با این حال، صنعت کفش که همواره در تقاطع تولید، مصرف و اشتغال قرار دارد، خیلی زود نشانه‌هایی از بازگشت به روال عادی را بروز داد. بازار مواد اولیه کمی از التهاب ابتدایی فاصله گرفت و با کاهش نسبی قیمت‌ها و بهبود دسترسی، شرایط قابل‌قبول‌تری پیدا کرد؛ هرچند دغدغه ثبات همچنان پابرجاست. از سوی دیگر، رکود ناشی از کاهش قدرت خرید، بازار مصرف را در وضعیتی محتاطانه نگه داشته و باعث شده تولیدکنندگان میان حفظ نرخ و حفظ فروش، توازن دشواری را مدیریت کنند. صمت در این گزارش نگاهی دارد به وضعیت بازار و صنعت کفش پس از بحران که در ادامه می‌خوانید.

 عبور از شوک، ماندگاری چالش‌ها در صنعت کفش

صنعت کفش مانند دیگر صنایع کشور در امسال، یکی از پیچیده‌ترین دوره‌های خود را پشت سر می‌گذارد؛ دوره‌ای که با شوک‌های ناگهانی در ابتدای سال آغاز شد و فضای تولید و بازار را در وضعیت ابهام قرار داد. همزمانی تحولات سیاسی و اقتصادی با شروع سال، بسیاری از فعالان این صنعت را در تصمیم‌گیری برای ادامه مسیر مردد کرد. اختلال در برنامه‌ریزی‌های شب عید، کاهش فروش و نگرانی از آینده، شرایطی را رقم زد که بخشی از تولیدکنندگان را به تعویق در شروع فعالیت واداشت، در حالی که برخی دیگر با پذیرش ریسک، مسیر تولید را ادامه دادند.

در ادامه این شرایط، تغییرات قابل‌توجهی در الگوی تقاضا شکل گرفت. کاهش موجودی کالا در برخی مناطق، به‌ویژه خارج از مراکز اصلی، باعث شد فشار تقاضا به‌صورت ناهمگون به بازار وارد شود. این موضوع به‌طور مستقیم تولیدکنندگان را تحت‌تأثیر قرار داد، چراکه ناچار بودند در شرایطی نامطمئن، پاسخگوی نیاز بازار باشند. در چنین فضایی، واحدهایی که شبکه فروش فعال‌تر و مشتریان تثبیت‌شده‌تری داشتند، توانستند سریع‌تر با شرایط تطبیق پیدا کنند و از فرصت‌های ایجادشده بهره ببرند.

بازگشت تدریجی به جریان تولید

با گذشت زمان، نشانه‌هایی از بازگشت تدریجی ثبات به بازار نمایان شد. هرچند در ابتدای سال بخشی از واحدهای تولیدی هنوز فعالیت خود را آغاز نکرده بودند، اما به‌تدریج روند تولید در حال بازیابی است. این بازگشت البته کامل و یکنواخت نیست و همچنان تفاوت‌هایی میان واحدهای فعال و غیرفعال دیده می‌شود. با این حال، حرکت کلی بازار نشان می‌دهد صنعت کفش توانسته تا حدی از شرایط بحرانی فاصله بگیرد و به سمت ثبات نسبی حرکت کند.

مواد اولیه؛ از شوک قیمتی تا ثبات نسبی

یکی از مهم‌ترین چالش‌های این صنعت، تأمین مواد اولیه است. در ابتدای سال، افزایش ناگهانی نرخ مواد پتروشیمی و اقلام وابسته، فشار قابل‌توجهی بر هزینه‌های تولید وارد کرد، اما در ادامه، با تغییراتی در سیاست‌های تأمین و عرضه، بازار مواد اولیه به سمت تعادل حرکت کرد. افزایش دسترسی به مواد و کاهش نسبی نرخ برخی اقلام، شرایط را برای تولیدکنندگان قابل‌تحمل‌تر کرده است، هرچند همچنان دغدغه ثبات بلندمدت در این حوزه وجود دارد.

کاهش قدرت خرید و خطر تعطیلی

در کنار مسائل تولید، بازار مصرف نیز با چالش جدی مواجه است. کاهش قدرت خرید خانوارها باعث شده تقاضا برای کالاهایی مانند کفش با محدودیت همراه شود. هرچند این کالا ماهیتی مصرفی دارد و بازار آن به‌طور کامل متوقف نمی‌شود، اما کاهش توان خرید باعث شده حجم معاملات کاهش یابد و بازار با نوعی رکود مواجه شود. این وضعیت، تولیدکنندگان را در موقعیتی قرار داده که باید میان حفظ نرخ و افزایش فروش تعادل برقرار کنند.

یکی از پیامدهای مهم این شرایط، کاهش فعالیت یا توقف برخی واحدهای تولیدی است. فشار هزینه‌ها، نوسانات بازار و کاهش تقاضا، باعث شده بخشی از تولیدکنندگان از چرخه تولید خارج شوند یا فعالیت خود را به حداقل برسانند. ادامه این روند می‌تواند تبعات گسترده‌تری برای اشتغال و زنجیره تأمین این صنعت به همراه داشته باشد. در چنین شرایطی، اهمیت سیاست‌گذاری‌های حمایتی و ایجاد فضای رقابتی بیش از پیش نمایان می‌شود.

ضرورت اصلاح ساختار و نگاه بلندمدت

تجربه ماه‌های اخیر نشان داده بقای صنعت کفش بیش از هر چیز به انعطاف‌پذیری و تداوم فعالیت وابسته است. خروج از فضای انحصاری در تأمین مواد اولیه، تسهیل واردات، و ایجاد رقابت سالم می‌تواند به کاهش هزینه‌ها و بهبود شرایط کمک کند. از سوی دیگر، نگاه بلندمدت به بازارهای صادراتی و تعامل با اقتصاد جهانی نیز می‌تواند مسیر تازه‌ای برای رشد این صنعت فراهم کند. در نهایت، آنچه اهمیت دارد، حفظ جریان تولید و جلوگیری از وقفه‌های طولانی‌مدت است؛ چراکه بازگشت به بازار پس از توقف، به‌مراتب دشوارتر از ادامه فعالیت در شرایط سخت خواهد بود.

بازار از شوک ابتدای سال عبور کرد

مهدی عبداللهی، عضو جامعه متخصصین صنعت کفش با اشاره به شرایط خاص ابتدای امسال، نظر مثبتی به روند تولید کفش دارد وی در پاسخ به پرسش صمت درباره وضعیت کلی صنعت کفش و مشکلات آن، اظهار کرد: آغاز سال همزمان با جنگ تحمیلی سوم، فضای بازار را با ترس و بلاتکلیفی همراه کرده بود. بسیاری از تولیدکنندگان که برای شب عید برنامه‌ریزی کرده بودند، با اختلال در فروش و نگرانی از آینده مواجه شدند و عملا امکان اجرای برنامه‌های قبلی را از دست دادند.

فعال صنعت کفش افزود: در ابتدای هر سال معمولا افزایش قیمت‌ها وجود دارد، اما امسال این موضوع تحت‌تأثیر شرایط جنگی تشدید شد و برنامه‌ریزی تولیدکنندگان به‌طورجدی به هم خورد. البته با وجود فشارهای موجود، تقاضا در شهرستان‌ها افزایش یافت، چراکه موجودی کالا در این مناطق کاهش یافته بود. این موضوع فشار مضاعفی به تولیدکنندگان به‌ویژه در تهران وارد کرد.

وی ادامه داد: تولیدکنندگانی که مشتریان ثابت داشتند و از وجود تقاضا مطمئن بودند، با وجود مشکلاتی مانند کمبود نیروی کار و نگرانی‌های ناشی از شرایط، فعالیت خود را از سر گرفتند. این تصمیم باعث شد نه‌تنها بازار خود را حفظ کنند، بلکه دچار زیان جدی نیز نشوند.

بازگشت تدریجی تولید به روال عادی

این فعال صنعتی با اشاره به وضعیت مبهم بازار کفش برای تولیدکننده‌ها در ادامه اظهار کرد: در ابتدای سال برخی واحدها هنوز فعالیت خود را آغاز نکرده بودند و بازار با کمبودهایی مواجه بود، اما اکنون شرایط تا حد زیادی به حالت عادی بازگشته و تولید در جریان است.

وی بر این موضوع تاکید کرد که تولیدکنندگان ما همیشه پای کار بوده‌اند و برای بقای جنگیده‌اند، افزود: امید می‌رود با تداوم این روند، زیان‌های پیش از عید جبران شود و تولیدکنندگان بتوانند بخشی از عقب‌ماندگی خود را جبران کنند.

بهبود وضعیت مواد اولیه

عبداللهی با اشاره به وضعیت مواد اولیه بیان کرد: در ابتدای سال شوک قیمتی در مواد پتروشیمی و پلاستیکی ایجاد شد، اما درحال‌حاضر بازار به ثبات نسبی رسیده است. فعال صنعت کفش ادامه داد: مواد اولیه در بازار موجود است و حتی در برخی اقلام کاهش نرخ نیز مشاهده می‌شود. به‌عنوان مثال، برخی مواد مصرفی مانند کیسه‌های پلاستیکی کاهش نرخ قابل‌توجهی داشته‌اند. درحال‌حاضر کمبود محسوسی در تأمین مواد اولیه وجود ندارد و تنوع کالا نیز مناسب است.

تجربه بحران و اهمیت ماندن در بازار

عبداللهی با اشاره به اینکه بحران اخیر و تنش‌های منطقه‌ای و سیاسی درس‌های زیادی برای ما تولیدکنندگان داشت درباره تجربه این دوره خاطرنشان کرد: مهم‌ترین درس این شرایط، حفظ حضور در بازار و ادامه فعالیت تولیدی است. حتی در شرایط دشوار نیز نباید میدان را خالی کرد.

فعال صنعت کفش اظهار کرد: تولیدکنندگانی که در همین شرایط فعالیت خود را ادامه دادند، توانستند جایگاه خود را حفظ کنند و حتی نسبت به رقبا جلوتر باشند. در مقابل، واحدهایی که با تأخیر فعالیت خود را آغاز کردند، برای بازگشت به بازار با چالش بیشتری روبه‌رو خواهند شد. تولیدکنندگان در شرایط فعلی رزمندگان جبه اقتصادی هستند و ادامه فعالیت آنها برای حفظ چرخه اقتصادی کشور ضروری است.

عبداللهی در پایان تأکید کرد: تجربه نشان داده توقف تولید، حتی برای مدت کوتاه، می‌تواند پیامدهای سنگین‌تر از خود بحران داشته باشد. بنابراین تداوم فعالیت و پاسخ به تقاضای بازار، مهم‌ترین راهکار عبور از شرایط فعلی است. در بحران اخیر نیز تولیدکننده‌ها اثبات کردن که در میدان ایستاده‌اند و در جبهه اقتصادی برای کشورشان می‌جنگند.

ضرورت خروج کامل از فضای انحصاری

محمد عرب، رئیس جامعه صنعت کفش ایران نیز چندی پیش در گفت‌وگویی با اشاره به وضعیت بازار مواد اولیه و تأثیرات مثبت گشایش‌های اخیر بر قیمت‌ها درباره وضعیت بازار و صنعت کفش گفت: بازار هنوز به شرایط عادی بازنگشته، اما با دستور صادره مبنی بر آزادسازی واردات مواد اولیه برای همه متقاضیان، شاهد ریزش قابل‌توجه قیمت‌ها در کالایی نظیر پی‌وی‌سی بودیم؛ به‌طوری‌که نرخ این محصول تا حدود قابل تاملی کاهش یافته است.

وی با تأکید بر ضرورت تداوم این روند اظهار کرد: شرط اصلی بهبود شرایط، خروج کامل از فضای انحصاری است؛ بورس و پتروشیمی‌ها نباید در حوزه تأمین مواد اولیه انحصار ایجاد کنند. درحال‌حاضر قیمت‌ها با نرخ فوب خلیج‌فارس تفاوت چندانی ندارد و این نشان می‌دهد که آزادسازی و ایجاد فضای رقابتی به نفع تولید و مصرف‌کننده است.

رئیس هیأت‌مدیره جامعه صنعت کفش ایران در ادامه با اشاره به لزوم تعامل گسترده با بازارهای جهانی تصریح کرد: اقتصاد نیازمند فضای آزاد است تا بتوانیم با تمام دنیا در تعامل باشیم. سیاست‌گذاری‌ها باید به‌گونه‌ای باشد که هم تولیدکننده منتفع شود و هم مصرف‌کننده از لحاظ قیمتی در امان بماند. پتروشیمی‌ها می‌توانند محصولات خود را صادر کنند و ما نیز امکان واردات داشته باشیم؛ در نهایت باید دید چه رویکردی به نفع مصرف‌کننده نهایی است.

 عرب در بخش دیگری از این گفت‌وگو به شرایط بازار کفش پرداخت و گفت: متأسفانه درحال‌حاضر بازار کفش با رکود مواجه است و قدرت خرید مصرف‌کننده کشش تغییرات قیمتی را ندارد. با این حال، به دلیل ماهیت مصرفی کالا، بازار صددرصد متوقف نشده است.

وی در پایان پیرامون وضعیت واحدهای تولیدی کفش گفت: هرچند آمار رسمی از تعطیلی واحدهای تولیدی نداریم، اما برآوردهای ما حاکی از آن است که نزدیک به ۵۰ درصد از واحدهای تولیدی کفش به‌دلیل شرایط موجود، فعالیت خود را متوقف کرده‌اند که تداوم این وضعیت نیازمند اتخاذ تدابیر حمایتی و آزادسازی بیشتر اقتصادی است.

سخن پایانی

بنا بر این گزارش، صنعت کفش در امسال نشان داده هرچند از شوک‌های ابتدایی عبور کرده، اما هنوز با مجموعه‌ای از چالش‌های ساختاری و عملیاتی روبه‌روست. از یک‌سو، تولیدکنندگان با وجود فشارهای ناشی از نااطمینانی‌های سیاسی و اقتصادی، تلاش کرده‌اند چرخه تولید را متوقف نکنند و جایگاه خود را در بازار حفظ کنند. از سوی دیگر، نوسان نرخ مواد اولیه، رکود تقاضا و کاهش قدرت خرید مصرف‌کننده همچنان مانع از بازگشت کامل این صنعت به شرایط پایدار شده است. آنچه امروز بیش از هر چیز اهمیت دارد، استمرار فعالیت، تقویت رقابت سالم و پرهیز از انحصار در تأمین مواد اولیه است. اگر مسیر تأمین و عرضه شفاف‌تر و رقابتی‌تر شود، تولیدکننده می‌تواند با اطمینان بیشتری برنامه‌ریزی کند و مصرف‌کننده نیز از ثبات نسبی قیمت‌ها بهره‌مند شود.