به گزارش صمت پروژه «نوین الکترود اردکان» یکی از راهبردی‌ترین و اثرگذارترین پروژه‌های صنعتی ایران در دهه‌های اخیر به شمار می‌رود؛ پروژه‌ای که فراتر از احداث یک واحد تولیدی، با هدف تکمیل یکی از حساس‌ترین حلقه‌های زنجیره فولاد کشور و پایان دادن به وابستگی تاریخی ایران به واردات الکترود گرافیتی تعریف و اجرا شده است. الکترود گرافیتی، اگرچه تنها حدود ۷ درصد از قیمت تمام‌شده فولاد را تشکیل می‌دهد، اما نقشی کاملاً حیاتی در عملکرد کوره‌های قوس الکتریکی دارد و نبود آن می‌تواند کل فرآیند تولید فولاد را متوقف کند. از این منظر، تولید داخلی این محصول نه‌تنها یک دستاورد صنعتی، بلکه یک الزام راهبردی برای امنیت تولید فولاد کشور محسوب می‌شود.

شرکت نوین الکترود اردکان با سرمایه‌گذاری حدود ۲۴۵ میلیون یورو و با مشارکت بزرگ‌ترین بازیگران صنعت فولاد کشور از جمله فولاد مبارکه، چادرملو، فولاد هرمزگان، ایمیدرو و سایر سهامداران صنعتی، به‌عنوان نخستین تولیدکننده الکترود گرافیتی در ایران و خاورمیانه شکل گرفته است. ماهیت این پروژه از ابتدا استراتژیک تعریف شده و جایگاه آن به‌عنوان پروژه‌ای مکمل و حیاتی در زنجیره فولاد کشور، اهمیت ملی ویژه‌ای به آن بخشیده است. دستاورد مهم‌تر آن، بومی بودن کامل فناوری طراحی، مهندسی و ساخت کارخانه است؛ موضوعی که ایران را در کنار معدود کشورهای دارای دانش فنی تولید الکترود گرافیتی UHP قرار داده است.

نگاهی به تاریخچه پروژه نشان می‌دهد که ایده تولید الکترود گرافیتی در کشور سابقه‌ای بیش از دو دهه دارد. این طرح نخستین‌بار در سال ۱۳۷۸ کلید خورد، اما در طول سال‌ها به دلایل مختلف از جمله تغییر سیاست‌های صنعتی، خصوصی‌سازی، ضعف‌های مدیریتی و شرایط اقتصادی کشور با وقفه‌های طولانی مواجه شد. نقطه عطف اصلی پروژه را می‌توان تغییر رویکرد مدیریتی از سال ۱۴۰۱ دانست؛ جایی که پروژه از وضعیت رکود خارج شد و در بازه‌ای حدود دو سال، پیشرفت آن از حدود ۳۷ درصد به بیش از ۹۷ درصد رسید. چنین جهش اجرایی در پروژه‌ای با این سطح از پیچیدگی فنی، آن هم در شرایط تحریم‌های شدید، یک رکورد کم‌نظیر در پروژه‌های صنعتی کشور محسوب می‌شود و به‌روشنی نشان می‌دهد که چالش اصلی پروژه در گذشته نه فنی، بلکه مدیریتی بوده است.

از منظر ظرفیت تولید، کارخانه نوین الکترود اردکان در فاز نخست قادر است حدود ۶۰ درصد نیاز سالانه کشور به الکترود گرافیتی را تأمین کند. با بهره‌برداری کامل و اجرای فازهای توسعه‌ای، ظرفیت نهایی کارخانه به حدود ۹۰ هزار تن در سال خواهد رسید که نه‌تنها پاسخ‌گوی ۱۰۰ درصد نیاز داخلی است، بلکه امکان ورود ایران به بازارهای صادراتی را نیز فراهم می‌کند. کیفیت محصول تولیدی این کارخانه به تأیید خطوط تولید گروه فولاد مبارکه رسیده و این موضوع نشان‌دهنده انطباق کامل محصول با استانداردهای سخت‌گیرانه مصرف صنعتی است.

از نظر فناوری، پروژه نوین الکترود اردکان نمونه‌ای موفق از بومی‌سازی عمیق و واقعی به شمار می‌رود. طراحی و مهندسی کارخانه به‌طور کامل داخلی انجام شده، ساخت تجهیزات بومی‌سازی شده و فرایند تولید از مرحله الکترود خام، پخت و تلقیح، گرافیتاسیون تا ماشین‌کاری نهایی، زنجیره‌ای کامل و استاندارد را تشکیل می‌دهد. وجود واحد گرافیتاسیون با دمای بیش از ۳۰۰۰ درجه سانتی‌گراد و توان بالا، این کارخانه را در تراز فناوری‌های روز جهان قرار داده است. این سطح از بومی‌سازی نه‌تنها امکان توسعه ظرفیت و ارتقای کیفیت را فراهم می‌کند، بلکه کشور را در برابر تحریم‌ها و محدودیت‌های خارجی آینده نیز ایمن‌تر می‌سازد.

با وجود تمام این دستاوردها، پروژه نوین الکترود اردکان با چالش‌های جدی نیز مواجه است. مهم‌ترین تهدید پیش‌روی این صنعت نوپا، دامپینگ و نفوذ برخی تولیدکنندگان خارجی در بازار داخلی، همراه با تعرفه‌های پایین وارداتی است. این شرایط می‌تواند با هدف حذف تولیدکننده داخلی و تضعیف صنعت تازه‌تأسیس کشور دنبال شود. در چنین فضایی، عدم حمایت سیاستی و تعرفه‌ای دولت و همچنین عدم تعهد عملی فولادسازان به خرید محصول داخلی، می‌تواند ادامه فعالیت کارخانه را با ریسک جدی مواجه کند؛ به‌ویژه آنکه تأمین مواد اولیه‌ای همچون کک سوزنی و قیر نیازمند نقدینگی پایدار است.

در این میان، نقش تحقیق و توسعه در شرکت نوین الکترود اردکان یک نقطه قوت اساسی به شمار می‌رود. وجود یک واحد R&D فعال و راهبردی با تمرکز بر ارتقای کیفیت، توسعه محصولات پیشرفته‌تر گرافیتی و ورود به صنایع فولاد، آلومینیوم، نسوز و سایر صنایع پیشرفته، تضمین‌کننده پایداری و رقابت‌پذیری بلندمدت این مجموعه است. این نگاه آینده‌محور، پروژه را از یک واحد صرفاً تولیدی به یک هاب فناوری در حوزه گرافیت تبدیل می‌کند.

در مجموع، نوین الکترود اردکان را نمی‌توان تنها یک کارخانه دانست؛ این پروژه نماد توان صنعتی کشور، سنگ بنای استقلال راهبردی صنعت فولاد و یکی از ارکان افزایش تاب‌آوری اقتصادی ایران است. تداوم موفقیت این پروژه منوط به حمایت پایدار دولت، اصلاح سیاست‌های وارداتی و همراهی واقعی صنعت فولاد در مصرف محصول داخلی است. در صورت تحقق این الزامات، ایران می‌تواند نه‌تنها به خودکفایی کامل در تولید الکترود گرافیتی دست یابد، بلکه به یکی از قطب‌های منطقه‌ای و حتی جهانی این صنعت راهبردی تبدیل شود.