در شماره پیشین این یادداشت به چشم‌انداز و برنامه‌های مربوط به صنایع نفت و گاز کشور پرداخته و مقرر شده بود در این شماره به نقاط ضعف سرزمینی‌مان در این بخش بپردازیم که در ادامه می‌خوانید.

۱- وابستگی دولت به درآمدهای نفتی و تبدیل نشدن ذخایر ملی به سرمایه‌های در گردش برای توسعه ملی که یک ضرورت جدی است.

۲-تمرکز و انحصار اقتصاد دولتی و سهم اندک بخش خصوصی در اقتصاد ملی

۳-سهم ناچیز منابع انسانی جوان و فعال کشور در تولید ثروت ملی

۴-بهره‌وری اندک نیروی کار، سرمایه و همه عوامل تولید ملی در تمام سطوح

۵-نبود تعادل در پهنه سرزمینی و نابرابری در توسعه در استقرار جمعیت و فعالیت در کشور

۶-روند شدید تخریب منابع خاک و محیط‌زیست و بیابان‌زایی بی‌حد و حصر

۷-کاربردی نبودن تحقیقات و ناکارآمدی نظام آموزشی کشور در حوزه انرژی

باتوجه به نکات یادشده، ضرورت دارد با همکاری و مشارکت تمام سطوح مدیریتی در کشور و به‌ویژه با ایجاد یک پل قوی و مستحکم با بدنه بخش خصوصی در سطح ملی فرصت‌ها و تهدیدها در عرصه منطقه‌ای و بین‌المللی شناسایی شده و با عزم ملی نسبت به حضور موثر برای کلیه فعالیت‌های حوزه انرژی نقش‌پذیری خود را به‌انجام رساند. براساس بررسی‌ها و واکاوی‌های انجام‌گرفته و نیز با مطالعه کلیه برنامه‌ها و راهبردهای مصوب‌شده در کشور که متاسفانه جنبه عملیاتی پیدا نکرده است، می‌توان مواردی از نمونه‌های فرصت‌ها و تهدیدها در عرصه منطقه‌ای و بین‌المللی را معرفی کرد که از این طریق بتوان با مشارکت ملی و نیز بکارگیری نخبگان و فعالان اقتصادی در کشور به اهداف کلان و موردنیاز کشور به‌شرح زیر دست یافت:

الف ـ جهانی شدن در ابعاد اقتصادی و سیاسی در حوزه انرژی

ب ـ توجه همه‌جانبه به موقعیت ویژه ژئوپلتیک ایران در مرکز بیضی انرژی منطقه (خاورمیانه، اوراسیا و شمال افریقا)

ج ـ توجه به نیاز جهانی به ذخایر هیدروکربوری و معدنی موجود در ایران

د ـ وجود ظرفیت‌های متعدد برای همکاری‌ها و گسترش بازارها و نیز سرمایه‌گذاری‌های مشترک منطقه‌ای و جهانی

هـ ـ وجود بازار مناسب برای محصولات نفتی و پتروشیمیایی ایران در بازارهای منطقه و جهان

و ـ وجود زمینه‌های فراوان در عرصه‌های توسعه و ایجاد صنایع مکمل و مشترک در کشور و منطقه براساس تقسیم کار منطقه‌ای

ز ـ اتحاد مصرف‌کنندگان نفت در کشورهای مختلف جهان با مدیریت شرکت‌های چندملیتی.

با عنایت به نکات و موارد پیش‌گفته می‌توان به این مهم تاکید کرد که صنایع نفت و گاز و پتروشیمی، پیشتاز توسعه ملی محسوب شده و ایجادکننده فرصت‌های جدید برای مدیریت کلان کشور در راستای تنوع‌بخشی به اقتصاد ملی و بهره‌برداری کامل از ظرفیت‌های نفت برای ارتقای امنیت ملی و مهم‌ترین عامل در ارتقای توان استراتژیک کشور خواهد بود. بنابراین با اتکا به منابع درآمدی حاصل از ارزش‌افزوده این ثروت ملی، صنایع نفت و گاز کشور باید به‌سرعت توانایی‌های بالقوه و راهبردی خود را از طریق دنبال کردن اهداف و سیاست‌های زیر و در چارچوب سیاست‌های کلی کشور در بخش نفت ارتقا بخشد:

۱ـ روآمد ساختن شرکت‌های نفت، گاز، پالایش و پتروشیمی کشور و ارتقای آنها به سطح شرکت‌های بین‌المللی فعال و قابل رقابت اقتصادی در این بخش‌ها و تعیین دقیق رابطه مالی بین دولت و بخش نفت و گاز براساس اصول تجارت و روش‌های بنگاهداری.

۲ـ حداکثرسازی ارزش‌افزوده صنعت نفت و گاز کشور از طریق هم‌افزایی مزیت‌های نسبی با توسعه سرمایه‌گذاری در منابع و صنایع نفت و گاز، پالایش، صنایع پتروشیمی، صنایع انرژی‌بر و صنایع و خدمات مهندسی پشتیبان آنها (از جمله صنایع و خدمات دریایی).

۳ـ حمایت از ایجاد و تقویت بخش خصوصی در صنعت نفت کشور به‌ویژه در بازرگانی نفت و نیز صنایع پایین‌دستی و صنایع و خدمات پشتیبان صنعت نفت و خدمات پیمانکاری و فنی و مهندسی با هدف حضور شرکت‌های ایرانی در بازارهای منطقه‌ای و جهانی

۴ـ ایجاد مرکزیت جذب، تولید و انتقال و ارتقای فناوری‌های نوین صنایع نفت و گاز، پالایش و پتروشیمی در منطقه خلیج‌فارس از طریق تعامل سازنده با کشورهای موثر در عرصه فناوری نفت و گاز در بازارهای جهانی و تقویت موسسات تحقیقاتی، علمی، فنی و توسعه مراکز R&D داخلی فعال در امور نفت، گاز، پالایش و پتروشیمی با استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات و گسترش همکاری شرکت‌ها با نهادهای علمی و تحقیقاتی بین‌المللی به‌ویژه فرآیند هوش‌مصنوعی در جهان

۵ـ حمایت از پذیرش سرمایه‌گذاران خارجی در توسعه صنایع نفت، گاز و پتروشیمی و تولید فرآورده‌های نفتی

۶ ـ حمایت از سرمایه گذاری‌های مشترک کشورهای منطقه یا ادغام شرکت‌های مرتبط در بخش پتروشیمی و صنایع پایین‌دستی نفت با هدف ایجاد شرکت‌های بزرگ تاثیرگذار در مقیاس جهانی

۷ ـ ایجاد مرکزیت خدمات مالی، بازارهای پولی، سرمایه، بیمه، بورس، کالا، تجهیزات و امکانات صنعت نفت و گاز و خدمات لازم از طریق بازارها برای کشورهای منطقه و نیز ایجاد مرکز جذب سرمایه و تامین منابع مالی موردنیاز از بازارهای جهانی با تاسیس نهادهای مالی مشترک

۸ ـ مشارکت و توسعه همکاری‌های منطقه‌ای و بین‌المللی در امور اکتشاف، استخراج و بهره‌برداری از مخازن نفت و گاز و طرح‌های سرمایه‌گذاری بالادستی و پایین‌دستی خارج از کشور با اولویت کشورهای منطقه و آسیا با هدف تضمین بازار و تقویت تعامل بین‌المللی

۹ ـ جایگزینی صادرات فرآورده‌های نفت، گاز و پتروشیمی به جای صدور نفت خام و گاز طبیعی و حمایت و تقویت زنجیره تولید، پایین‌دستی صنایع نفت و گاز و پتروشیمی

۱۰ ـ تاثیرگذاری در مدیریت بازار نفت و گاز جهان و استفاده از موقعیت ژئوپلتیک کشور در حمل و انتقال نفت خام و فرآورده‌های آن، گاز طبیعی، مواد پتروشیمی و معاوضه نفت خام برای تصفیه در پالایشگاه‌های کشور

۱۱ـ تمرکز بر ایجاد زیرساخت‌های لازم توسعه صنایع نفت، گاز و پتروشیمی و صنایع انرژی‌بر در مناطق مستعد کشور با اولویت سواحل و جزایر شمال خلیج‌فارس

۱۲ـ بهینه‌سازی مصرف همراه با کاهش شدت انرژی مصرفی در تمامی بخش‌های اقتصادی کشور

۱۳ـ سرمایه‌گذاری از طرف ایران در بخش‌های نفت و گاز و پتروشیمی در خارج از کشور براساس مدل‌های مطالعاتی ـ تطبیقی، ملی و بین‌المللی

۱۴- ایجاد ظرفیت تولید ۵.۵ میلیون بشکه روزانه نفت خام در پایان برنامه هفتم.

امید است با درک واقعیت‌های یادشده و انسجام ملی در طراحی و برنامه‌ریزی‌های موردنیاز تا یک دهه پیش‌رو، بتوانیم از تمام ظرفیت‌های بالقوه و بالفعل کشور در حوزه انرژی استفاده شده و اقتدار ملی را برای نقش و جایگاه ایران در مرکز بیضی انرژی خاورمیانه فراهم شود.