تحولات خاورمیانه و کاهش سرمایهگذاریهای معدنی
وجود تنش در خاورمیانه که سالهاست در منطقه وجود دارد، سبب شده است تا بسیاری از سرمایهگذاران، ریسک بالای سرمایهگذاری را کاهش دهند و کمتر با کشورهای خاورمیانه، روابط اقتصادی داشته باشند. البته، این موضوع در کشور، بهعلت وجود تحریمهای امریکا، بیشتر قابلدرک است. ایران، بهعلت آنکه تحریم است و اکنون، با تنشهای منطقهای سر و کار دارد، چندان شاهد سرمایهگذاری اقتصادی بهویژه در حوزه معدن نیست.
وجود تنشهای منطقه و کاهش فعالیتهای اقتصادی
اصولا وجود تنش در هر منطقهای، سبب کاهش فعالیتهای اقتصادی خواهد شد و بسیاری از سرمایه گذاران، ترجیح میدهند در کشورهایی سرمایهگذاری کنند که فضایی آرام دارد و ثبات اقتصادی را تجربه میکند. اما در منطقه خاورمیانه، اوضاع به گونهای دیگر رقم میخورد و تا جایی که اطلاع داریم، منطقه، همواره درگیر چالشها و حوادث بوده است.
ایران یکی از کشورهایی است که با تحریم و تنشهای منطقه، دستوپنجه نرم میکند و همین امر، سبب شده است تا فعالیتهای اقتصادی در حوزه معدن، روند کاهشی پیدا کند. این کاهش روند فعالیتهای اقتصادی معادن بهعلت نبود سرمایهگذار خارجی و البته ضعف در تکنولوژی است. زمانی ایران میتواند در راستای عملکرد اقتصادی معادن، مثبت عمل کند که در شرایط تحریم و تنش نباشد و بسترهای لازم برای سرمایهگذاری فراهم باشد. در این میان، بسیاری از کارشناسان پیشنهاد دادهاند که ایران باید بحث تمرکز از خاورمیانه را محدود کند و بیشتر در تلاش برای برقراری ارتباط با کشورهایی باشد که دارای معدن و تکنولوژی هستند. این موضوع نیازمند کاهش تنشهای منطقهای و البته موضوع مهم رفع تحریمها است.
فعالیتهای اقتصادی در خاورمیانه دارای اهمیت است
حسن محفوظی، کارشناس اقتصاد بینالملل در ارتباط با موضوع فعالیتهای معدنی در خاورمیانه باوجود تنشهای منطقه به صمت گفت: فعالیتهای اقتصادی، صادرات و واردات در خاورمیانه، دارای اهمیت است، اما باید بحث تمرکز بر سایر کشورها را جدی گرفت و نباید تمام تمرکز را روی خاورمیانه گذاشت. مشکلات خاورمیانه و تنشهای منطقهای، بسیار است و این تنشها، سبب میشود تا موضوع سرمایهگذاری در خاورمیانه بهویژه در حوزه معدن روند کاهشی بگیرد. بنابراین، نیاز است تا تمرکزهای معدنی و اقتصادی را محدود به خاورمیانه نکنیم و به سایر کشورها، بهعنوان هدف مهم اقتصادی نگاه کنیم. البته، موضوع خروج از خاورمیانه بسیار مهم است و میتواند سبب تحولات اقتصادی و البته، پیشرفت در معدنکاری شود.
محفوظی ادامه داد: موضوع خروج از خاورمیانه یکی از مهمترین موضوعاتی است که باید توجه ویژهای به آن داشت و باید ارتباط اقتصادی با سایر کشورها نیز برقرار شود. برقراری ارتباط اقتصادی با سایر کشورها، نیازمند تعریف روابط اقتصادی است. رابطه اقتصادی شامل تجارت، سرمایهگذاری و همکاریهای اقتصادی از منظر استانداردهای مالی، تامین مالی صنایع و معادن و اقداماتی این چنین است. زمانی که در خاورمیانه شاهد تنشهایی هستیم که اکنون مشاهده میشود، نمیتوان انتظار داشت که موضوع سرمایهگذاری بهدرستی انجام گیرد.
ایران در بحث تجارت، محدود به خاورمیانه نیست
وی گفت: باید اشاره کرد که ایران در تجارت خارجی، چندان محدود به خاورمیانه نیست و با کشورهای اروپایی بهویژه کشورهای شرق اروپا، کشورهای افریقایی و قسمتهایی از شرق آسیا درحال تجارت بوده، اما این تجارت حداقلی است. ایران باید بتواند با بهرهگیری از دانش روز دنیا، اکتشافات معدنی خود را افزایش داده و جایگاه مناسبی در دنیا پیدا کند. این تنشهایی که در خاورمیانه شاهد آن هستیم، فعالیتهای اقتصادی را دچار چالشهایی اساسی میکند و از این نظر، اهمیت دارد تا فعالیتهای اقتصادی ما، تنها در خاورمیانه متمرکز نباشد.
مزیتهای جغرافیایی ایران و مزیتهای مبتنی بر سیاست همسایگی و تجربهای که در سالهای اخیر داشتهایم، اثبات خواهد کرد که تجارت منطقهای و استفاده از ظرفیتهای منطقه، در بحث صادرات و تامین نیازهای وارداتی، نقش مهمی دارد. اما چنین موضوعی، در شرایطی که تنش وجود دارد، چندان قابلاتکا نیست. این امر، در زمینه صادرات مواد معدنی و همچنین، واردات مواد اولیه برای معادن هم صدق میکند. تجارت منطقهای، تجارتی است که طی سالهای گذشته کمترین نوسان را تجربه کرده و تجارت پایداری نسبت به فرامنطقهای بوده است. اما با تنشهایی که پیش آمده، این موضوع رنگ دیگری به خود گرفته است.
وی افزود: بررسی رویکردهای کشور از نظر اقتصادی و موافقتنامهها و همکاریها نشان میدهد، چندان تمایل نداریم خود را به منطقه محدود کنیم. موافقتنامههایی مانند عضویت در گروه بریکس نشان میدهد که ما تمایل چندانی نداریم، خود را محدود به کشورهای همسایه و منطقه کنیم. اما باید اشاره کرد که منطقه جغرافیایی ایران و کشورهای اطراف برای منافع اقتصادی کشور، دارای اهمیت هستند که میتوانند بخشی از نیازهای وارداتی و صادراتی را فراهم کنند.
این کارشناس اقتصاد بینالملل در ادامه این گفتوگو اظهار کرد: بسیاری از کشورها، در زمینه سوخت، انرژی، مواد معدنی و صادرات محصولات معدنی، حرفهای بسیاری برای گفتن دارند و از بهترین و پیشرفتهترین دستگاههای حفاری و استخراج استفاده میکنند. اگر بتوانیم تعاملات خود را با این کشورها که در زمینه تکنولوژی موفق هستند، افزایش دهیم، میتوانیم در زمینه صادرات و بازار خارجی برای معدنکاری و صادرات محصولات معدنی، حرفهایی برای گفتن داشته باشیم و کمی هم از تمرکز بر خاورمیانه خارج شویم.
یکی از عوامل جذاب برای فعالان معدنی، تامین مواد معدنی موردنیاز کشور از طریق معادن موجود در کشورهای دیگر است. بهطورمثال ایران این خطر را احساس کرده است که برای ۱۵سال آینده نیاز به سنگآهن دارد تا تولید محصولات فولادی را پرقدرت ادامه دهد. اما بهطورکلی، باید اشاره کرد که، نقش تنشهای منطقهای در کاهش سرمایهگذار، بسیار دارای اهمیت است.
افزایش صادرات در گرو کاهش تنش و تحریم
وجود تنشهای منطقهای (خاورمیانه) و البته تحریمهایی که توسط امریکا صورت گرفته ، سبب کاهش سرمایهگذاری و موجب شده است تا بسیاری از کارشناسان بحث ایجاد روابط دوستانه با کشورهای جهان را مطرح کنند تا تمرکز بر خاورمیانه پر تنش کاهش پیدا کند.
علی صفریان، فعال معدن و کارشناس سنگ، در ارتباط با تاثیر تحریمها و تنشهای منطقهای بر تحول معادن کشور گفت: اگر بتوانیم یک رابطه دوستانه با کشورهای جهان برقرار کنیم، چالشهای موجود در بحث صادرات و حتی تولید محصولات معدنی که بهدلیل تحریمها و تنشهای منطقهای وجود داشته، کاهش خواهد یافت. نبود تحریم و شرایط آرام بدون تنش، میتواند بازار محصولات معدنی را رونق بخشیده و سبب ورود تکنولوژیهای روز دنیا به کشور و در حوزه معدن شود.
صفریان افزود: روابط خوب و دوستانه با دیگر کشورها سبب میشود تا تجار، بازرگانان و تولیدکنندگان با ریسکهای کمتری در مراودات بانکی و انتقال پول مواجه باشند و به انجام امور خود از طریق سیستمهای مختلف بانکی، ال سی و... بپردازند. این امر سبب خواهد شد تا در صادرات محصولات معدنی، درگیر چالشهای فعلی نباشیم و البته مشتریهای بیشتری در بازار جهانی پیدا کنیم.
وی گفت: وجود تحریم و بهدنبال آن، تنشهای منطقه، سبب شده است تا تکنولوژی برای تسهیل فعالیتهای معدنکاری، وارد کشور نشود. باتوجه به آنکه زنجیره فولاد کشورمان دارای مصارف بالای برق و گاز است، ورود فناوریهای جدید میتواند منجر به کاهش مصرف انرژی شود، همچنین با ورود تکنولوژیهای جدید به حوزه معدن، قطعا شاهد افزایش تولید و تقویت راندمان در حوزه معدن و زنجیره این بخش خواهیم بود.
عضو انجمن سنگآهن ایران گفت: امروز در بیشتر خطوط تولیدی زنجیره فولاد کشورمان، از فناوریهای قدیمی استفاده میشود که شاید حدود ۲۰ سال قبل از سوی اروپاییها کنار گذاشته شده، اما بهدلیل ارزان بودن انرژی، همچنان به استفاده از آنها ادامه دادهایم، بنابراین، امروز به شرایطی رسیدهایم که نمیتوانیم با دنیا رقابت کنیم. ایران دارای ظرفیتهای معدنی بزرگ و عظیمی است که بهرهبرداری از آنها نیازمند ورود تکنولوژی به کشور است که در شرایط تحریم، چنین امری امکانپذیر نخواهد بود. از سوی دیگر، ما نیازمند زیرساخت هستیم و در تعاملات با دیگر کشورها میتوانیم به جذب فاینانس و سرمایهگذاری بپردازیم.
جذب سرمایه، مهمترین چالش حوزه معدن
وی ادامه داد: جذب سرمایه، یکی از مهمترین مشکلات حوزه معدن است و در صورت جذب سرمایه میتوانیم رشد حوزه معدن را شاهد باشیم. ظرفیتهای معدنی ایران برای هر سرمایه گذاری، دلچسب خواهد بود و در صورت بهسرانجام رسیدن مذاکرات و رفع تحریمها، شاهد ورود سرمایهگذار خارجی به کشور خواهیم بود.
صفریان خاطرنشان کرد: در موضوع صادرات فولاد نیز در بنادر ما بهدلیل نبود ماشینآلات کافی و بهروز بارگیری، شاهد صفهای طولانی و تحمیل هزینههای دموراژ سنگین به تولیدکنندگان و حتی مصرفکنندگان هستیم. امروز در مقایسه با چند سال گذشته، شاهد قیمتهای پایینتر جهانی فولاد هستیم، بنابراین باید خود را به فناوری، زیرساختهای جدید و همچنین ماشینآلات معدنی بهروز مجهز کنیم.
این فعال حوزه صنعت و معدن افزود: امروز یکی از بحرانهای ما در بخش معدن و صنایعمعدنی، موضوع ماشینآلات است که در سالهای گذشته، سرمایهگذاری در این زمینه انجام نگرفته است. از ماشینآلات پرمصرف استفاده کردهایم؛ به طوری که اگر نرخ گازوئیل در کشورمان اصلاح شود، دیگر استفاده از این خودروها نمیتواند صرفه اقتصادی بهدنبال داشته باشد، بنابراین در زمینه ماشینآلات نیز درگیر چالش هستیم که نیازمند برطرف شدن آنها هستیم.
سخن پایانی
کاهش تنشهای منطقه و البته رفع تحریمها، میتواند تغییر و تحول بزرگی در حوزه معدن کشور ایجاد کند. تحریمها، سبب آن شده است تا سرمایهگذاریهای اصولی در بخش معدن کشور انجام نشده و فعالیتهای معدنی بهسختی انجام شود. کاهش بحران و نبود تنش و تحریم، روند ورود سرمایهگذار و تکنولوژی را به کشور، آسان خواهد کرد. شاید به جرات بتوان گفت که حوزه معدن در کشور، مظلومترین بخش اقتصاد باشد.
