توجه به منابع انسانی، راهحل مشکلات معدنی
اهمیت و نقش نیروی انسانی در هر سازمان و هر حوزه اقتصادی، بر کسی پوشیده نیست و این نیروی انسانی است که باعث میشود تا یک مجموعه به اهداف خود برسد و پیشرفت کند. در بسیاری از سازمانها، نیروی انسانی و اهمیت به نیروی انسانی، حرف اول را میزند، اما در حوزهای مانند معدن، این موضوع، اهمیت کمتری دارد.
چالش کمبود نیروی متخصص در حوزه معدن
یکی از حوزههایی که نیروی انسانی نقش بسیار مهمی در آن دارد، بخش معدن است که یکی از مهمترین حوزههای اقتصادی محسوب میشود. همانطور که میدانید، سالانه معدنکاران بسیاری جان خود را بهعلت حوادث معدنی از دست میدهند و پیمانکاران معدنی، راهحلی برای کاهش چنین چالشی انجام نمیدهند. یکی از مهمترین موضوعات در حوزه معدن، کمبود نیروی متخصص در این حوزه است.
اهمیت و توجه به نیروی انسانی، امری است که باید در کشور توجه ویژهای به آن شود. در تمام کشورهای دنیا، نیروی انسانی یک سرمایه محسوب میشود و با بهرهگیری از آن، کشور را از لحاظ اقتصادی توسعه میدهند. اهمیتی که نیروی انسانی در رشد و شکوفایی اقتصاد کشور دارد، بر کسی پوشیده نیست و دولت باید بتواند تا با فراهم کردن بسترهای مناسب، توجه به نیروی انسانی را در دستورکار قرار دهد. معادن کشور، یکی از مهمترین بخشهای اقتصادی هستند که بهطورمستقیم با نیروی انسانی سر و کار دارند، اما توجهی به سرمایه انسانی نمیشود. همین امر سبب شده است تا بسیاری از افراد شاغل در معدن، تصمیم به مهاجرت گرفته و برای کار به کشورهای اطراف بروند.
حفظ نیروی انسانی دارای اهمیت است
محمد اسفندیارپور، کارشناس و فعال حوزه معدن در ارتباط با اهمیت و نقش نیروی انسانی در فعالیتهای معدنی به صمت گفت: در شرایط امروز که اطلاعات و دانش با زندگی انسان آمیخته شده است، نقش انسان در سازمان و نوع نگاه به او، میتواند سهم بسیار بالایی در موفقیت یا شکست یک سازمان یا حوزه اقتصادی داشته باشد. در حال حاضر، موفقترین سازمانها، آنهایی هستند که بتوانند افرادی با توانایی اداره سازمانهای یادگیرنده را جذب، پرورش و حفظ کنند. حفظ نیروی انسانی متخصص، بیش از هر موضوع دیگری دارای اهمیت است. مسئولیت حوزه منابع انسانی، شناسایی، جذب، پرورش، جبران خدمات و حفظ کارکنان مستعد بوده و ضروری است که واحد منابع انسانی با مشارکت و همکاری دیگران اطمینان حاصل کند که سرمایه فکری این کارکنان بهطورکامل مورداستفاده قرار میگیرد. معادن یکی از مهمترین حوزههای اقتصادی در کشور هستند که با بحران نیروی کار متخصص، دست و پنجه نرم میکنند.
اسفندیارپور ادامه داد: بنابراین، میتوان اشاره کرد که توجه لازم و کافی به منابع انسانی، از کارآمدترین شیوههای کاهش مشکلات سازمانی و توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی است. منابع انسانی و نیروی کارآمد، بنیادیترین عامل توسعه، سازندگی و تکامل بوده و موفقیت سازمان به استفاده کارآمد از نیروی انسانی برپایه علوم رفتاری و ایجاد و حفظ سطح مناسبی از رضایت شغلی بستگی دارد. این موضوع باید موردتوجه کارفرمایان معدنی نیز قرار گیرد تا بتوانند افرادی متخصص را در تمام زمینهها و فعالیتهای معدنی بهکار گیرند.
منابع انسانی بهعنوان شریانهای مهم تولیدی
وی گفت: استخدام نیروی انسانی را میتوان یکی از گلوگاههای اصلی بخش منابع انسانی دانست، چراکه بسیاری از سازمانها بهدلیل نداشتن فرآیند درست جذب و تعریف نشدن شاخصهای گزینش نیرو، با مشکل حضور نیروهای ناکارآمد و غیرحرفهای در سازمان مواجهند که بهدلیل سهولت در پذیرش و ورود به سازمان رخ میدهد و عدمموفقیت آنها در عرصه کسبوکار، هزینههای بسیاری به سازمانها تحمیل میکند. اهمیت و ارزش منابع انسانی بهعنوان شریانهای مهم تولیدی بر کسی پوشیده نیست و تامین نیروی انسانی موردنیاز برای نیل به اهداف سازمانی، نخستین وظیفه عملیاتی بهشمار میرود.
وی افزود: تغییرات سریع در حرفهها بهویژه در زمینههای مهندسی و تکنولوژی، دلیل منطقی قابلتوجهی را برای تفکر مجدد درباره شایستگیهای حرفهای موردنیاز برای کار کردن در بخش صنعت و معدن بهوجود آورده است. تقریبا توافق همه بر این است که کارکنان بخش صنعت و معدن باید دامنه گستردهای از دانش و مهارتهایی فراتر از تخصص فنی رشته تحصیلی خود داشته باشند. بهعنوانمثال، یک مهندس نهتنها باید درکی از نظریه داشته باشد، بلکه همچنین باید مهارتهای ضروری برای کاربرد نظریه در عمل را دارا باشد. افرادی که این ویژگیها را داشته باشند، قادر هستند که نهتنها در زمینه تخصصی، بلکه همچنین در تحقیق، در مدیریت و در بسیاری از زمینههای علمی دیگر فعالیت کنند. وجه مشترک این مهارتها، قابل کاربرد بودن در حوزهها و زمینههای مختلف و همچنین در موقعیتهای عملی و واقعی است. حوزهای مانند معدن، بهشدت نیازمند افرادی متخصص است تا زمینههای پیشرفت خود را فراهم کند. حضور نیروی انسانی متخصص در حوزه معدن، بیش از هر امر دیگری لازم و ضروری است.
این فعال حوزه معدن در ادامه مطرح کرد: رسیدن به اهداف در تمام حوزهها بهویژه حوزه معدن، بستگی به توانایی کارکنان در انجام وظایف محوله و انطباق با محیط متغیر دارد. اجرای آموزش و بهسازی نیروی انسانی سبب میشود تا افراد بتوانند متناسب با تغییرات سازمانی و محیط بهطورموثر فعالیتشان را ادامه داده و بر کارآیی خود اضافه کنند. از طرفی از مهمترین خصوصیات سازمانهای امروزی، تغییر و تحول است. در چنین شرایط محیطی پیچیده و متنوع با تحولات سریع، اگر شرکت نتواند متناسب با این تغییرات، سازمان، مدیران و کارکنان را همگام سازد، قربانی آن خواهد شد. بنابراین نیاز به یادگیری سازمانی امروزه بهخوبی در تمامی سطوح سازمان ثابت شده است. بهگونهای که تحقیقات انجامگرفته، ارتباط مثبت بین سرمایهگذاری بر آموزش در بهرهوری سازمانی را نشان داده است.
اسفندیارپور ادامه داد: انواع نیروی انسانی در شرکتهای معدنی به چند دسته اصلی تقسیم میشوند که هرکدام نقشهای تعیینکنندهای در فرآیندهای استخراج و پردازش مواد معدنی دارند. نخست، مهندسان معدن که مسئولیت طراحی و نظارت بر عملیاتهای استخراج معدن را برعهده دارند. این افراد با داشتن تخصصهایی در زمینههایی مانند مهندسی استخراج، مکانیک سنگ و مهندسی معدن زیرزمینی، وظیفه اصلیشان اطمینان از بهرهبرداری ایمن و موثر از منابع است. دوم، ژئولوژیستها که کار تحلیل ساختارهای زمینشناختی و ارزیابی منابع معدنی را انجام میدهند. آنها با استفاده از تکنیکهای مختلف میدانی و آزمایشگاهی، مکانهای مناسب برای حفاری و استخراج را شناسایی میکنند و به تعیینکیفیت و حجم مواد معدنی کمک میکنند.
سوم، تکنسینها و کارگران فنی که در بخشهای مختلف معدن کار میکنند و شامل مکانیکها، برقکارها و اپراتورهای ماشینآلات سنگین میشوند. این افراد با داشتن مهارتهای تخصصی در نگهداری و تعمیرات، نقش حیاتی در حفظ کارآیی و ایمنی تجهیزات معدنی دارند. علاوه بر این، کارگران عملیاتی که وظیفه اجرای فرآیندهای استخراج و فرآوری مواد معدنی را دارند، مستقیما در خط مقدم تولید قرار دارند. این نیروها با اجرای دستورالعملهای ایمنی و بکارگیری دانش فنی خود، به موفقیت عملیاتهای معدنی کمک میکنند.
نبود نیروی متخصص برای اکتشاف
چندی پیش بهروز برنا، کارشناس حوزه معدن در ارتباط با وضعیت اکتشافات معدنی و نبود نیروی متخصص در این زمینه گفت: نبود نیروی انسانی متخصص و جوان باعث شده است، فرآیندهای اکتشافی با کندی مواجه شوند؛ بسیاری از کارشناسان مجرب بازنشسته شدهاند و انتقال دانش میان نسلها بهخوبی انجام نگرفته است. همچنین تجهیزات بهروز اکتشافی مانند ژئوفیزیک هوایی نیاز به نوسازی دارد. برای مثال، موتور تنها هلیکوپتر سازمان زمینشناسی از کار افتاده و بهدلیل تحریمها امکان تامین تجهیزات جدید محدود است.
برنا ادامه داد: ایران دارای تنوع قابلتوجهی از مواد معدنی و شانس بالایی برای اکتشاف موفق است، بنابراین اگر مدیریت معادن در قالب یک وزارتخانه مستقل و چالاکتر صورت گیرد، بازخورد بهتری حاصل میشود. تجربه دوره وزارت معادن و فلزات نشان داده که ساختار متمرکزتر در این حوزه موفقتر عمل کرده است. اهمیت ایجاد توازن میان عرضه و تقاضای نیروی انسانی متخصص را نباید نادیده گرفت. در شرایط کنونی، نهتنها تعداد کارشناسان کم شده، بلکه دانش و تجربه نیز از دست رفته است، بنابراین لازم است باید مکانیزمی طراحی شود که نیروهای متخصص تربیت شوند و تجارب قدیمیها را منتقل کنند.
نگاه تخصصی و چابکسازی ساختارها ضروری است
وی گفت: نیاز است تا مقررات فعلی باید بازنگری شود، بهویژه برای اکتشاف مواد استراتژیک. اگر مدیران بالادستی تخصص لازم را نداشته باشند، تصمیمات غیرکارشناسی موجب کند یا بسته شدن مسیر کارشناسان میشود که برای بهبود وضعیت، نگاه تخصصی و چابکسازی ساختارها ضروری است. سیستم آموزش دانشگاهی نمیتواند نیروی ماهر در بخش معدن را به بازار کار این حوزه تحویل بدهد و هر مجموعهای باید با اتخاذ نگاه طولانیمدت، درصدد تربیت نیروی انسانی در سطح مدیریت باشد.
وی افزود: بیتوجهی به ایجاد انگیزه و آموزش برای تربیت نیروی انسانی متخصص، دانشگاهها را با خالی ماندن صندلیهای این رشتهها مواجه کرده است. این وضعیت خطرناک خواهد بود و در آینده مجبوریم برای سادهترین امور معدنی نیز به متخصصان خارجی و چشم آبیها متکی باشیم.
سخن پایانی
پیمانکاران معدنی، باید مسائل مربوط به معدنکاران را جدی بگیرند و به آن توجه کنند. آنطورکه بسیاری از کارگران معدنی گفتهاند، یکی از اساسیترین موضوعات و چالشهایی که در محیط کار با آن درگیر هستند، بیمه است. بیمه کارگران معدنی یکی از اساسیترین موضوعاتی است که باید مدنظر پیمانکاران معدنی باشد.
