تشدید بی‌سابقه درگیری‌ها؛ آتش در بندر استراتژیک فجیره

رویدادهای بیست‌وچهار ساعت منتهی به دوشنبه حاکی از جدی‌ترین نقض آتش‌بس از زمان برقراری آن در ۱۹ فروردین‌ماه است. بر اساس گزارش‌های تأییدشده، ایران دست کم به چهار فروند کشتی در خلیج فارس و تنگه هرمز حمله کرده است. مهم‌ترین هدف، بندر فجیره در کرانه شرقی امارات بود.

اداره اطلاع‌رسانی دولت فجیره تأیید کرد که منطقه عظیم صنعت نفت این بندر در پی یک حمله پهپادی که از سوی ایران صورت گرفته، طعمه حریق شده است. آتش‌نشانان اماراتی ساعاتی را برای مهار شعله‌های سرکش که از یک تأسیسات نفتی سر برآورده بودند، به کار گرفته شدند .

وزارت دفاع امارات نیز اعلام کرد که سامانه‌های پدافندی این کشور موشک‌های کروز و پهپادهای انتحاری شلیک‌ شده از ایران را رهگیری کرده‌اند. در بیانیه وزارت خارجه امارات، این حملات «نقض آشکار قوانین بین‌المللی» و «اقدامی دزدانه» توصیف شده است .

ایران: گسترش منطقه کنترل دریایی تا سواحل امارات

در اقدام راهبردی هم‌زمان با این حملات، نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نقشه جدیدی از مناطق تحت کنترل خود در نزدیکی تنگه هرمز منتشر کرد. بر اساس این نقشه که خبرگزاری‌های ایرانی آن را بازتاب داده‌اند، محدوده کنترل دریایی ایران گسترش یافته و شامل بندر فجیره، خورفکان و سواحل امالقیوین در امارات می‌شود .

این اقدام پاسخی آشکار به ابتکار عمل روز یکشنبه دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، با عنوان «پروژه آزادی» قلمداد می‌شود؛ طرحی که هدف آن هدایت کشتی‌های تجاری سرگردان از مسیرهای امن و بازگرداندن جریان تردد در آبراه حیاتی هرمز اعلام شده است . یک منبع نظامی ارشد ایران در گفت‌وگو با خبرگزاری تسنیم تأکید کرد: «هرگونه دخالت آمریکا در رژیم جدید دریایی تنگه هرمز، نقض آتش‌بس تلقی شده و با واکنش قاطع مواجه خواهد شد» .

واکنش آمریکا؛ از انهدام قایق‌ها تا افزایش استقرار نظامی

فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) اعلام کرد که در جریان درگیری‌های روز دوشنبه، شش فروند قایق کوچک ایرانی منهدم و چندین فروند موشک کروز و پهپاد شلیک‌شده از سوی ایران رهگیری شده است -5. سنتکام همچنین از افزایش استقرار نظامی شامل ناوشکن‌های مجهز به موشک‌های هدایت‌شونده، بیش از ۱۰۰ فروند هواپیما و حدود ۱۵ هزار نظامی در خاورمیانه خبر داد .

با این حال، سنتکام ادعای رسانه‌های ایرانی مبنی بر اصابت موشک به یک ناو آمریکایی را به شدت تکذیب کرد. یک مقام دفاعی آمریکا در گفت‌وگو با شبکه سی‌بی‌اس تأکید کرد که «هیچ یک از شناورهای نیروی دریایی ایالات متحده مورد اصابت قرار نگرفته است» .

پیامدهای اقتصادی؛ نفت بالای ۱۰۰ دلار تثبیت می‌شود؟

تشدید تنش‌ها در خلیج فارس واکنش فوری بازارهای جهانی انرژی را به دنبال داشت. قیمت هر بشکه نفت برنت با ۶ دلار و ۲۷ سنت افزایش، در سطح ۱۱۴.۴۴ دلار بسته شد و نفت وست‌تگزاس اینترمیدیت نیز با جهشی ۴.۴ درصدی به ۱۰۶.۴۲ دلار رسید .

کارشناسان مؤسسه مشاوره اوراسیا گروپ در یادداشتی فوری هشدار دادند: «تا زمانی که برای بازگشایی تنگه هرمز توافقی حاصل نشود، نفت بالای ۱۰۰ دلار باقی خواهد ماند و قیمت بنزین در آمریکا تا ژوئن به ۵ دلار در هر گالون خواهد رسید.» نکته قابل توجه این است که هم‌اکنون در کالیفرنیا، رانندگان برای هر گالون بنزین ۶ دلار می‌پردازند که نشان‌دهنده نهادینه شدن فشار تورمی ناشی از گرانی انرژی در اقتصاد آمریکا است .

چشم‌انداز؛ تقابل نظامی یا بازگشت به دیپلماسی؟

در میانه آتش و آهن، نشانه‌هایی از تلاش دیپلماتیک نیز به گوش می‌رسد. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز دوشنبه در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «حوادث تنگه هرمز روشن می‌کند که هیچ راه‌حل نظامی برای یک بحران سیاسی وجود ندارد.» وی با اشاره به میانجی‌گری پاکستان اعلام کرد که مذاکرات ادامه دارد و ایران پاسخ آمریکا به طرح ۱۴ ماده‌ای خود را دریافت کرده است .

با این حال، تحلیلگران مؤسسه اینتلیجنس آنلاین معتقدند که فاصله عمیق میان مواضع دو طرف و «پروژه آزادی» ترامپ از یک سو و گسترش منطقه تحت کنترل ایران در تنگه هرمز از سوی دیگر، نشان می‌دهد که مسیر کوتاه‌مدتی برای کاهش تنش وجود ندارد. سازمان تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO) نیز از دو حادثه جداگانه در نزدیکی سواحل امارات و شمال دبی گزارش داده که فضای ناامنی در آبراه استراتژیک خلیج فارس را دوچندان کرده است .

در چنین شرایطی، سرمایه‌گذاران و تحلیلگران بازار انرژی چشم به دو متغیر کلیدی دوخته‌اند: موفقیت یا شکست «پروژه آزادی» آمریکا در بازگرداندن امنیت به تنگه هرمز، و تداوم یا توقف حملات ایران به تأسیسات و شناورهای متحدان منطقه‌ای آمریکا. تا آن زمان، بازار نفت در انتظار تنش بعدی خواهد ماند.