مس، آیندهدار عناصر خاکی
زمانی که صحبت از مس میشود، یاد خاکهای سرخ میافتیم که در زیر آنها، معادن بزرگی قرار گرفتهاند که این فلز ارزشمند را در خود جای دادهاند. البته، هر خاک سرخ، نشاندهنده وجود مس نیست و چنین امری به اکتشاف دقیق نیاز دارد. مس را باید فلز آیندهدار در میان عناصر خاکی دانست که کاربردهای اساسی در صنایع ایفا میکند.
مس، فلزی کاربردی
همانطور که گفته شد، مس را باید یک فلز کاربردی و آیندهدار دانست که کاربردهای اساسی در صنایع مختلف دارد. باید اشاره کرد که کشورهای دارای مس، در تلاش هستند تا با افزایش اکتشاف و استخراج، بهترین بازار را در جهان داشته باشند و بتوانند در زمینه صادرات، موفق عمل کنند.
جهان برای گذار به انرژیهای تجدیدپذیر، نیازمند استخراج مس است. از سوی دیگر، بهمنظور توسعه زیرساخت کشورهای در حال توسعه به استخراج فلز سرخ نیاز خواهد بود، اما واقعیت اینکه برای تامین مس موردنیاز در هر ۲ سناریو مذکور از طریق استخراج مس از معادن طبق ارزیابیهای انجامشده، امر بسیار دشواری خواهد بود.
دسترسی به مس نهتنها در دستیابی به اهداف تعیینشده در فرآیند تولید پایدار، تولید برق و توسعه زیرساختها، کلیدی خواهد بود، بلکه برای توزیع آب مصرفی، توسعه سیستمهای بهداشتی، توزیع امکانات آموزشی، راهاندازی مراکز مراقبتهای بهداشتی و ساخت شبکههای مخابراتی نیز ضروری است.
میزان مس مورداستفاده در توسعه زیرساختهای یک کشور نهتنها نشاندهنده سطح توسعه انسانی آن کشور است، بلکه شاخصی برای امید به زندگی، سطح تحصیلات و رونق اقتصادی برای افرادی که در آنجا زندگی میکنند، در نظر گرفته میشود.
سایمون معتقد است؛ برای تامین مس موردنیاز مصرفکنندگان در سراسر جهان، بهصورت سالانه باید معادن جدید مس بیشتری راهاندازی شود.
راهاندازی گواهی سپرده کالایی کاتد مس
چندی قبل، رئیس کمیته اکتشاف خانه معدن با تاکید بر نقش ابزارهای مالی نوین در بازآرایی صنعت مس خاطرنشان کرد: راهاندازی گواهی سپرده کالایی کاتد مس، این فلز راهبردی را از انحصار صنایع بزرگ خارج کرده و به بستری شفاف، روزآمد و قابل اتکا برای کشف نرخ و مشارکت سرمایهگذاران تبدیل کرده است؛ مسیری که در صورت حذف عوارض صادراتی، میتواند مس ایران را از مزیت ذخایر غنی به جایگاه واقعی در تولید، تجارت و ارزآوری جهانی برساند.
کوروش شعبانی، رئیس کمیته اکتشاف خانه معدن گفت: صنعت مس در ایران بهعنوان یکی از کشورهای برتر معدنی و فلزی جهان با پیشرفت قابلتوجهی طی سالیان اخیر همراه شده و اقدامات متعددی با هدف توسعه روزافزون این صنعت توسط بخشهای مرتبط انجام شده است، از جمله این اقدامات میتوان به انجام معامله گواهی سپرده کالایی کاتد مس در بورس کالای ایران اشاره کرد.
وی افزود: نظر به استقبال بالای سرمایهگذاران از معاملات گواهی سپرده کالایی فلزات گرانبهایی همچون طلا و نقره ۲۴ مهرماه ۱۴۰۴ معامله گواهی سپرده کالایی مس با ابتکار انجمن مس ایران و بورس کالای ایران همزمان با برگزاری همایش تجلیل از برترینهای بورس کالا و با حضور وزیر امور اقتصادی و دارایی و مدیران ارشد اقتصادی کشور آغاز شد، این دستاورد مهم در همان ابتدای امر با استقبال چشمگیر سرمایهگذاران همراه شد؛ بهنحویکه تنها در دوهفته ابتدایی اجرای آن ارزش معاملات گواهی سپرده کاتد مس به بیشاز ۴۲۰ میلیاردتومان رسید و این در حالی بود که مجموع ارزش معاملات گواهی سپرده فلزات دیگر شامل فولاد (میلگرد و گندله) و روی در مجموع تنها به ۶۳میلیارد تومان در آن بازه زمانی رسید.
رئیس کمیته اکتشاف خانه معدن بیان کرد: فراهمسازی زمینه معامله گواهی سپرده کالایی کاتد مس در حالی برای سرمایهگذاران صورت پذیرفت که تا پیش از آن معامله (خریدوفروش) کاتد بهصورت هفتگی از طریق بورس کالای ایران انجام میشد، اما همزمان با این اقدام مهم زمینه خریدوفروش کاتد بهصورت روزانه (بهغیر از پنجشنبهوجمعه) بهمیزان یککیلوگرم تا ۲۱ هزارکیلوگرم و معاف از مالیات از 2انبار رسمی شرکت ملی صنایع مس ایران و شرکتهای بخش خصوصی فراهم شد.
بازار مس در اختیار صنایع بزرگ بود
شعبانی تصریح داشت: بازار مس کشور پیشتر صرفا در اختیار صنایع بزرگ و فعالان حرفهای این صنعت بود، اما همگام با راهاندازی این ابزار، شاهد مشارکت درخور توجه سرمایهگذاران حقیقی در یکی از بازارهای راهبردی جهان طی بیشاز 3 ماه اخیر بودیم. لازم به ذکر است که ورود کاتد مس به بازار گواهی سپرده زمینهساز شفافیت نرخ و ایجاد مرجع داخلی برای نرخ فلز سرخ در کشور شده و بیشک در ادامه به تصمیمگیری کارشناسانهتر فعالان صنایع وابسته نیز کمک شایانی خواهد کرد.
وی گفت: اما بهدنبال نتایج مطلوبی که از معامله گواهی سپرده کالایی کاتد مس در بورس کالای ایران حاصل شده، اما قرار بر این است که فرآیند صادرات این محصول از ۱۵بهمنماه امسال نیز صرفا ازطریق گواهی صادرات بورس کالای ایران صورت پذیرد؛ اینمسئله که به تصویب کارگروه مدیریت بازار کالاهای وزارت صمت رسیده، بهمنظور کنترل و پایش و نظارت بر صادرات کاتد مس و جلوگیری از خروج غیررسمی (قاچاق) این کالا انجام خواهد شد، اما نکته مهمتر در حوزه صادرات وضع عوارض صادراتی بر مس (کنسانتره و کاتد) است که باید تحلیلها و بررسیهای کارشناسانه بیشتری در این زمینه توسط بخشهای مرتبط انجام و بهعبارتی نباید هیچگونه عوارضی برای صادرات مس در نظر گرفته شود.
شعبانی ادامه داد: طبق ارزیابی کارشناسان صنعت مس، ایران بیشاز ۵۰ میلیاردتن ذخیره معدنی در اختیار دارد که ارزش بالقوه آن نزدیک به ۷۵۰ میلیارد دلار برآورد میشود. وجود ذخایر کلاس جهانی ایران را در شمار کشورهای دارای مزیت راهبردی قرار داده است؛ با اینحال همانطور که فعالان صنعت تاکید میکنند، جایگاه تولید با میزان ذخایر همخوانی ندارد و بخش اکتشاف، فرآوری، صنایع پاییندستی و قوانین سرمایهگذاری نیازمند بازنگری جدی بوده، بهویژه در شرایطی که جهان مسیر رشد تقاضا را تا سال ۲۰۳۰ شتابان پیشبینی میکند و حتی تحلیلگران از رسیدن نرخ کاتد به مرز ۱۵هزاردلار خبر میدهند.
وضعیت آینده صنعت مس
علی رستمی، فعال حوزه مس، در ارتباط با وضعیت آینده این صنعت مهم به صمت گفت: باتوجه به آینده مس در صنایع مختلف، ایران میتواند از این فرصت پیشآمده برای ایجاد جهش اقتصادی استفاده کند که چنین موضوعی، نقش بسیار مهمی در اقتصاد کشور دارد.
ایران دارای ظرفیت بالایی در حوزه مس است، بهگونهایکه تنها با اکتشاف ۷ درصد از کشور و در عمق ۲۵۰ تا ۳۰۰ متری، ۵۴ میلیون تن ذخایر مس محتوی در اختیار دارد که از ارزش برجای حدود ۵۵۰ میلیارد دلاری برخوردار است.
رستمی ادامه داد: ایران با این میزان ذخایر، در رتبه پنجم ذخایر مس جهان قرار دارد که در صورت توسعه اکتشافات میتواند به رتبه اول یا دوم نیز ارتقا یابد که فرصت بسیار مناسبی برای کشور خواهد بود. ذخایر ماده معدنی مس ایران حدود ۲۰ میلیارد تن است و سال گذشته با تولید ۳۴۵ هزار تن مس محتوی، توانستیم در رتبه چهاردهم جهان جای بگیریم.
وی بااشاره به رشد تقاضا و مصرف مس طی سالهای آینده گفت: بهدلیل افزایش تقاضای مصرف خودروهای برقی و انرژیهای نو، مصرف مس با افزایش چشمگیری همراه خواهد شد. میانگین رشد مصرف سالانه کاتد مس جهان تا سال ۲۰۲۰ میلادی، ۳.۵ درصد بود که پیشبینی میشود با روند رو به رشدی که پیشرو است میزان مصرف فلز سرخ به ۲برابر ارتقا یابد، بنابراین باید هم در استخراج و هم در فرآوری مس، توسعه ایجاد شود.
رستمی خاطرنشان کرد: میزان تولید کاتد مس کشور طی سال گذشته ۲۸۹ هزار تن بوده که از این میزان ۱۵۰هزار تن مصرف داخلی و مابقی نیز صادر شده است. از سال ۲۰۲۶ میلادی صنعت مس با کسری عرضه ۸ میلیون تنی مواجه خواهد شد و نرخ این فلز نیز افزایش خواهد یافت.
امضای قرارداد با سرمایهگذاران خارجی
وی ادامه داد: در حوزه بینالملل و سرمایهگذاری خارجی اقداماتی همچون امضای قرارداد با سرمایهگذاران خارجی برای ایجاد کارخانه تولید اسید فسفریک در بندرعباس، ایجاد شهرک تخصصی مس به پیشنهاد اروپاییها در کازرون و نیز احداث شهرک تخصصی مس در منطقه ویژه اقتصادی لامرد، در برنامه است.
این فعال حوزه مس بیان کرد: مس در بخشهای گوناگونی مانند، سوختهای پاک و توسعه صنعت سبز، بهینهسازی مصرف انرژی، وسایل حملونقل سبک و سنگین، ترانسفورماتورها، مبدلهای حرارتی، دارویی، کشاورزی، هوشمندسازی، ساختمان و لوازمخانگی کاربردهای اساسی دارد.
رستمی خاطرنشان کرد: مس، نفت آینده جهان است و همانطور که تاکنون نفت موتورمحرکه جهان بوده است، طی ۲ قرن آینده نیز، مس بهجای نفت موتور محرکه صنعتی جهان خواهد بود. ایمیدرو باید توان خود را معطوف به حوزه مس کند تا بتواند همگام و همجهت با توسعه جهان فعالیت کند. اگرچه، ایمیدرو برای پاسخگویی به این روند هلدینگ توسعه زنجیره مس ایران را تعریف کرده است.
سخن پایانی
صنعت مس کشور، نیازمند توجه و سرمایهگذاری است. این صنعت مهم و کاربردی، بهعلت ضعف در اکتشاف و نبود تکنولوژی در کشور، آسیبهای بسیاری دیده و نیاز است تا بیشتر، موردتوجه مسئولان قرار گیرد. استفاده از ماشینآلات مدرن و همچنین تکنولوژی، میتواند آینده این فلز سرخ را هموار کند.
