از توسعه پایدار شهری تا رشد اقتصادی
از آنجایی که حملونقل درونشهری، جزئی جداییناپذیر از زندگی شهری است و یکی از ستونهای توسعه پایدار یک شهر بهشمار میرود، هرگونه خللی در این بخش شرایط کمی و کیفی کلانشهرها را پایین میآورد، بهطوریکه نباید از افزایش آمار تصادف، آلودگی هوا و ترافیک بالا تعجب کرد. بر این اساس برای دستیابی به حملونقل پایدار، علاوه بر اینکه باید ایمنی و سلامت محیطزیست را در نظر گرفت، باید سرمایهگذار داخلی و خارجی را ترغیب کرد تا دست به سرمایهگذاری در این بخش بزند، چراکه در این زمینه نباید از تکنولوژی روز عقب بمانیم. ضمن اینکه توسعه حملونقل عمومی سفرهای درونشهری و برونشهری را آسانتر میکند، بهطوریکه دیگر خبری از ترافیک بالا برای جابهجایی مسافران از کلانشهرها و شهرهای اطراف نخواهد بود. کارشناسان معتقدند؛ از آنجایی که حملونقل درونشهری آنطور که باید و شاید توسعهنیافته، در حال حاضر کلانشهرها با انواع و اقسام مشکلات نظیر آلودگی هوا، ترافیک بالا، آمار بالای تصادف دستوپنجه نرم میکنند. بههمیندلیل باید برای رفع این چالشها، تغییراتی در نحوه مدیریت شهری رخ دهد تا شاهد سرزندگی شهری و در نهایت رشد اقتصادی باشیم. صمت بهمناسبت روز ملی حملونقل ملی به تاثیر رشد حملونقل درونشهری بر توسعه پایدار شهر پرداخته است که در ادامه میخوانید.
پایداری اقتصاد شهری
در همین زمینه جواد رحیمپور، کارشناس بازار مسکن به صمت گفت: حملونقل درونشهری مزایای بسیاری دارد؛ بهطوریکه موجب میشود مردم بهجای استفاده از خودروی شخصی، از ناوگان حملونقل عمومی استفاده کنند. از طرف دیگر، کاهش آلایندگی هوا را بهدنبال خواهد داشت که این روزها تهدیدی برای جان و سلامت مردم بهشمار میرود. همچنین موجب کاهش تصادفات، صرفهجویی در زمان و جلوگیری از استهلاک و اتلاف سرمایه میشود.
وی تاکید کرد: زمانی که در مسیری حرکت کنیم که حملونقل عمومی توسعه یابد، در گردش مالی و پایداری اقتصاد شهر اثرگذار خواهد بود، بهطوریکه ارتقای کیفیت زندگی شهروندان را بهدنبال خواهد داشت و در نهایت موجب رشد اقتصادی خواهد شد. بهعبارت دیگر، سرزندگی شهری منجر به توسعه پایدار یک شهر و پویایی اقتصادی خواهد شد.
رحیمپور در پاسخ به این سوال که توسعه حملونقل عمومی چقدر برای ارتباط بین شهرهای جدید و کلانشهرها موثر است، گفت: در کشورهای پیشرفته از قطارهای سریعالسیر برای جابهجایی مسافر از شهرهای اطراف و مادر استفاده میشود، اما باید در نظر داشت الگوی اقتصادی شهرهای ایران با کشورهای توسعهیافته فرق دارد. در ایران شهرهای جدید در حاشیه قرار گرفتهاند و نیروی کار ساکن در این شهرها، بسیار ارزان هستند، بهطوریکه بیشتر جنبه خوابگاهی و کارگری دارد و کیفیت ساختوساز ملکها و خدمات اولیه در پایینترین سطح قرار دارد. این در حالی است که در کشورهای توسعهیافته، ترکیب مختلفی از مشاغل با کیفیتهای متفاوت وجود دارد. با این حال اگر وسایل نقلیه عمومی توسعه یابد، موجب انتقال راحتتر و سریعتر مسافران خواهد شد.
ریشهیابی چالشهای حملونقل درونشهری
وی در پاسخ به این سوال چرا چالشهای حملونقل عمومی رفع نشده و این بخش توسعهنیافته است، گفت: بخش حملونقل عمومی از چند بخش تشکیل شده؛ یک بخش مربوط به اتوبوسرانی میشود که این بخش متصل به بودجه شهرداری است، ضمن اینکه خیابانهای ایران دیگر ظرفیت توسعه اتوبوسها را ندارد، بههمین علت هم طی چند سال گذشته بهسراغ بیآرتی رفتهاند.
این کارشناس بازار مسکن تصریح کرد: در بخش تاکسیرانی هم، از آنجایی که بخش خصوصی و مردم سرمایهگذاری کردهاند و با نظارت مدیریت شهری اداره میشود، طبیعتا توان مالی مردم بهقدری نیست که دست به نوسازی این بخش بزنند، همچنین تسهیلات کافی هم به این بخش تعلق نمیگیرد.
رحیمپور با بیان اینکه مسیر توسعه بخش مترو هم ناهموار است، گفت: بخش عمرانی همخ بسیار پرهزینه است و بازسازی و نوسازی این بخش به میزان اعتبارات ملی وابسته است.
وی تاکید کرد: توسعه تاکسیهای اینترنتی هم از آنجایی که به سرمایههای شخصی وابسته هستند و توان مالیشان ضعیف است، امکان بروزرسانی و توسعه ندارند.
این کارشناس بازار مسکن گفت: در کل استفاده نکردن از خودروهای باکیفیت در شبکه حملونقل عمومی، مصرفکننده را بهسمت خودروهای شخصی سوق میدهد. در حال حاضر استفاده از خدمات سفرهای شهری کمتر از ۵۰ درصد یا ۵۰-۵۰ است این نشان میدهد رضایت مصرفکنندگان حملونقل عمومی را نتوانستهایم تامین کنیم. تا وقتی که شرایط اینگونه است، نمیتوان امیدی به افزایش سهم حملونقل عمومی در سفرهای درونشهری داشت.
اعطای مشوق و تسهیلات به سرمایهگذاران
رحیمپور در پاسخ به این سوال که مشکلات بخش حملونقل درونشهری چگونه باید رفع شود، گفت: بهعلت اینکه بخش حملونقل در اقتصاد ایران جدی گرفته نشده و بین سرمایهگذاران از اعتبار و جایگاه اجتماعی برخوردار نیست، چندان توسعه هم نیافته است، اما باید تسهیلات و مشوقهایی به سرمایهگذاران داخلی و خارجی این بخش تعلق گیرد تا به سرمایهگذاری در ناوگان حملونقل درونشهری ترغیب شوند.
از طرف دیگر، باید نرخ سفرهای درونشهری تاکسیها افزایش یابد، چراکه شاهد آن هستیم که در سال چندینبار نرخ کالاها و خدمات افزایش مییابد، اما نرخ کرایه تاکسی فقط ۳۵درصد افزایش مییابد که ۱۵درصد آن صرف جبران استهلاک خودرو میشود و فقط ۲۰ درصد برای رانندگان باقی میماند.
مدیریت ناکارآمد بخش حملونقل
همچنین مجید گودرزی، کارشناس بازار مسکن با بیان اینکه حملونقل، شریان حیاتی هر کشور است؛ چه برونشهری، چه درونشهری به صمت گفت: یکی از چالشهای اصلی برای توسعه پایدار شهری بحث حملونقل است و در حال حاضر کریدورها، اقتصادهای دنیا را تعیینتکلیف و رتبهبندی میکنند. خوشبختانه چون کشورمان در منطقه خوب ژئوپلتیک خوبی قرار گرفته است، قاعدتا در بحث حملونقل میتوان این ظرفیت خوب را ایجاد کرد.
وی افزود: عدمتوسعه حملونقل درونشهری میلیاردها ساعت از وقت شهروندان را تلف میکند، بهطوریکه شاهد آن هستیم که ترافیک کلانشهرهای بسیار بالاست. اگر ظرفیت خوبی در این حوزه ایجاد شود و یکسری قوانین راهگشا را اجرا کنیم، بسیاری مشکلات در این مسیر رفع شود و میتوانیم شاهد توسعه ناوگان اتوبوسرانی و مترو باشیم. در کشورهای دیگر شاهد آن هستیم که بسیاری از خانوادهها چندین خودرو دارند، اما از حملونقل عمومی استفاده میکنند.
این کارشناس بازار مسکن ادامه داد: در ایران چون سوخت ارزان است و زیرساختها به ندازه کافی رشد نکردهاند، خودروهای تکسوار بهوفور دیده میشوند و از حملونقل عمومی استفاده نمیشود.
گودرزی تصریح کرد: باید در بخش حملونقل از شیوههای نوین استفاده کرد، چراکه بکارگیری خودروهای برقی و بازسازی و نوسازی ناوگان، کمک زیادی به کاهش آلودگی هوا میکند. در حال حاضر ناوگان حملونقل عمومی بسیار فرسوده شده است؛ مشکلی که پایتخت با آن دستوپنجه نرم میکند و سالانه تعداد زیادی قربانی میگیرد.
وی گفت: اگر مصرف سوخت را از ۹.۲ فعلی به ۵.۴ لیتر در 100 کیلومتر برسانیم، میتوانیم از محل صرفهجویی سوخت، سالانه ۵۳۷ هزار دستگاه خودروی تویوتای لایتایس خریداری و به ناوگان تاکسیرانی اضافه کنیم.
این کارشناس بازار مسکن اظهار کرد: از سوی دیگر، توسعه مترو هم مطرح است، اگرچه ظرفیتهای خوبی ایجاد شده، اما جای توسعه دارد، به این ترتیب میتوان شاهد تمرکززدایی جمعیت از شهرهای مادر بود.
وی در پاسخ به این سوال که چه موانعی در توسعه حملونقل درونشهری وجود دارد، گفت: مدیریت بخش حملونقل ضعیف و ناکارآمد بوده و بسیاری از افرادی که در این زمینه مشغول فعالیت هستند، براساس شایستگی انتخاب نشدهاند. اگر مدیران بخش حملونقل کارآمد باشند، برای توسعه ناوگان حملونقل درونشهری اصلا نیازی به بودجه نیست، بلکه از محل صرفهجویی سوخت و افزایش نرخ آن، میتوانیم شاهد کاهش آلودگی هوا و بروزرسانی ناوگان حملونقل عمومی باشیم. گودرزی تصریح کرد: با اینکه ظرفیت خوبی در این بخش داریم، اما در ناوگان حملونقل درونشهری با چالش جدی روبهرو هستیم و ارتباطی بین تخصص مدیران و بخش راهوشهرسازی وجود ندارد.
نجات شهرهای اطراف از ترافیک
این کارشناس بازار مسکن در پاسخ به این سوال که آیا با توسعه حملونقل درونشهری، مشکلات شهرهای اطراف رفع خواهد شد، گفت: در بیشتر کشورهای دنیا بافت و هسته اصلی شهر با مشکلات جدی نظیر ترافیک و آلودگی هوا مواجهند و عموما خوشآبوهواترین جای زندگی خارج از شهرهای بزرگ بهشمار میرود. بههمیندلیل این کشورها ناوگان حملونقل درونشهری خود را توسعه دادهاند. وی خاطرنشان کرد: اگرچه مهرشهر، شهر خوبی بهشمار میرود، اما هنوز چالش حملونقل درونشهری آن رفع نشده است، بههمیندلیل با ترافیک سنگینی دستوپنجه نرم میکند و شهروندان ساعتها در ترافیک میمانند. اگر مشکل حملونقل عمومی رفع و از قطاهای سریعالسیر استفاده شود، شهروندان در عرض چند دقیقه از مرکز شهر به محل زندگی یا کار خود میرسند، همچنین دیگر رغبتی برای استفاده از خودروی شخصی نمیماند، چون به حملونقل عمومی یارانه تعلق میگیرد و ارزانقیمت است.
سخن پایانی
زمانی که حملونقل عمومی توسعه یابد، در گردش مالی و پایداری اقتصاد شهر اثرگذار خواهد بود. بهطوری که ارتقای کیفیت زندگی شهروندان را بهدنبال خواهد داشت و در نهایت موجب رشد اقتصادی خواهد شد. بهعبارت دیگر، سرزندگی شهری منجر به توسعه پایدار یک شهر پویایی اقتصاد میشود.
در حال حاضر بهعلت اینکه بخش حملونقل در اقتصاد ایران جدی گرفته نشده و بین سرمایهگذاران از اعتبار و جایگاه اجتماعی برخوردار نیست، چندان توسعه نیافته است، اما باید تسهیلات و مشوقهایی به سرمایهگذاران داخلی و خارجی این بخش تعلق گیرد تا ترغیب به سرمایهگذاری در ناوگان حملونقل درونشهری شوند. از طرف دیگر، باید نرخ سفرهای درونشهری تاکسیها افزایش یابد، زیرا شاهد آن هستیم که در سال چندینبار نرخ کالاها و خدمات افزایش مییابد، اما نرخ کرایه تاکسی فقط ۳۵درصد افزایش مییابد که ۱۵درصد آن، صرف جبران استهلاک خودرو میشود و فقط ۲۰ درصد برای رانندگان باقی میماند. همچنین مدیریت بخش حملونقل ضعیف و ناکارآمد بوده و بسیاری از افرادی که در این زمینه مشغول فعالیت هستند، براساس شایستگی انتخاب نشدهاند. اگر مدیران بخش حملونقل کارآمد باشند، برای توسعه ناوگان حملونقل درونشهری اصلا نیازی به بودجه نیست، بلکه از محل صرفهجویی سوخت و افزایش نرخ سوخت، میتوان کاهش آلودگی هوا و بروزرسانی ناوگان حملونقل عمومی را شاهد باشیم. در صورتی که تحولاتی در حملونقل درونشهری رخ دهد، شاهد کاهش آلودگی هوا، تصادفات، استهلاک ماشینآلات، اتلاف سرمایه و وقت شهروندان خواهیم بود.
