معدن و جراحی نرخ ارز
باتوجه به تکنرخی شدن نرخ ارز، بسیاری از فعالان معدنی اظهار کردهاند؛ چنین امری باید خیلی زودتر از این زمان رخ میداد و اگر در زمان گذشته، شاهد چنین امری بودیم، اوضاع معادن کشور بسیار بهتر بود. همچنین، این کارشناسان اعلام کردهاند که تکنرخی شدن نرخ ارز، سبب حرکت زنجیرههای تولید و در ادامه بهبود وضعیت اقتصادی خواهد شد.
ارز تکنرخی و رشد سرمایه در گردش
با تکنرخی شدن نرخ ارز، میتوان امید داشت که سرمایه در گردش بنگاههای اقتصادی و همچنین تولیدی، افزایش پیدا کند و در نتیجه، رشد بنگاههای اقتصادی را بههمراه خواهد داشت.
بسیاری از کارشناسان، بر این باورند که ارز چندنرخی، پیامدهایی را برای معادن و تولید معادن داشته و اکنون که ارز تکنرخی شده است، باید شاهد مزیتهای چنین امری باشیم.
سیاستهای ارزی کشور طی سالیان گذشته، بهگونهای بود که باعث کنترل قیمتها شد و ارز بهدست گروههای هدف نرسید و شاهد آن بودیم که رانت ارزی در کشور ایجاد شد. سیاستهای ارزی طی سالیان گذشته، سبب ایجاد یک ناترازی در اقتصاد شده که یکی از این ناترازیها، رانت ارزی است.
سیاستی که باید زودتر اجرا میشد
چندی پیش، رئیس اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان محصولات معدنی ایران بااشاره به اینکه تکنرخی شدن ارز باعث حرکت زنجیرههای تولید و اقتصاد خواهد شد، گفت: این سیاست نهتنها موجب بیشتر شدن سرمایه در گردش بنگاههای اقتصادی و تولیدی خواهد شد، بلکه توسعه و رشد بنگاه را نیز بهدنبال دارد، بنابراین این سیاست باید زودتر از اینها اجرایی میشد.
سجاد غرقی، رئیس اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان محصولات معدنی ایران، در رابطه با سیاستهای اخیر ارزی دولت، پیامدهای ارز چندنرخی برای اقتصاد و مزیتهایی که تکنرخی شدن ارز برای اقتصاد بههمراه دارد، گفت: واقعیت آن است که طی این سالها، سیاستهای ارزی بهشکلی بود که نه منجر به کنترل قیمتها شد و حتی بهدست گروههای هدف نیز نرسید و در کنار آن، رانت ارزی هم ایجاد شد.
وی افزود: سیاست تکنرخی شدن ارز، نباید تبصره و اصلاحی داشته باشد و باید برای یک سیاست ارزی منسجم و یکپارچه اقدام کرد و اگر قرار است یارانهای در حوزه برخی کالاها (برای مثال حوزه سلامت یا معیشت) پرداخت شود، حتما بهشکلی باشد که بهدست مصرفکننده نهایی برسد.
رئیس اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان محصولات معدنی ایران تصریح کرد: در اقتصاد ایران، چند عامل ناترازی وجود دارد. یکی از این عوامل رانت ارزی و ارز چندنرخی است که طی این سالها به دسترسی ارزی و رانت ارزی منجر شده است. عامل دیگر رانت انرژی است؛ بهطوریکه نسبت انرژی، شیوه قیمتگذاری و روش بازتوزیع آن با یکدیگر همخوانی ندارد و حتی نرخ آن با قیمتهای جهانی فاصله زیادی دارد که همین موضوع باعث شده است طی این سالها، مسیرهای سرمایهگذاری و توسعه دچار انحراف شود. هر شخص حقیقی یا حقوقی که بتواند به برخی از مجوزها دسترسی پیدا کند، هم رانت انرژی دریافت میکند و هم رانت ارزی دارد و حتی در برخی مواقع نیازی به راهانداری کسب و کار هم ندارد که مجموعه این عوامل باعث شده است تا بهصورت کلی مسیر سرمایهگذاری صنعتی در اقتصاد ایران بهکلی دچار انحراف شود
تسهیلات و دسترسی به منابع بانکی
غرقی ادامه داد: سومین مولفه، موضوع تسهیلاتدهی و دسترسی به منابع بانکی است، بهطوریکه طبق برخی از شنیدهها، حجم بسیاری از تسهیلاتدهی بانکی، درون شبکه بانکی بوده و در حوزه تولید، آنگونه که باید تخصیص داده نشده است.
وی افزود: موضوع چهارم به مجوزها باز میگردد، بهطوریکه هر شخص حقیقی یا حقوقی که بتواند به برخی از مجوزها دسترسی پیدا کند، هم رانت انرژی دریافت میکند و هم رانت ارزی دارد و حتی در برخی مواقع، نیازی به راهانداری کسب و کار هم ندارد که مجموعه این عوامل باعث شده است تا مسیر سرمایهگذاری صنعتی در اقتصاد ایران بهکلی دچار انحراف شود.
رئیس اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان محصولات معدنی ایران بااشاره به عوامل اثرگذار بر کاهش بهرهوری واحدهای تولیدی در طول زمان گفت: علاوه بر این، چند عامل دیگر باعث شدهاند تا فعالیتهای تولیدی شفاف و سالم دچار چالش شوند که شامل «نحوه پیمانسپاری ارزی»، «قیمتگذاری دستوری» و «مالیاتهای نامتوازن» است که اتخاذ میشوند. بهطوریکه بهنظر میرسد مالیات برای مجموعههایی است که بهصورت شفاف عمل میکنند و عمدتا هدفگذاری آن روی بخش خصوصی است تا نهادهایی که از معافیتهای خاص برخوردار هستند؛ بنابراین باید این موارد لحاظ و اصلاح شوند تا چرخه اقتصاد کشور، خارج از مدار رانت و سیاستهای غلط بچرخد.
غرقی تاکید کرد: تکنرخی شدن ارز برای اقتصاد کشور، باعث میشود که زنجیرههای تولید و اقتصاد حرکت داشته باشند؛ چراکه برای صنایع صادراتمحور عادلانه نبود و در حالی که نرخ در بازار بهصورت آزاد بود، اما صنایع صادراتمحور مکلف بودند، ارز خود را با نرخ بسیار کمتر ارائه دهند و هیچ منطق اقتصادی از این سیاست حمایت نمیکرد.
وی در پایان خاطرنشان کرد: سیاست تکنرخی باعث میشود که هم سرمایه در گردش بنگاههای اقتصادی و تولیدی بیشتر شود و هم بتوانند توسعه و رشد بنگاه خود را محقق کنند،در واقع این سیاست باید خیلی زودتر اتخاذ و اجرا میشد.
رشد سودآوری در سایه نوسانات نرخ ارز
مجید رحیمی، فعال صنعتی، در ارتباط با تکنرخی شدن و ثبات نرخ ارز و تاثیر آن بر فعالیتهای صنعت و معدن به صمت گفت: بهترین راهکار برای سودآوری کلیه صنایع معدنی و فلزی را میتوان تثبیت نرخ ارز دانست که تکنرخی شدن ارز باید خیلی زودتر از شرایط فعلی اتفاق میافتاد. اما باوجود آنکه چنین امری، دیر اتفاق افتاد، اما باید چنین موضوعی را یک اقدام مثبت در راستای ثبات تولید محصولات معدنی و همچنین تامین مواد اولیه دانست.
رحیمی ادامه داد: معتقدیم باتوجه به شرایط کنونی که در بازارهای جهانی فلزات وجود دارد، تکنرخی شدن ارز در راستای تامین پایدار مواد اولیه، جهش تولید و در نهایت رشد سودآوری کارخانههای صنعتی نقش بسیار مهمی را میتواند ایفا کند و ما میتوانیم در مسیر رشد و شکوفایی حرکت کنیم؛ اگر ارز را تکنرخی نمیکردند، به چالشها و دغدغههای موجود افزوده میشد و این امر تولیدکنندگان را از مسیر رشد سودآوری دور و دورتر خواهد میکرد.
وی گفت: باتوجه به اینکه ایران در میان ۵ کشور برتر جهان از لحاظ ذخایر مس قرار دارد، بنابراین میتوان گفت استخراج و تولید کنسانتره مس در ابتدای زنجیره با سودآوری مناسبی همراه بوده و چالش چندانی متوجه فعالان این بخش نیست، اما در بخشی از زنجیره که شامل تولید محصولات مسی اعم از سیم و کابل، قطعات ریختگی و… است، همواره شاهد برخی موانع و مشکلات بودهایم که رشد سودآوری در واحدهای تولیدی را تحتتاثیر قرار داده است.
ارز در سالیان گذشته ثبات نداشت
وی افزود: از آنجایی که نرخ مس بهعنوان یک فلز پرکاربرد، تابع نوسانات در بازارهای جهانی (بورس فلزات لندن) است و تغییرات نرخ ارز تاثیر بسزایی در قیمتگذاری آن در داخل کشور میگذارد، بنابراین نوسان نرخ ارز را میتوان یکی از عوامل موثر بر سودآوری صنایع تبدیلی مس برشمرد که باتوجه به عدمثبات نرخ ارز طی سالیان اخیر، این عامل همواره تاثیر منفی بر تحقق سودآوری این صنایع گذاشته است و از آن میتوان بهعنوان یک ابرچالش پیشروی تولیدکنندگان قطعات مسی یاد کرد. اما باتوجه به وضعیت فعلی و تکنرخی شدن نرخ ارز، میتوان شاهد اتفاقات خوب در آینده در بازار محصولات معدنی باشیم.
این کارشناس و فعال صنعت در ادامه این گفتوگو خاطرنشان کرد، قبل از تکنرخی شدن نرخ ارز، قراردادهای فروش قطعات مسی را براساس نرخ لحظهای ارز در بازار با مشتریان خود منعقد میکردیم که ممکن بود بهدلیل نوسان نرخ ارز در بازه زمانی ثبتسفارش تا تحویل نهایی محصول، نرخ مواد اولیه که همان کاتد مسی است، افزایش پیدا میکرد و همین مسئله سودآوری تولید را مختل میساخت؛ چراکه مشتریان تسویهحساب خود را براساس نرخ ارز در زمان ثبتسفارش محصول انجام میدهند و هیچ توجهی به رشد نرخ ارز که ممکن است در بازه زمانی تولید محصول تا تحویل نهایی آن رخ داده باشد، ندارند. در چنین شرایطی، این تولیدکننده است که متحمل ضررهای مالی بسیاری شده و نهتنها به سودآوری دست نخواهد یافت، بلکه باید چارهای برای زیان حاصلشده بیندیشد! البته حقوق خریداران را نیز نباید در این میان نادیده گرفت؛ چراکه در قراردادهای موجود بر این موضوع تاکید شده که هرگونه افزایش نرخ از زمان عقد قرارداد تا تحویل محصول، برعهده تولیدکنندگان است و خریداران هیچ مسئولیتی در قبال این موضوع ندارند. بر همین اساس میتوان گفت، نوسان نرخ ارز و بازار، منجر به کوچکتر شدن سبد تولید و بهدنبال آن، افت سودآوری تولیدکنندگان قطعات مسی طی سالیان اخیر شده و همچون سدی مستحکم پیشروی واحدهای تولیدی در مسیر پیشرفت و اجرای طرحهای توسعهای قرار گرفت. موضوع تکنرخی شدن ارز میتواند چالشهای موجود را با گذشت زمان برطرف کند.
رحیمی گفت: جای تاسف است که باوجود برخورداری ایران از ذخایر غنی مس، شرایط فرآوری و تولید قطعات مسی با ارزشافزوده بالا بهقدری دشوار شده است که امروز شاهد تعطیلی بسیاری از کاخانههای صنعتی و بهدنبال آن گسترش معضل بیکاری هستیم. در حالی که اگر تمهیدات لازم برای ثبات نرخ ارز و افزایش ارزش پول کشور کمی زودتر اندیشیده میشد، ما میتوانستیم به یکی از برترین صادرکنندگان قطعات مسی در سطح منطقه و حتی جهان تبدیل شویم و زمینه ارزآوری هرچه بیشتر به داخل در این شرایط سخت و دشوار اقتصادی را با ارائه محصولات صادراتی با قیمتهای رقابتی فراهم کنیم.
همچنین عدمسودآوری واحدهای تولیدی و صنعتی، خسارات جبرانناپذیری را به بدنه اقتصاد کشور در بلندمدت وارد خواهد کرد، محدودیت انرژی، یکی دیگر از مهمترین چالشهایی بهشمار میآید که سودآوری صنایع مختلف بهویژه صنایع تبدیلی مس را تحتتاثیر قرار داده است. قطعی برق در سهماهه تابستان و قطعی گاز در سهماهه زمستان، منجر به افت تولید واحدهای صنعتی شده و سودآوری آنها را تحتالشعاع قرار داده است. در حالی که انتظار میرفت پس از گذشت چند ماه سخت و دشوار در تابستان امسال، معضل قطعی برق در کارخانههای صنعتی مرتفع شود، اما در کمال تعجب و به بهانه مقابله با مازوتسوزی که در برخی از نیروگاههای کشور رخ میدهد، دوباره قطعی دوساعته برق را برای کلیه بخشها اعم از خانگی، اداری و صنعتی در نظر گرفتهاند. متاسفانه بحران انرژی، روزبهروز در کشور ما در حال افزایش است که بیشترین اثر منفی را بر بدنه تولید و بهتبع آن، سودآوری واحدهای صنعتی و تولیدی خواهد گذاشت.
زمانی که یک واحد تولیدی به سودآوری مدنظر خود دست پیدا نکند، بهناچار مجبور به تعدیل نیروی انسانی خواهد شد و ممکن است سرمایه انسانی کارآمد خود را هم از دست دهد. در چنین شرایطی، استخدام و برگزاری دورههای آموزشی نیز زمانبر و هزینهبر خواهد بود و از اینرو ضرورت دارد زمینه رشد سودآوری در بنگاههای اقتصادی برای حفظ نیروی انسانی کارآمد و در ادامه حرکت در مسیر توسعه و پیشرفت فراهم شود.
سخن پایانی
همانطور که در این گزارش مشاهده کردید، نظر کارشناسان و فعالان حوزه معدن بر این است که سیاست تکنرخی شدن نرخ ارز، میتواند رشد اقتصادی را بههمراه داشته باشد و سبب افزایش تولید معادن شود، هرچند چنین سیاستی، خیلی دیر اجرایی شد اما، فعالان معدن امید دارند که میتوانیم در آینده، مسیر بهتر و روشنتری برای فعالیتهای معدنی ترسیم کنیم و شکوفایی را به اقتصاد و معادن برگردانیم.
