از ذرت فرانسه تا جلبک ژاپن
پژوهشی تازه نشان می‌دهد تغییرات اقلیمی با کاهش تولید محصولات کشاورزی و ایجاد اختلال در زنجیره تأمین غذا، جهش‌های موقت قیمت را به عاملی ماندگارتر برای تورم تبدیل کرده است؛ روندی که اقتصاددانان از آن با عنوان «تورم اقلیمی» یاد می‌کنند. از جلبک دریایی و گوشت گاو گرفته تا گوجه‌فرنگی و ذرت، قیمت طیف گسترده‌ای از مواد غذایی در نقاط مختلف جهان افزایش یافته است.
تحلیلگران مؤسسه پژوهشی بین‌المللی زیرو کربن آنالیتیکس با بررسی روند قیمت مواد غذایی در فاصله سال‌های ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۶، ارتباط میان افزایش قیمت‌ها و رخدادهای شدید آب‌وهوایی مرتبط با تغییرات اقلیمی را بررسی کرده‌اند.
تغییرات اقلیمی چگونه گرانی غذا را به تورم ماندگار تبدیل می‌کند؟
به‌گزارش بلومبرگ، پژوهشگران در سال ۲۰۲۶ تقریباً تمام جهش‌های قیمتی مورد بررسی، به‌جز یک مورد، را با دماهای غیرعادی، خشکسالی یا بارش‌های بی‌سابقه مرتبط دانسته‌اند؛ رخدادهایی که شدت آن‌ها از نمونه‌های مشابه در سوابق تاریخی اقلیم بیشتر بوده است.
تنها استثنا، یک توفان زمستانی در آمریکا بود که قیمت گوجه‌فرنگی را حدود ۴۰ درصد افزایش داد؛ با این حال، بررسی‌ها نشان داد تغییرات اقلیمی شدت این رویداد را افزایش نداده بود.
جوآن بنتلی مک‌کیون، دانشمند اقلیم و نویسنده اصلی گزارش زیرو کربن آنالیتیکس، می‌گوید «تورم اقلیمی» به افزایش پایدار هزینه‌های زندگی در نتیجه وابستگی به سوخت‌های فسیلی و خسارت‌های ناشی از رخدادهای شدید آب‌وهوایی اشاره دارد؛ روندی که فشار بیشتری بر بودجه خانوارها در سراسر جهان وارد می‌کند.
سال دشوار کشاورزی در جهان
سال ۲۰۲۶ برای بخش کشاورزی در بسیاری از نقاط جهان سالی دشوار بود. تنش‌های ژئوپلیتیکی، علاوه بر ایجاد اختلال در مسیرهای اصلی تجارت در خاورمیانه و دریای سیاه، هزینه نهاده‌های کشاورزی را افزایش داد. هم‌زمان، شرایط نامساعد جوی به محصولات آسیب زد و حتی برنامه‌ریزی برای کشت فصل بعد را با مشکل مواجه کرد.
پدیده ال‌نینو نیز با شدت کم‌سابقه خود به یکی از عوامل مهم تهدیدکننده امنیت عرضه جهانی غذا در آستانه سال ۲۰۲۷ تبدیل شده است.
افزایش قیمت کالاهایی مانند گندم، ذرت، کاکائو و شکر نیز باعث شد شاخص قیمت مواد غذایی سازمان ملل متحد در ماه اوت به بالاترین سطح خود در نزدیک به چهار سال گذشته برسد.
نویسندگان گزارش هشدار داده‌اند که حتی کشورهایی که در تولید مواد غذایی مورد نیاز خود خودکفا هستند، از این فشارها مصون نخواهند بود؛ زیرا کاهش بازدهی محصولات داخلی و اختلال‌های ایجادشده در تولید جهانی می‌تواند قیمت‌های بازار را افزایش دهد.
این جهش‌های قیمتی با استفاده از روشی محاسبه شده‌اند که پژوهشگران مرکز ابررایانش بارسلونا و بانک مرکزی اروپا توسعه داده‌اند.
شواهد گردآوری‌شده نشان می‌دهد دامنه این خسارت‌ها از مزارع سبزیجات فرانسه و دامداری‌های آمریکا تا مزارع گوجه‌فرنگی در دو سوی اقیانوس اطلس و آب‌های پیرامون ژاپن گسترش یافته است.
سبزیجات سوخته فرانسه
بخش‌هایی از اروپا در سال جاری گرم‌ترین تابستان ثبت‌شده خود را تجربه کردند. دمای هوا در جنوب غربی فرانسه از ۴۴ درجه سانتی‌گراد عبور کرد و بریتانیا نیز گرم‌ترین روز ماه ژوئن خود را از زمان آغاز ثبت داده‌ها پشت سر گذاشت.
مطالعات اقلیمی نشان می‌دهد تغییرات اقلیمی ناشی از فعالیت‌های انسانی، احتمال وقوع خشکی شدید خاک را که بخش قابل‌توجهی از خسارت محصولات را رقم زد، در اروپای غربی حدود پنج برابر و در اروپای شرقی حدود ۱۱ برابر کرده است.
شرایط نامساعد جوی به مزارع سراسر فرانسه، بزرگ‌ترین تولیدکننده محصولات کشاورزی اتحادیه اروپا، آسیب زد. ذرت یکی از محصولاتی بود که بیشترین خسارت را متحمل شد.
فرانسه در مسیر ثبت کمترین میزان برداشت ذرت خود دست‌کم از سال ۱۹۸۰ قرار گرفته است. قیمت مصرف‌کننده ذرت نیز ۱۶ درصد افزایش یافته؛ موضوعی که با افزایش هزینه خوراک دام، هزینه پرورش مرغ، گاو و خوک را نیز بالا می‌برد.
در همین مدت، قیمت کدو سبز ۳۲ درصد، گوجه‌فرنگی ۳۱ درصد و لوبیا سبز نزدیک به ۲۵ درصد افزایش یافته است.
خشکسالی و رکوردشکنی قیمت گوشت گاو
در ماه آوریل، قیمت گوشت گاو در آمریکا که یکی از کالاهای حساس در اقتصاد و سیاست این کشور محسوب می‌شود، به رکورد جدیدی رسید.
هم‌زمان، تعداد دام‌ها به پایین‌ترین سطح خود در ۷۵ سال گذشته کاهش یافت. بخشی از این افت به خشکسالی و سایر فشارهای آب‌وهوایی و بخشی دیگر به شیوع انگل مرگبار «کرم پیچی» نسبت داده شده است.
آمریکا در سال ۲۰۲۶ گرم‌ترین ماه مارس ثبت‌شده خود را تجربه کرد. این گرمای غیرمعمول باعث کاهش ذخایر برف زمستانی در ایالت‌های غربی کوهستانی شد و با تشدید خشکی، بحران کمبود آب را ماه‌ها زودتر از آغاز تابستان افزایش داد.
در دشت‌های بزرگ آمریکا نیز گرمای شدید به علفزارها آسیب زد و ذخایر برف کوهستانی نتوانست آب مورد نیاز حاصل از ذوب معمول را تأمین کند.
در نتیجه، قیمت گوشت گاو در آمریکا نسبت به سال قبل نزدیک به ۱۵ درصد افزایش یافت و بسیاری از دامداران برای کاهش فشار هزینه‌ها ناچار شدند دام‌های خود را زودتر از موعد به فروش برسانند.
فشار تغییرات آب‌وهوایی بر گوجه‌فرنگی
کشاورزان گوجه‌فرنگی در دو سوی اقیانوس اطلس در سال جاری با رخدادهای متفاوت اما شدید آب‌وهوایی مواجه شدند.
اسپانیا سال را با مرطوب‌ترین ژانویه و فوریه ثبت‌شده آغاز کرد. میزان بارندگی در مناطق آبیلا، مادرید و تولدو در مرکز کشور به ۱۷۵ درصد میانگین معمول رسید.
بارندگی‌های شدید موجب آب‌گرفتگی مزارع و آسیب به محصولاتی مانند گوجه‌فرنگی شد. این در حالی بود که بخش‌هایی از اسپانیا در تابستان گذشته نیز با آتش‌سوزی‌های گسترده، گرمای شدید و خشکسالی مواجه شده بودند.
قیمت گوجه‌فرنگی، یکی از مواد اصلی غذاهای سنتی اسپانیا مانند «پن کن توماته»، گاسپاچو و سالسا براوا، نسبت به سال گذشته ۱۱ درصد افزایش یافت.
در آمریکا نیز توفان زمستانی «جیانا» در ماه فوریه سرمای غیرمعمول و بارش برف را تا فلوریدا در جنوب این کشور گسترش داد. اگرچه چنین رخدادی بی‌سابقه نبود، اما تنها تقریباً هر ۱۰ سال یک‌بار اتفاق می‌افتد.
این سرمای ناگهانی به مزارع گوجه‌فرنگی فلوریدا آسیب جدی وارد کرد و قیمت این محصول بین ژانویه و آوریل ۲۰۲۶ حدود ۴۰ درصد افزایش یافت.
گرمای آب‌های آسیا و افزایش قیمت جلبک دریایی
دمای سطح آب اقیانوس‌ها در ماه ژوئیه به بالاترین سطح ثبت‌شده رسید و بسیاری از گونه‌های دریایی را برای یافتن آب‌های خنک‌تر به سمت مناطق شمالی‌تر سوق داد.
افزایش دمای آب، تولید جلبک دریایی را نیز تحت تأثیر قرار داده است؛ محصولی که بخش مهمی از غذاهای آسیایی را تشکیل می‌دهد.
در اکتبر ۲۰۲۵، دمای سطح آب در بخش‌هایی از آب‌های پیرامون ژاپن به بالاترین سطح ثبت‌شده رسید و شرایط نامناسبی برای تولید جلبک نوری ایجاد کرد. این محصول بهترین رشد خود را در دمای ۵ تا ۲۰ درجه سانتی‌گراد دارد.
در نتیجه، قیمت جلبک نوری که از مواد اصلی تهیه سوشی است، تا ماه مارس حدود ۲۰ درصد افزایش یافت.
فشار اقلیمی بر تورم و امنیت غذایی
بررسی جداگانه واحد اطلاعات انرژی و اقلیم نشان می‌دهد افزایش قیمت تنها چند قلم غذایی پرمصرف نیز می‌تواند به افزایش قابل‌توجه تورم منجر شود.
پژوهشگران دریافتند گروه محدودی از مواد غذایی شامل کره، گوشت گاو، شیر، قهوه و شکلات در برخی دوره‌ها مسئول ۳۰ تا ۴۰ درصد از افزایش قیمت مواد غذایی در بریتانیا بوده‌اند.
تمرکز فشار قیمتی بر تعداد محدودی از کالاهای پرمصرف نشان می‌دهد اختلال در تولید چند محصول می‌تواند پیامدهایی بسیار گسترده‌تر برای هزینه زندگی خانوارها داشته باشد.
رخدادهای شدید آب‌وهوایی همچنین تولید و دسترسی به اجزای اصلی یک رژیم غذایی سالم، از جمله میوه، سبزیجات و پروتئین، را تهدید می‌کنند؛ در حالی که محصولات فرآوری‌شده و پرکالری معمولاً آسیب‌پذیری کمتری در برابر این اختلالات دارند.
بر اساس گزارش زیرو کربن آنالیتیکس، تغییرات اقلیمی نه‌تنها مقدار تولید، بلکه کیفیت، تنوع و ارزش تغذیه‌ای رژیم غذایی مردم را نیز تهدید می‌کند.
برآوردهای این گزارش نشان می‌دهد در صورت تداوم روند پیش‌بینی‌شده گرمایش زمین، تغییرات اقلیمی می‌تواند تا سال ۲۰۳۵ به‌طور متوسط سالانه تا ۳٫۲۳ واحد درصد به تورم مواد غذایی و ۱٫۱۸ واحد درصد به تورم کلی اضافه کند؛ در حالی که بسیاری از کشورها هدف تورم کل حدود ۲ درصد را دنبال می‌کنند.
سیاست پولی به‌تنهایی کافی نیست
تداوم اختلال در عرضه مواد غذایی ناشی از تغییرات اقلیمی، سیاست‌گذاران اقتصادی را با چالش جدیدی مواجه کرده است.
افزایش نرخ بهره می‌تواند تقاضا را کاهش دهد، اما مستقیماً قادر به جبران کاهش عملکرد محصولات کشاورزی، خشکسالی یا خسارت‌های ناشی از رخدادهای شدید آب‌وهوایی نیست.
تحلیلگران زیرو کربن آنالیتیکس بر این اساس معتقدند ابزارهای سنتی کنترل تقاضا به‌تنهایی برای مقابله با خسارت‌های فیزیکی واردشده به تولید مواد غذایی کافی نیستند.
از نگاه این پژوهش، هرچه وابستگی اقتصاد به سوخت‌های فسیلی و شدت رخدادهای آب‌وهوایی افزایش یابد، احتمال تبدیل شوک‌های موقت عرضه به فشارهای پایدارتر بر قیمت مواد غذایی نیز بیشتر خواهد شد؛ روندی که می‌تواند هم‌زمان تورم، هزینه زندگی و امنیت غذایی را تحت تأثیر قرار دهد.
