سامانه بابا کجاست سامانه که پس از ترور فرماندهان ارشد حماس، از جمله شهید محمد ضیف، در رسانه‌های اسرائیلی تشریح شد، در حقیقت یک شبکه نظارتی یکپارچه تحت فرماندهی سرویس امنیت داخلی اسرائیل (شاباک)، با پشتیبانی اطلاعاتی واحد ۸۲۰۰ امان و کمک فنی موساد است.

 منطق اصلی پشت این اسم این بود که تحلیلگران اطلاعاتی اسرائیل به یک الگوی رفتاری مشخص در میان فرماندهان ارشد حماس پی برده بودند: این فرماندهان برای آنکه از ترور در امان باشند، ماه‌ها در اعماق تونل‌ها مخفی می‌ماندند و هیچ‌گونه رد دیجیتالی از خود باقی نمی‌گذاشتند، اما تنها عاملی که آنها را وادار می‌کرد برای لحظاتی کوتاه به سطح زمین بیایند، نیاز انسانی و عاطفی به دیدن خانواده بود،بابا کجاست؟ دقیقاً برای شکار همین پنجره کوتاه عملیاتی طراحی شده؛یعنی همان فاصله میان خروج از تونل و رسیدن به آغوش خانواده.

از نظر فنی سامانه بابا کجاست؟ صرفاً یک پهپاد یا یک دوربین نبود، بلکه شبکه‌ای گسترده از رصد تلفن های همراه ،حسگرها، دوربین‌های مداربسته هک‌شده، شنود بی‌سیم‌های رده‌پایین و الگوریتم‌های هوش مصنوعی بود که دائماً محیط اطراف مخفیگاه‌های مشکوک را رصد می‌کرد،اصل طراحی سامانه یک دکترین اطلاعاتی مشخص است: هدف را مستقیم رصد نکن؛ تغییرات محیط پیرامونی او را تحلیل کن.

نکته کلیدی در عملکرد این سامانه این بود که به دنبال خود شخص هدف نمی‌گشت، بلکه تغییرات ظریف محیطی را تحلیل می‌کرد؛ مثلاً رصد تلفن های اقوام درجه یک و دو ،کاهش ناگهانی تعداد محافظان در اطراف یک خانه معمولی، تغییر الگوی مصرف برق یک ساختمان مسکونی یا حرکات خاص بدنی فردی که با ویلچر (شهید محمد ضیف جانباز بود)دست‌وپنجه نرم می‌کرد. به محض اینکه الگوریتم تشخیص می‌داد که هدف از تونل خارج شده اما هنوز به مناطق پرجمعیت غیرنظامی نرسیده، هشدار لحظه‌ای به اتاق فرمان شاباک ارسال می‌شد و فرمانده ارشد از طریق یک خط ارتباطی امن و مستقیم، ظرف چند دقیقه مجوز نهایی ترور را دریافت می‌کرد. در ترور و شهادت محمد ضیف در ژوئیه ۲۰۲۴، این سامانه موفق شد لحظه‌ای را شناسایی کند که او برای دیدار با خانواده‌اش به ویلایی در غزه رفته بود، ویلایی که متعلق به پدر محافظ شخصی‌اش بود و گمان می‌رفت یک مکان امن و غیرنظامی باشد.

اما درس عملیاتی اصلی این واقعه نه در قدرت فناوری، که در یک آسیب‌پذیری قدیمی نهفته است: نفوذ انسانی. الگوریتم‌های «بابا کجاست؟» ماشه عملیات را کشیدند، اما انگشت روی آن ماشه را یک جاسوس داخلی از میان حلقه اعتماد هدف گذاشته بود. گزارش‌های اطلاعاتی تأیید می‌کنند که مختصات دقیق آن دیدار محرمانه، نه توسط پهپاد یا شنود، که از طریق یک منبع انسانی به شاباک فروخته شده بود و در نهایت توسط داده های سامانه بابا کجاست عملیاتی می شود و نکته طلایی که بسیار مهم می باشد؛ راهبرد نوین حفاظتی نمی‌تواند صرفاً بر «پرهیز از فناوری دیجیتال» متکی باشد، تجربه شهید ضیف نشان داد که سی سال انضباط مخابراتی می‌تواند با یک نفوذ انسانی از درون فروبپاشد، الزام عملیاتی امروز یک اصل سخت و بی‌گذشت است: خانواده و نزدیک‌ترین محافظان هر فرمانده، باید در همان سطح امنیتی خود او دیده، آموزش داده و محافظت شوند. حلقه انسانی، خودِ خط مقدم است.

در پایان نقطه ضعفی که این سامانه شکار کرد، در حقیقت نه ضعف تکنولوژیک که ضعف انسانی محض بود،حتی مخفی‌ترین فرماندهان چریکی هم نمی‌توانند از غریزه پدر بودن فرار کنند... در مورد سامانه بابا کجست ؛ در مواردی،مقامات کشورمان هم  به همین روش شهید شدند.

محمد ضیف (فرمانده ارشد گردان‌های قسام) به مدت سی سال از تمام ابزارهای دیجیتال پرهیز کرده بود و در اعماق تونل زندگی می‌کرد.

در مورد محمد ضیف،برگرفته از کتاب ؛ راز حماس