زمان و ابعاد سفر تاریخی ترامپ به پکن

سفر ترامپ به چین از روز چهارشنبه ۲۳ اردیبهشت آغاز میشود و تا جمعه ۲۵ اردیبهشت ادامه خواهد داشت. این نخستین سفر یک رئیسجمهور آمریکا به پکن در نزدیک به یک دهه اخیر است و قرار بود پیش از این در اواخر اسفند یا اوایل فروردین انجام شود، اما به دلیل تشدید جنگ در منطقه به تعویق افتاد.

هیئت همراه ترامپ در این سفر ترکیبی از مقامات سیاسی و مدیران ارشد شرکتهای بزرگ آمریکایی است. بر اساس گزارشها، تیم کوک مدیرعامل اپل، ایلان ماسک از شرکتهای تسلا و اسپیسایکس و همچنین دیوید سولومون مدیرعامل گلدمن ساکس در این سفر حضور خواهند داشت. انتظار میرود ترامپ در این سفر از معبد آسمان در پکن بازدید کند و در یک ضیافت رسمی مجلل شرکت نماید.

اختلاف بر سر نحوه پایان جنگ ایران، یکی از محورهای اصلی گفتوگوهای ترامپ و شی جینپینگ خواهد بود. تحلیلگران معتقدند که آمریکا از چین میخواهد تا نقش فعالتری در قانع کردن ایران برای بازگشت به میز مذاکره ایفا کند.

چرا چین برای پایان جنگ ایران انگیزه دارد؟

چین به عنوان بزرگترین واردکننده نفت جهان، به شدت به تأمین انرژی از خلیج فارس وابسته است. بر اساس گزارشها، چین پیش از جنگ بین ۸۰ تا ۹۰ درصد از کل صادرات نفت ایران را به صورت غیررسمی و از طریق «ناوگان ارواح» و پالایشگاههای مستقل موسوم به «تیپات» وارد میکرد.

با این حال، جنگ و محاصره دریایی تنگه هرمز توسط آمریکا، واردات نفت خام چین را با کاهش چشمگیری مواجه کرده است. طبق دادههای گمرک چین، این درگیری واردات کل نفت خام این کشور در ماه آوریل را نسبت به سال گذشته ۲۰ درصد کاهش داده و به پایینترین سطح در نزدیک به چهار سال اخیر رسانده است.

وزارت خارجه چین اعلام کرده که محاصره تنگه هرمز توسط آمریکا «در راستای منافع مشترک جامعه بینالمللی نیست» و یک نفتکش حامل فرآوردههای نفتی با خدمه چینی در این تنگه مورد حمله قرار گرفته است.

وانگ یی، وزیر امور خارجه چین، در دیدار با عباس عراقچی در پکن گفت که چین نقش «بزرگتری» در بازگرداندن صلح به منطقه ایفا خواهد کرد. به نظر میرسد پکن خواهان آن است که به عنوان «بازیگری مسئول در جهان» دیده شود که در پشت صحنه برای حل بحرانها نقش ایفا میکند.

موضع ایران؛ تضمین چین برای هرگونه توافق با آمریکا

دولت جمهوری اسلامی ایران با آگاهی از اهمیت نقش چین در معادلات منطقهای و جهانی، پکن را به عنوان «ضامن» هرگونه توافق احتمالی با آمریکا معرفی کرده است. ایران گفته است که هر توافقی با آمریکا را با ضمانت چین میپذیرد.

عبدالرضا رحمانی فضلی، سفیر جمهوری اسلامی در پکن، در شبکه ایکس نوشت: «هر توافقی با آمریکا ناگزیر باید با تضمین قدرتهای بزرگ همراه باشد و همچنین در شورای امنیت سازمان ملل متحد مطرح شود. چین و روسیه دو قدرت بزرگ و تأثیرگذار هستند و با توجه به جایگاهی که چین برای ایران و دیگر کشورهای منطقه خلیج فارس دارد، پکن میتواند ضامن هر توافقی باشد».

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در ۶ مه (۱۶ اردیبهشت) سفری به پکن داشت و با وانگ یی دیدار کرد. در جریان این سفر، چین بر اهمیت گفتوگو میان ایران و همسایگان جنوبی خلیج فارس تأکید کرد. سخنگوی وزارت خارجه ایران نیز با اشاره به این سفر اعلام کرد: «ما با چین به عنوان شریک راهبردی در ارتباط هستیم و چینیها از مواضع ما آگاه هستند».

تنشهای همزمان؛ تحریمهای آمریکا و ایستادگی پکن

در آستانه سفر ترامپ به چین، واشنگتن گامهای عملی برای تحت فشار قرار دادن پکن در قبال ایران برداشته است. وزارت خارجه آمریکا سه شرکت ماهوارهای مستقر در چین را به دلیل کمک به عملیات نظامی ایران تحریم کرد و وزارت دارایی آمریکا نیز چند شرکت مستقر در سرزمین اصلی چین و هنگ کنگ را به دلیل کمک به تأمین تسلیحات ایران تحریم کرد.

اما واکنش پکن قاطع بود. وزارت بازرگانی چین یک حکم حقوقی صادر کرد که هرگونه به رسمیت شناختن، اجرا یا تبعیت از تحریمهای آمریکا علیه پنج شرکت چینی را که به بهانه مشارکت ادعایی آنها در معاملات نفت ایران اعمال شدهاند، ممنوع میکند.

گوئو جیاکون، سخنگوی وزارت امور خارجه چین، مخالفت شدید کشورش را با این تحریمها اعلام کرد و گفت: «اولویت اصلی این است که به هر طریق ممکن مانع از سرگیری درگیری شویم، نه اینکه از جنگ برای ربط دادن و بدنام کردن کشورهای دیگر با بدخواهی و بدنیتی استفاده کنیم».

با وجود مواضع رسمی، برخی تحلیلگران چینی دامنه میانجیگری پکن را محدود ارزیابی کردهاند. هو شیجین، تحلیلگر سرشناس چینی، گفته است اگر دو طرف تمایلی به مصالحه نداشته باشند، انتظارها از چین برای کمک به دستیابی به یک توافق، «غیرواقعبینانه» خواهد بود.