گردشگری ایران روی ریل موازیکاری
صنعت گردشگری ایران در حالی از شبکهسازی و انسجام راهبردی حرف میزند که هنوز با تکهتکهبودن تشکلها، کمبود زیرساخت، فرسودگی ناوگان هوایی، نبود دبیرخانه مشترک و ضعف در تصمیمسازی دستوپنجه نرم میکند.
در همایش ملی شبکهسازی کمیسیونهای متناظر اتاقهای سراسر کشور، مدیران گردشگری اتاق ایران از یک واقعیت تلخ پرده برداشتند؛ این صنعت، با وجود ظرفیتهای عظیم در گردشگری سلامت، تاریخی و ورزشی، هنوز درگیر موازیکاری، پراکندگی استانی و بینظمی نهادی است. از سوی دیگر، ناترازی انرژی و فشارهای اقتصادی، گردشگری و صنایعدستی را بهعنوان بخشهای کممصرف و اشتغالزا به صحنه آورده اما بدون بودجه، سیاستگذاری موثر و حفاظت از میراث فرهنگی، این ظرفیتها هم در حد شعار میمانند.
نقشه راه شبکهسازی در گردشگری
مسعود شیرین کلام، دبیر کمیسیون گردشگری اتاق بازرگانی ایران در همایش ملی شبکه سازی کمیسیونهای متناظر اتاقهای سراسر کشور در پنل تخصصی گردشگری و اقتصاد خلاق با اشاره به اهمیت شبکهسازی میان کمیسیون ملی و استانی، اظهار داشت: هدف اصلی از برگزاری این سلسله نشستها ایجاد زنجیرهای هماهنگ میان اتاق ایران و اتاقهای استانی است تا با تجمیع منابع و پرهیز از موازیکاری، خروجیهای کمیسیونهای گردشگری به جایگاه اثرگذاری مطلوب برسد.
دستاوردهای قانونی و اجرایی در دوره دهم
وی با اشاره به عملکرد کمیسیون در ماههای اخیر، گفت: در کنار چالشهایی که با آن مواجه بودیم، دستاوردهای ملموسی در حوزههای سیاستی و اجرایی کسب شد. یکی از اقدامات مهم، پیگیری حقوقی در خصوص ابلاغ آییننامه اجرایی جزء یک بند الف ماده ۸۳ قانون برنامه هفتم بود که با همکاری نمایندگان مجلس و بدنه مدیریتی اتاق، موجب شد تا با استناد به ماده ۵ قانون بهبود مستمر محیط کسبوکار، از تضعیف جایگاه بخش خصوصی در ثبت شرکتهای گردشگری جلوگیری شود.
شیرینکلام در ادامه با اشاره به تفاهمنامههای منعقدشده، اظهار داشت: همکاری با وزارت میراث فرهنگی، کانون جهانگردی و اتومبیلرانی و سازمان هواپیمایی کشوری، نقش کمیسیون را در تصمیمسازیهای کلان پررنگتر کرده است.
وی همچنین به موفقیتهای حوزه گردشگری سلامت اشاره کرد و گفت: ایجاد جشنواره برندینگ و پلتفرم بینالمللی گردشگری سلامت، نمونهای از خروجیمحور عمل کردن کمیسیون است که اکنون به عنوان یک زیرساخت پایدار در حال پیگیری است.
الگوی پیشنهادی برای انسجام راهبردی
دبیر کمیسیون گردشگری با رونمایی از الگوی پیشنهادی شبکهسازی، تاکید کرد: برای رسیدن به انسجام راهبردی، اولین پیشنهاد ما همسوسازی اولویتها است. باید از پراکندگی فعالیتها فاصله بگیریم و به سمت تشکیل کمیسیونهای همسو در حوزههای تخصصی نظیر گردشگری ادیان، سلامت، کشاورزی و ورزشی حرکت کنیم. به عنوان مثال در حوزه گردشگری ادیان، شهرهای زنجان، قم، شیراز و مشهد میتوانند به عنوان یک شبکه تخصصی، زنجیرهای قدرتمند از خدمات را ایجاد کنند.
ضرورت تشکیل فدراسیون گردشگری
شیرینکلام با بیان اینکه جلسات دورهای و سفرهای موضوعی به استانهای مختلف، پیوند میان بخش خصوصی و مسئولان دولتی را تقویت کرده است، تصریح کرد: برای نهادینهسازی این تعاملات، پیشنهاد تشکیل فدراسیون گردشگری با هدف تجمیع تشکلهای ملی و استانی را ارائه کردهایم.
وی در پایان با اشاره به لزوم تشکیل دبیرخانه شبکهسازی و سامانه اطلاعات مشترک، اظهار داشت: بدون دبیرخانه و پایگاه داده مشترک، شبکهسازی صرفا در حد شعار باقی میماند. ما باید در دوره باقیمانده بر اجرای سند راهبردی شبکهسازی، تدوین تقویم اجرایی سالانه و پیگیری مستمر مسائل حقوقی و قانونی با همکاری نمایندگان مجلس متمرکز شویم.
در شرایط جنگی به جای مچگیری، دستگیر یکدیگر باشیم
سید مصطفی موسوی، رئیس کمیسیون گردشگری اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران با اشاره به ضرورت گسترش تعامل با استانها اظهار کرد: تلاش ما بر این است که ارتباطات با استانها بیش از گذشته تقویت شود و این نزدیکی از ابتدا در قالب یک راهبرد مورد توجه قرار داشته است.
وی افزود: در همین چارچوب، موضوع سفرهای استانی در حوزه گردشگری در حال پیگیری است و برگزاری همایشها نیز در جای خود دنبال میشود.
موسوی با بیان اینکه در کنار این اقدامات برنامهریزی برای ایجاد شبکهسازی نیز مدنظر قرار گرفته است، تصریح کرد: هدف این است که ارتباط با دیگر استانها تقویت شود و ما صرفاً نقش هماهنگکننده را برعهده داشته باشیم.
وی ادامه داد: شبکهسازی از همان ابتدا در برنامه کاری ما قرار داشت اما در طول یک سال گذشته، شرایط ناشی از همهگیری تا حدی موجب کندی روند اجرای برنامهها شد.
رئیس کمیسیون گردشگری اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران در بخش دیگری از سخنان خود با تاکید بر ضرورت همدلی در شرایط کنونی گفت: باید به جای مچگیری از یکدیگر، دستگیر هم باشیم و با توجه به شرایط جنگی، رویکردی همراهانه و مسئولانه در پیش بگیریم. باید ایران را بار دیگر با نام افتخار ایران به جهانیان معرفی کنیم. ایران همواره از افتخارات و ظرفیتهای فراوانی برخوردار بوده و امروز نیز شرایطی فراهم شده است که کشورمان بیش از گذشته در معرض توجه جهانیان قرار گرفته است.
موسوی با اشاره به افزایش شناخت مردم جهان از ایران اظهار داشت: بسیاری از مردم پیش از این شناختی از ایران نداشتند، اما اکنون نام ایران در سطح جهانی شناختهشدهتر شده است.
رئیس کمیسیون گردشگری اتاق بازرگانی ایران با تاکید بر ضرورت همگرایی گفت: باید در کنار یکدیگر وحدت کلمه و وحدت رویه ایجاد کنیم. دوستان نیز باید در این مسیر همنظر و همراه باشند چرا که ما در کنار یکدیگر هستیم.
گردشگری و صنایعدستی؛ مسیر کممصرف عبور از ناترازی انرژی
جواد کاظمی، نایبرئیس اول کمیسیون فرش، هنر و صنایعدستی اتاق ایران با اشاره به ارتباط نزدیک میان گردشگری، فرش دستباف و صنایعدستی اظهار داشت: این ۳ حوزه مکمل یکدیگرند و پیوند هدفمند گردشگری با صنایعدستی و فرش دستباف میتواند افق تازهای پیشروی اقتصاد فرهنگی کشور قرار دهد.
ظرفیت مغفول اقتصاد کممصرف
کاظمی با بیان اینکه تامین انرژی به یکی از چالشهای فعالیتهای اقتصادی تبدیل شده است، افزود: صنایعدستی و گردشگری در مقایسه با بسیاری از صنایع و کارخانههای بزرگ، وابستگی بسیار کمتری به مصرف گسترده برق و گاز دارند؛ ازاینرو میتوانند در شرایط محدودیت منابع انرژی، بدون تحمیل مصرف سنگین به شبکه، به فعالیت خود ادامه دهند.
وی گفت: در دورههایی که اقتصاد با محدودیت انرژی روبهروست، باید توجه بیشتری به بخشهایی معطوف شود که با مصرف کمتر انرژی، ظرفیت ایجاد اشتغال، درآمدزایی و رونق اقتصادی دارند. صنایعدستی و گردشگری از جمله بخشهایی هستند که میتوانند در چنین شرایطی نقش مؤثری ایفا کنند.
نایبرئیس اول کمیسیون فرش، هنر و صنایعدستی اتاق ایران با اشاره به ظرفیتهای اشتغالزایی این حوزهها بیان کرد: اقتصاد کشور میتواند با تکیه بر گردشگری و صنایعدستی، بخشی از فعالیتهای خود را بدون نیاز به مصرف بالای انرژی ادامه دهد. این مزیت بهویژه در شرایطی که بخشهای مختلف با محدودیت برق و گاز مواجهاند، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
پیشنهاد تشکیل کمیته مشترک گردشگری و صنایعدستی
کاظمی با پیشنهاد تشکیل کمیتهای مشترک میان کمیسیون گردشگری و کمیسیون فرش، هنر و صنایعدستی اتاق ایران اظهار داشت: تشکیل این کمیته میتواند زمینه طراحی برنامههای مشترک و استفاده همزمان از ظرفیتهای گردشگری، فرش دستباف و صنایعدستی را فراهم کند.
وی افزود: میتوان برنامهریزی کرد تا گردشگرانی که وارد کشور میشوند، در کنار بازدید از بناها و فضاهای تاریخی، از کارگاههای فرشبافی و صنایعدستی نیز دیدن کنند. این بازدیدها علاوه بر معرفی فرایند تولید آثار هنری ایرانی، تجربه متفاوت و ماندگاری برای گردشگران ایجاد خواهد کرد.
گردشگران؛ سفیران هنر ایرانی
کاظمی با اشاره به اثرگذاری تجربه مستقیم گردشگران از کارگاههای تولیدی گفت: بازدید از کارگاههای فرشبافی و صنایعدستی میتواند خاطرهای مطلوب برای گردشگران به همراه داشته باشد و آنان را به مروجان هنر و فرهنگ ایرانی در کشورهای خود تبدیل کند.
وی بیان کرد: هر گردشگر پس از بازگشت به کشور خود میتواند تجربه حضور در کارگاههای فرش و صنایعدستی را برای دیگران بازگو کند. این تجربه مستقیم، ظرفیت تبلیغاتی قابلتوجهی دارد و میتواند به معرفی بینالمللی محصولات و هنرهای سنتی ایران کمک کند.
نایبرئیس اول کمیسیون فرش، هنر و صنایعدستی اتاق ایران افزود: پیوند میان بازدید از جاذبههای تاریخی و حضور در کارگاههای تولیدی، زنجیرهای از تجربه فرهنگی و اقتصادی ایجاد میکند. زنجیرهای که از یک سو به غنای تجربه گردشگر میافزاید و از سوی دیگر، امکان معرفی و عرضه بهتر محصولات صنایعدستی و فرش دستباف را فراهم میسازد.
جلسات مشترک از پایتخت به استانها برود
کاظمی با اشاره به ضرورت گسترش همکاریهای مشترک در سطح استانها اظهار داشت: پیشنهاد میشود جلسات مشترک کمیسیون گردشگری و کمیسیون فرش، هنر و صنایعدستی، دستکم هر فصل در یکی از استانهای کشور برگزار شود. استانهایی که بهطور همزمان دارای ظرفیتهای فعال در حوزه گردشگری، فرش و صنایعدستی هستند، میتوانند در اولویت برگزاری این جلسات قرار گیرند. حضور میدانی در استانها کمک میکند تا ظرفیتها و مشکلات هر منطقه بهصورت دقیقتر شناسایی و برای بهرهبرداری از فرصتهای موجود، تصمیمهای عملیاتیتری اتخاذ شود.
نایبرئیس اول کمیسیون فرش، هنر و صنایعدستی اتاق ایران در پایان تاکید کرد: همکاری و همافزایی میان کمیسیونهای مرتبط میتواند به پیشبرد اهداف مشترک، تقویت اقتصاد فرهنگی و معرفی موثرتر ظرفیتهای گردشگری، فرش دستباف و صنایعدستی کشور منجر شود.
رونق گردشگری به حرکت دوباره فرش و صنایعدستی کمک خواهند کرد
حمیدرضا ذویالانواری، نایبرئیس دوم کمیسیون فرش، هنر و صنایعدستی اتاق ایران با اشاره به پیوند میان فرش، صنایعدستی و گردشگری، بیان کرد: فرش و گردشگری مکمل یکدیگرند و با رونق گردشگری، این ظرفیت وجود دارد که فرش و صنایعدستی نیز به حرکت بیفتند و شرایط بهتری پیدا کنند. رونق گردشگری میتواند نقش موثری در بهبود وضعیت فرش و صنایعدستی ایفا کند و به این حوزهها برای خروج از رکود و حرکت رو به جلو کمک کند.
تشکیل کمیسیون برای نخستینبار در اتاق ایران
وی با اشاره به شکلگیری این کمیسیون در اتاق ایران، افزود: این کمیسیون برای نخستینبار در اتاق ایران تشکیل شده و این اقدام با همراهی اعضا و حمایت هیئترئیسه اتاق ایران انجام شده است.
نایبرئیس دوم کمیسیون فرش، هنر و صنایعدستی اتاق ایران در پایان اظهار امیدواری کرد که این کمیسیون بتواند رسالت خود را به سرانجام برساند و در مسیر تقویت حوزه فرش، هنر و صنایعدستی نقش مؤثری ایفا کند.
فقط ۱۰ استان کمیسیون فعال دارند
شهاب علی عرب، نایب رئیس اول کمیسیون گردشگری اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران با اشاره به شرایط نامطلوب صنعت گردشگری در کشور، اظهار داشت: حوزه گردشگری در سالهای اخیر با رکودی جدی مواجه بوده و در شرایط فعلی، این بخش با مشکلات انباشته و محدودیتهای گسترده دست و پنجه نرم میکند.
وی با بیان اینکه بخش قابل توجهی از ظرفیتهای گردشگری کشور همچنان ناشناخته یا کماستفاده مانده است، افزود: با وجود گستردگی ظرفیتهای گردشگری و صنایعدستی در استانهای مختلف، هنوز پیوند موثر و منظمی میان فعالان این حوزه و اتاقهای بازرگانی شکل نگرفته است.
فاصله معنادار میان ظرفیت گردشگری و ساختار اتاقها
نایب رئیس اول کمیسیون گردشگری اتاق ایران با اشاره به ساختار اتاقهای بازرگانی در کشور بیان کرد: از مجموع ۳۴ اتاق بازرگانی، تنها در حدود ۷ تا ۱۰ استان، کمیسیون گردشگری فعال وجود دارد و این مسئله به روشنی نشان میدهد که گردشگری هنوز نتوانسته جایگاه واقعی خود را در ساختار تصمیمسازی بخش خصوصی پیدا کند.
لزوم شناسایی فعالان گردشگری و صنایعدستی در استانها
علی عرب با اشاره به ضرورت سازماندهی فعالان این حوزه اظهار داشت: باید ارتباط میان فعالان گردشگری، صنایعدستی و اتاقهای بازرگانی تقویت شود تا این بخش بتواند از ظرفیتهای موجود برای انسجامبخشی، شبکهسازی و پیگیری مطالبات خود استفاده کند.
گردشگری نیازمند اتصال به بدنه تصمیمسازی اقتصادی است
علی عرب اظهار داشت: اگر فعالان گردشگری و صنایعدستی در استانها به شکل موثرتری با اتاقهای بازرگانی مرتبط شوند، میتوان از ظرفیت این نهادها برای حمایت از این بخش و فعالسازی توانمندیهای مغفولمانده استفاده کرد. تقویت این ارتباط علاوه بر کمک به انسجام فعالان حوزه گردشگری، میتواند مسیر بهرهگیری بهتر از ظرفیتهای استانی و ملی را نیز هموار کند.
تاکید بر پایان تفرقه میان تشکلها
محسن فتحی، رئیس فراکسیون گردشگری، میراث فرهنگی و صنایع دستی مجلس شورای اسلامی با اشاره به تعدد تشکلهای فعال در صنعت گردشگری اظهار کرد: در سالهای گذشته تشکلهای متعددی در حوزه گردشگری، در چارچوب اتاق بازرگانی و نیز بهصورت حرفهای و تخصصی شکل گرفتهاند اما اکنون لازم است این مجموعهها برای افزایش قدرت مطالبهگری و اثرگذاری خود در مسیر همگرایی و وحدت حرکت کنند.
ضرورت همگرایی تشکلهای گردشگری
فتحی با تاکید بر اینکه گردشگری ماهیتی بینبخشی دارد، گفت: فعالیت در حوزه گردشگری به یک بخش خاص محدود نمیشود. برای نمونه یک آژانس مسافرتی ممکن است همزمان به مجوزهای فرهنگی و مجوزهای سازمان هواپیمایی کشوری نیاز داشته باشد، بنابراین نمیتوان فعالیتهای این حوزه را در چارچوبی محدود و تکبعدی تعریف کرد. به همین دلیل، ضروری است میان کمیسیونهای گردشگری اتاقهای بازرگانی و همچنین تشکلهای تخصصی این حوزه وحدت و هماهنگی ایجاد شود.
وی با اشاره به وجود برخی مخالفتها با این همگرایی اظهار داشت: واقعیت این است که برخی علاقهای ندارند میان کمیسیونهای گردشگری اتاقها و تشکلهای تخصصی وحدت شکل بگیرد در حالی که نبود هماهنگی، موجب پراکندگی تصمیمها و تضعیف قدرت اثرگذاری بخش خصوصی میشود.
اتاق بازرگانی میتواند پشتیبان تشکلها باشد
فتحی با اشاره به ظرفیت اتاق بازرگانی برای حمایت از تشکلهای تخصصی بیان کرد: بسیاری از دستگاههای دولتی بهدلیل محدودیت منابع مالی، امکان حمایت مستقیم و گسترده از تشکلها را ندارند؛ اما اتاق بازرگانی میتواند بخشی از این خلأ را جبران کند.
وی افزود: یکی از نمونههای این حمایت، اختصاص منابع مالی به فدراسیونها و تشکلهاست.
رئیس فراکسیون گردشگری مجلس ادامه داد: اتاق ایران همچنین در زمینه اعزام هیئتهای تجاری و تخصصی به نمایشگاهها و رویدادهای خارجی از تشکلها حمایت میکند و در برخی موارد، هزینه اعزام هیئتهایی تا هفت نفر را پوشش میدهد. این رویکرد نشان میدهد اتاق ایران به این بلوغ رسیده است که منابع مالی خود را متعلق به اعضا بداند و آن را در مسیر توسعه کسبوکار، تقویت تشکلها و گسترش فعالیتهای اقتصادی هزینه کند.
دولت پول ندارد باید سیاستگذار باشد
فتحی با اشاره به محدودیتهای مالی دولت گفت: دولت با مشکلات و مسئولیتهای متعددی مواجه است و منابع مالی کافی برای حمایت از همه بخشها در اختیار ندارد. حتی در برخی موارد، برای برگزاری یا حضور در نمایشگاهها، بهجای تامین مستقیم یارانه، بهدنبال جذب حامی مالی میرود.
وی افزود: با توجه به شرایط دشوار موجود، نمیتوان از دولت انتظار داشت همه هزینههای بخش گردشگری و نمایشگاهی را تأمین کند؛ اما انتظار اصلی از دولت این است که در حوزه سیاستگذاری، اصلاح دستورالعملها و تسهیل بخشنامهها نقش مؤثرتری ایفا کند.
رئیس فراکسیون گردشگری مجلس تاکید کرد: دولت باید موانع کسبوکار را کاهش دهد، فرآیندهای اداری را تسهیل کند و بهجای ورود مستقیم به فعالیتهای اجرایی، بیشتر نقش سیاستگذار و تنظیمگر را بر عهده بگیرد.
جذب تشکلهای حرفهای زیر چتر اتاق بازرگانی
فتحی با اشاره به اهمیت سازماندهی تشکلهای تخصصی گفت: جذب تشکلهای حرفهای در ساختار اتاق بازرگانی میتواند به شبکهسازی، هماهنگی و افزایش قدرت اثرگذاری فعالان گردشگری کمک کند. باید از پراکندگی و تفرقه در تصمیمگیری و ارائه دیدگاهها جلوگیری شود. تشکلها باید در کنار یکدیگر قرار بگیرند، مسائل و مطالبات خود را بهصورت منسجم مطرح کنند و درباره عملکرد مدیران و مسئولان مرتبط با این حوزه، نقش نظارتی و مطالبهگرانه داشته باشند.
رئیس فراکسیون گردشگری مجلس در پایان گفت: تا زمانی که تشکلها و کمیسیونهای مرتبط از انسجام و هماهنگی لازم برخوردار نباشند، بسیاری از مطالبات و برنامههای مورد نظر فعالان گردشگری به نتیجه نخواهد رسید. بنابراین باید هماهنگی میان این مجموعهها با جدیت دنبال شود.
از تعدیل نیرو در هتلها تا مصادره میراث فرهنگی
مژگان ایزدی، رئیس کمیسیون گردشگری اتاق اصفهان با انتقاد از نبود نگاه صنعتی به مقوله گردشگری، بر لزوم رفع موانع زیرساختی، بهویژه در بخش حملونقل هوایی و همچنین ضرورت ثبت جهانی صنایع دستی برای جلوگیری از مصادره فرهنگی توسط کشورهای همسایه تاکید کرد.
حلقه مفقوده در بازار جذب گردشگر
ایزدی با اشاره به شرایط پس از تنشهای اخیر در منطقه و افزایش کنجکاوی جهانی برای شناخت ایران، گفت:همه شبکههای خبری معتبر دنیا، موقعیت استراتژیک ایران و تنگه هرمز را بازتاب دادهاند، این یک فرصت بالقوه برای جذب گردشگر است، اما ما در حلقه مفقوده تبلیغات گیر کردهایم.
وی افزود: پیش از انقلاب که خبری از تحریمها و تنشهای فعلی نبود، ایران مقصد اول گردشگران بود در حالی که امروز ترکیه و امارات، سهم بازار ما را بلعیدهاند. برای بازگشت به آن دوران، باید زیرساختهای حملونقل هوایی به فوریت نوسازی شود. وضعیت فعلی ناوگان هوایی، عملا امکان انتقال گردشگر به مقاصد کلیدی مانند اصفهان، قشم و کیش را سلب کرده است.
دیوار بلند قوانین بر سر راه گردشگری ورزشی
رئیس کمیسیون گردشگری اتاق اصفهان، گردشگری ورزشی را یکی از بازارهای مغفول مانده دانست و با اشاره به چالش صدور گواهینامه موتورسواری بانوان، اظهار داشت: این مطالبه تنها با افزودن یک عبارت «و بانوان» در دستورالعملهای قانونی قابل حل است. هماکنون زنانی که با موتورسیکلت در شهر تردد میکنند، در صورت وقوع حادثه، نه تنها بیمه ندارند، بلکه با بنبست قانونی در دریافت دیه مواجهاند. این نوع نگاه حذفی، نه منطقی است و نه با استانداردهای گردشگری ورزشی همخوانی دارد.
از سرقت فرهنگی تا غفلت بودجهای
ایزدی در بخش دیگری از اظهارات خود نسبت به ثبت جهانی آثار و صنایع دستی ایران توسط کشورهای همسایه هشدار داد و گفت: وقتی ما در ثبت داراییهای فرهنگی کشور تعلل میکنیم، طبیعی است که کشورهای همسایه، صنایع دستی ما را به نام خود ثبت جهانی کنند. متاسفانه کشورهای همسایه با تولید و ثبت بسیاری از داراییهای فرهنگی عملا بازار ما را قبضه کردهاند.
ایزدی در پایان با گلایه از نبود ردیف بودجه مشخص برای حمایت از میراث فرهنگی در وزارتخانه مربوطه، خاطرنشان کرد: صنعت فرش و صنایع دستی، لازم و ملزومِ گردشگری هستند. درخواست ما این است که با تشکیل یک کمیته مشترک و تخصیص بودجه از سوی اتاق ایران و مجلس از این سرمایههای ملی در برابر مصادره جهانی محافظت شود.
