودرو به بخش خصوصی واگذار شده بود، حمایت‌های بدون ضابطه همچنان ادامه داشت و خروجی موثری نیز مشاهده نمی‌شد. تصمیم دولت برای حذف ارز ترجیحی را می‌توان اقدامی در راستای مقابله با تنبلی ساختاری نه فقط در صنعت خودرو، بلکه در کل اقتصاد وابسته کشور دانست. این اقدام به‌طور طبیعی شوک قیمتی به صنعت وارد می‌کند و آثار آن در قیمت‌ها نمایان می‌شود.

وی افزود: از سوی دیگر، خودروسازان در تلاشند با فشار بر سیاست‌گذار، قیمت‌گذاری دستوری را نیز حذف کنند. این موضوع نشان می‌دهد که هزینه تولید در صنعت خودروسازی افزایش یافته و نرخ تمام‌شده رشد کرده است. در صورت حذف قیمت‌گذاری دستوری، خودروساز دیگر خودرویی با هزینه تمام‌شده ۸۰۰ میلیون تومان را با نرخ ۷۵۰ میلیون تومان عرضه نمی‌کند و نرخ فروش به‌طور منطقی بالاتر تعیین می‌شود. این مسئله بیانگر آن است که در بخش عرضه، تا پایان سال با افزایش هزینه و نرخ مواجه هستیم.

چشم‌انداز قیمت‌ها کاهشی است

مصطفوی اظهار کرد: در بخش تقاضا، حذف ارز ترجیحی موجب شده بخش بزرگی از تقاضای رانتی و سفته‌بازانه از کل اقتصاد و ازجمله صنایع کنار برود. در شرایطی که ارز با نرخ آزاد تامین می‌شود، دیگر انگیزه‌ای برای ایجاد شرکت‌های صوری، دریافت مجوزهای رانتی و ایستادن در صف‌های غیرواقعی ارز وجود ندارد.

کارشناس صنعت خودرو ادامه داد: این روند باعث شده تقاضای ارز به‌تدریج واقعی‌تر شود و افرادی که وارد بازار ارز می‌شوند، عمدتا با هدف تولید و فعالیت اقتصادی اقدام کنند. این موضوع به شفاف‌تر شدن بازار ارز، ایجاد ثبات بیشتر و تقویت چشم‌انداز کاهشی کمک می‌کند.

تضعیف انگیزه‌های سفته‌بازانه

مصطفوی عنوان کرد: اقدام دیگر بانک مرکزی مبنی بر محدود کردن خریدوفروش ارز به صرافی‌ها و بانک‌ها نیز در همین راستا ارزیابی می‌شود. این سیاست در صورتی که با نظارت دقیق بر عملکرد صرافی‌ها و بانک‌ها همراه باشد و امکان رصد متقاضیان ارز فراهم شود، می‌تواند از فعالیت‌های دلالی و سفته‌بازانه جلوگیری کند. او در ادامه گفت: در چنین شرایطی، چشم‌انداز بازار ارز می‌تواند به سمت ثبات و حتی کاهش نرخ حرکت کند، به‌ویژه اگر تحولات سیاسی و امنیتی به‌گونه‌ای رقم بخورد که به تثبیت شرایط منطقه‌ای منجر شود. با شفاف‌تر شدن بازار ارز و کاهش انتظارات تورمی، انگیزه‌های سفته‌بازانه در بازار خودرو نیز تضعیف می‌شود.

این فعال صنعت خودرو ادامه داد: از آنجا که بازار خودرو به‌شدت وابسته به نرخ ارز است و نرخ ارز مهم‌ترین عامل تعیین‌کننده نرخ در بخش عرضه محسوب می‌شود، کاهش یا ثبات نرخ ارز باعث می‌شود تقاضای غیرمصرفی در بازار خودرو کاهش یابد و تقاضا به سمت تقاضای واقعی حرکت کند.

قیمت کارخانه به بازار نزدیک‌تر می‌شود

مصطفوی تصریح کرد: برآیند شرایط عرضه و تقاضا نشان می‌دهد که اگر وضعیت کنونی بدون شوک خاص دیگری ادامه یابد، فاصله میان نرخ کارخانه و نرخ بازار آزاد کاهش پیدا می‌کند و بازار به یک نرخ میانی نزدیک می‌شود. بر این اساس، پیش‌بینی می‌شود تا پایان سال افزایش نرخ خودرو بیش از ۱۰ تا ۲۰ درصد نباشد. این افزایش محدود ناشی از بالا رفتن هزینه تولید از یک سو و کاهش انگیزه‌های سفته‌بازانه در بازار از سوی دیگر است.

این فعال بازار خودرو با اشاره به ادامه وضعیت قیمتی در بازار خودرو خاطرنشان کرد: در صورتی که نرخ ارز روند نزولی به خود بگیرد، ممکن است حتی نرخ خودرو در بازار آزاد کاهش یابد، زیرا در این حالت، تقاضای سفته‌بازانه به‌سرعت از بازار خارج می‌شود. البته باید توجه داشت که کاهش نرخ ارز در کوتاه‌مدت اثر مستقیمی بر هزینه تولید ندارد، زیرا خودروسازان قطعات و مواد اولیه مورد نیاز تولید فعلی را با نرخ‌های بالاتر ماه‌های گذشته تامین کرده‌اند. بنابراین کاهش هزینه تولید با وقفه زمانی و عمدتا در بهار سال آینده خود را نشان خواهد داد.

کارشناس صنعت خودرو افزود: در صورت تداوم شرایط فعلی و نبود شوک ارزی افزایشی، انتظار می‌رود در سال آینده هزینه تولید کاهش یابد و به‌صورت منطقی نرخ کارخانه نیز کاهش پیدا کند، مشروط بر آنکه نظارت موثر بر عملکرد خودروسازان اعمال شود. در مجموع، بازار خودرو در برابر شوک‌های ارزی بسیار حساس است؛ هرگونه جهش افزایشی در نرخ ارز به‌سرعت به افزایش نرخ خودرو منجر می‌شود و در مقابل، شوک کاهشی ارزی نیز می‌تواند کاهش نرخ خودرو را به دنبال داشته باشد.

خریدوفروش با احتیاط

مصطفوی اظهار کرد: به‌دلیل وجود فضای تنش و سایه درگیری‌های بین‌المللی تا پایان بهمن‌ماه، سرمایه‌گذاران، خریداران و فروشندگان با احتیاط بیشتری رفتار می‌کنند، زیرا نسبت به تحولات پیش‌رو اطمینان کافی وجود ندارد. به همین دلیل، رکود نسبی فعلی در بازار امری قابل انتظار تلقی می‌شود و پیش‌بینی می‌شود این وضعیت تا پایان بهمن و اوایل اسفند ادامه داشته باشد.

او کارشناس صنعت خودرو در پایان گفت: اوایل اسفندماه به‌تدریج وضعیت بازار خودرو و قیمت‌ها در این بازار روشن‌تر می‌شود و پس از آن، با مشخص شدن بسیاری از متغیرها، بازار وارد فاز تعیین تکلیف می‌شود.

بازار گرفتار خالی‌فروشی وارداتی‌ها

اسد کرمی، رئیس اتحادیه نمایشگاه‌داران و فروشندگان خودرو تهران نیز با بیان اینکه وضعیت کلی بازار خودرو به رکود ختم می‌شود به شرایطی که در بخش خودروهای وارداتی برای بازار ایجاد شده اشاره کرد و گفت: در کنار مشکلات بازار خودرو در حال حاضر اکنون شاهد معضل بزرگی به‌نام خالی‌فروشی و حواله‌فروشی در خودروهای وارداتی هستیم که با تبلیغات فریبنده اقدام به فروش می‌کنند. بعضی از شرکت‌ها و نمایندگی‌هایی که اقدام به واردات خودرو می‌کنند، به تعداد اندک خودرو وارد کرده، اما با حواله، اقدام به خالی‌فروشی می‌کنند. بعضی از این نمایندگی‌ها دارای مجوز و پروانه هستند، اما در پارکینگ‌ها اقدام به خریدوفروش خودرو می‌کنند این واحدها، با تبلیغات دروغ اقدام به معرفی خودرو و نرخ پایین تر از بازار می‌کنند، ولی بعد از گذشت مدتی خریدار را سرگردان کرده و در نهایت خودرو را نمی‌فروشند.

رئیس اتحادیه نمایشگاه‌داران و فروشندگان خودرو تهران ادامه داد: اکنون تعداد بازرسان اتحادیه را برای پیگیری شکایات مردمی اضافه کرده‌ایم تا این موارد را شناسایی کنند.

افزایش حباب نرخ خودروهای وارداتی

رئیس اتحادیه نمایشگاه‌داران و فروشندگان خودرو تهران با اشاره به افزایش حباب قیمتی در خودروهای وارداتی گفت: افزایش حباب در خودروهای داخلی کمتر از وارداتی‌هاست. کرمی تاکید کرد: با افزایش نرخ ارز در ماه‌های اخیر، نرخ خودروها نیز افزایشی بوده به گونه‌ای که خودروی وارداتی ۳ میلیارد تومانی به ۵ میلیارد تومان رسیده است که این قیمت‌ها واقعی نیست و حباب وجود دارد و مردم توان خرید ندارند.

رئیس اتحادیه نمایشگاه‌داران و فروشندگان خودرو تهران از استمرار رکود در بازار خودرو خبر داد و گفت: خریدوفروش در بازار انجام نمی‌شود چرا که آینده مشخصی برای بازار وجود ندارد.

وی در پایان ابراز امیدواری کرد که به زودی بازار خودرو روند ثابتی پیدا کند در ادامه گفت: بازار خودرو که از چند ماه گذشته قفل شده به زودی ثبات پیدا کند تا در آستانه سال جدید با آرامش در بازار مردم اقدام به خریدوفروش کرده و متضرر نشوند.

سخن پایانی

برآیند شرایط عرضه و تقاضا در بازار خودرو نشان می‌دهد که اگر وضعیت کنونی بدون شوک خاص دیگری ادامه یابد، فاصله میان نرخ کارخانه و نرخ بازار آزاد کاهش پیدا می‌کند و بازار به یک نرخ میانی نزدیک می‌شود. بر این اساس، پیش‌بینی می‌شود تا پایان سال افزایش نرخ خودرو بیش از ۱۰ تا ۲۰ درصد نباشد. این افزایش محدود ناشی از بالا رفتن هزینه تولید از یک سو و کاهش انگیزه‌های سفته‌بازانه در بازار از سوی دیگر است. به اعتقاد کارشناسان بازار خودرو در شرایطی به فعالیت خود ادامه می‌دهد که هم‌زمان با تداوم ریسک‌های سیاسی و محدودیت شدید نقدپذیری، عملا از پویایی معاملاتی تهی شده است. افت محسوس حجم دادوستدها طی هفته‌های اخیر نشان می‌دهد که بازار بیش از هر زمان دیگری در وضعیت انتظار قرار گرفته است.