در ماه‌های اخیر، محدودیت‌های اعمال‌شده بر اینترنت بین‌الملل و اختلال در دسترسی به برخی سرویس‌های خارجی، واکنش‌ها و نگرانی‌های گسترده‌ای را در میان کاربران و فعالان اقتصادی ایجاد کرده است. بسیاری از کسب‌وکارهای آنلاین، فریلنسرها، برنامه‌نویسان، تولیدکنندگان محتوا و شرکت‌های وابسته به سرویس‌های خارجی معتقدند ادامه این وضعیت می‌تواند روند فعالیت آن‌ها را با چالش‌های جدی مواجه کند.

در چنین شرایطی، بحث ارائه اینترنت تخصصی یا اینترنت پرو برای برخی مشاغل و اقشار خاص به یکی از موضوعات مهم فضای ارتباطی کشور تبدیل شده است؛ موضوعی که موافقان و مخالفان زیادی دارد. در همین راستا، داوود زارعیان، معاون ارتباطات و امور مجلس شرکت مخابرات ایران، در گفت‌وگو با صمت به تشریح وضعیت اینترنت بین‌الملل، طرح اینترنت پرو، نگرانی‌های امنیتی و همچنین وضعیت تعرفه‌های اینترنتی کشور پرداخت.

اپراتورها تصمیم‌گیر نیستند

معاون ارتباطات شرکت مخابرات ایران در ابتدای این گفت‌وگو تأکید کرد که اپراتورها نقشی در تصمیم‌گیری درباره محدودیت یا وصل اینترنت بین‌الملل ندارند و صرفاً وظیفه اجرای دستورات صادرشده از سوی نهادهای مسئول را بر عهده دارند.

زارعیان گفت: همان‌طور که در گذشته نیز تصمیمات مربوط به وضعیت اینترنت از طریق وزارتخانه و مراجع ذی‌صلاح به اپراتورها ابلاغ می‌شد، اکنون نیز شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات ارتباطی منتظر اعلام رسمی هستند و تاکنون هیچ دستور تازه‌ای برای تغییر وضعیت فعلی دریافت نکرده‌اند.

به گفته او، شرکت‌های مخابراتی در جایگاه اجرا قرار دارند و سیاست‌گذاری در این حوزه خارج از اختیارات آن‌هاست. همین مسئله باعث شده اپراتورها نتوانند زمان مشخصی برای بازگشت کامل اینترنت بین‌الملل اعلام کنند.

اتصال کامل اینترنت؛ منوط به عادی شدن شرایط

زارعیان در بخش دیگری از صحبت‌هایش، درباره احتمال رفع محدودیت‌های فعلی توضیح داد و گفت: به نظر می‌رسد اتصال کامل اینترنت بین‌الملل تا زمانی که شرایط به وضعیت«نرمال و عادی بازنگردد، برقرار نخواهد شد.

این اظهارات نشان می‌دهد که تصمیم‌گیری درباره اینترنت همچنان به شرایط کلان و ملاحظات امنیتی وابسته است و نمی‌توان زمان دقیقی برای بازگشت وضعیت پیشین پیش‌بینی کرد.

در ماه‌های اخیر، کندی دسترسی به برخی سرویس‌های خارجی، اختلال در وی پی ان‌ها و محدودیت‌های متعدد باعث شده بسیاری از کاربران عادی و کسب‌وکارهای دیجیتال با مشکلات جدی روبه‌رو شوند. کارشناسان معتقدند ادامه این وضعیت می‌تواند بر فعالیت استارتاپ‌ها، تجارت الکترونیک، تولید محتوا و حتی ارتباطات علمی و آموزشی نیز تأثیر منفی بگذارد.

اینترنت پرو؛ راه‌حل موقت برای مشاغل وابسته

یکی از مهم‌ترین محورهای صحبت‌ معاون ارتباطات شرکت مخابرات ایران، دفاع از طرح اینترنت تخصصی یا اینترنت پرو بود؛ طرحی که طی ماه‌های اخیر بارها درباره آن بحث شده است.

زارعیان معتقد است در شرایطی که دسترسی عمومی به اینترنت بین‌الملل با محدودیت مواجه است، ارائه دسترسی ویژه به برخی مشاغل و کسب‌وکارها می‌تواند بخشی از مشکلات اقتصادی را کاهش دهد.

او با اشاره به مراجعات متعدد صاحبان کسب‌وکارها گفت: بسیاری از افراد برای ادامه فعالیت حرفه‌ای خود نیاز فوری و حتی کوتاه‌مدت به اینترنت بین‌الملل دارند و نبود این دسترسی، روند کار آن‌ها را مختل کرده است.

به گفته وی، برخی مشاغل به‌صورت کامل به اینترنت جهانی وابسته‌اند؛ از شرکت‌های فناوری گرفته تا فعالان حوزه صادرات، برنامه‌نویسان، طراحان، تولیدکنندگان محتوا و کسب‌وکارهای بین‌المللی. در چنین شرایطی، اینترنت تخصصی می‌تواند به‌عنوان راهکاری موقت، بخشی از نیاز این گروه‌ها را تأمین کند.

اینترنت پرو؛ موافقان و مخالفان

طرح اینترنت تخصصی از زمان مطرح شدن، واکنش‌های متفاوتی در جامعه به همراه داشته است. موافقان این طرح معتقدند در شرایط فعلی، دسترسی کنترل‌شده برای کسب‌وکارها می‌تواند مانع از آسیب گسترده اقتصادی شود و حداقل امکان ادامه فعالیت حرفه‌ای را برای برخی گروه‌ها فراهم کند. در مقابل، منتقدان می‌گویند تفکیک دسترسی اینترنت میان کاربران، ممکن است به شکل‌گیری اینترنت طبقاتی منجر شود؛ موضوعی که از نگاه آن‌ها با مفهوم دسترسی برابر به اطلاعات در تضاد است.

زارعیان اما تأکید دارد که این مدل دسترسی، راهکاری موقت برای عبور از شرایط فعلی است و بهترین حالت همچنان ارائه اینترنت امن و آزاد برای عموم مردم خواهد بود.

او تصریح کرد: منطقی‌ترین وضعیت این است که زیرساختی فراهم شود تا اینترنت بین‌الملل به‌صورت امن و پایدار در اختیار همه کاربران قرار گیرد، اما تا زمان تحقق چنین شرایطی، اینترنت تخصصی می‌تواند بخشی از مشکلات موجود را مدیریت کند.

نگرانی‌های امنیتی و نقش آگاهی کاربران

موضوع امنیت اطلاعات و نگرانی درباره خروج داده‌ها از کشور، یکی دیگر از محورهای مهم این گفت‌وگو بود.

زارعیان در توضیح این مسئله تأکید کرد که بسیاری از مواردی که به‌عنوان درز اطلاعات مطرح می‌شود، لزوماً ناشی از جاسوسی یا اقدامات سازمان‌یافته نیست، بلکه ریشه در ناآگاهی کاربران دارد.

او توضیح داد: بخش قابل توجهی از نفوذهای سایبری زمانی اتفاق می‌افتد که کاربران بدون دانش کافی روی لینک‌های آلوده کلیک می‌کنند، بدافزارها را نصب می‌کنند یا اطلاعات و تصاویر شخصی خود را بدون توجه به پیامدهای امنیتی در شبکه‌های اجتماعی منتشر می‌کنند.

به گفته وی، بسیاری از کاربران تصور می‌کنند اطلاعاتی که منتشر می‌کنند بی‌اهمیت است، اما همین داده‌ها می‌تواند مورد سوءاستفاده هکرها یا مجرمان سایبری قرار گیرد.

همه کاربران اینترنت متهم نیستند

معاون ارتباطات شرکت مخابرات ایران همچنین به نگرانی‌هایی که درباره استفاده از اینترنت بین‌الملل و فیلترشکن‌ها وجود دارد اشاره کرد و گفت: نباید این تصور شکل بگیرد که هر فردی که به اینترنت جهانی دسترسی دارد، الزاماً در حال فعالیت علیه منافع کشور است.

او معتقد است: نگاه امنیتی مطلق به کاربران اینترنت، رویکرد درستی نیست و بخش زیادی از مردم صرفاً برای امور روزمره، کاری یا ارتباطی به اینترنت بین‌الملل نیاز دارند.

زارعیان بر این باور است که اگر دسترسی تخصصی به‌صورت مدیریت‌شده ارائه شود، حتی می‌تواند به کاهش برخی مخاطرات امنیتی کمک کند؛ زیرا در چنین شرایطی، کاربران کمتر به استفاده گسترده از ابزارهای ناشناس و ناامن روی می‌آورند.

فیلترشکن‌ها و چالش امنیت سایبری

در سال‌های اخیر، استفاده از فیلترشکن‌ها در ایران به شکل چشمگیری افزایش یافته و همین موضوع نگرانی‌هایی درباره امنیت داده‌ها ایجاد کرده است. کارشناسان حوزه امنیت سایبری بارها هشدار داده‌اند که بسیاری از وی‌پی‌ان‌های رایگان یا ناشناس می‌توانند اطلاعات کاربران را جمع‌آوری کرده یا مسیر نفوذ بدافزارها را باز کنند.

زارعیان نیز در سخنان خود به همین مسئله اشاره کرد و گفت: بخشی از آسیب‌های امنیتی موجود ناشی از استفاده کاربران از ابزارهایی است که شناخت دقیقی از عملکرد آن‌ها ندارند.

به اعتقاد او، افزایش آگاهی عمومی درباره امنیت دیجیتال می‌تواند نقش مهمی در کاهش نشت اطلاعات و حملات سایبری داشته باشد.

تعرفه‌های اینترنت فعلاً تغییر نکرده است

زارعیان در خصوص قیمت اینترنت اعلام کرد: تاکنون هیچ تغییری در قیمت بسته‌های اینترنت شرکت مخابرات ایران اعمال نشده و این شرکت مرجع تعیین تعرفه نیست.

او توضیح داد که تصمیم‌گیری درباره قیمت خدمات اینترنتی بر عهده سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی است و اپراتورها مطابق مصوبات این نهاد عمل می‌کنند.

با وجود ثابت ماندن تعرفه‌ها، زارعیان تأکید کرد که هزینه‌های نگهداری و توسعه شبکه‌های ارتباطی به شکل قابل توجهی افزایش یافته است.

او گفت: منطق اقتصادی ایجاب می‌کند که سازمان تنظیم مقررات متناسب با رشد هزینه‌ها، درباره تعرفه‌ها بازنگری انجام دهد. افزایش هزینه تجهیزات، نگهداری زیرساخت‌ها، توسعه شبکه و خدمات فنی از جمله عواملی است که اپراتورها آن را دلیل لزوم اصلاح قیمت‌ها عنوان می‌کنند. با این حال، تا این لحظه هیچ افزایش رسمی از سوی شرکت مخابرات ایران اعمال نشده و وضعیت فعلی همچنان پابرجاست.

سخن پایانی

اظهارات معاون ارتباطات شرکت مخابرات ایران نشان می‌دهد وضعیت اینترنت بین‌الملل همچنان به تصمیم‌گیری نهادهای بالادستی و شرایط کلی کشور وابسته است. در شرایط فعلی، اینترنت تخصصی به‌عنوان راهکاری موقت برای کاهش فشار بر کسب‌وکارهای وابسته به اینترنت جهانی مطرح شده، اما همچنان بحث‌های گسترده‌ای درباره عدالت دسترسی، امنیت و آینده اینترنت در کشور وجود دارد. از سوی دیگر، نگرانی‌های مربوط به امنیت سایبری و استفاده گسترده از فیلترشکن‌ها نیز به یکی از چالش‌های مهم فضای دیجیتال تبدیل شده است؛ موضوعی که به گفته کارشناسان، تنها با افزایش سواد دیجیتال کاربران و ایجاد دسترسی‌های امن قابل مدیریت خواهد بود.

در نهایت، آنچه مشخص است این است که بازگشت کامل اینترنت بین‌الملل به شرایط عادی، فعلاً در گرو عادی شدن شرایط و تصمیم نهادهای مسئول است؛ مسئله‌ای که میلیون‌ها کاربر و هزاران کسب‌وکار همچنان چشم‌انتظار آن هستند.