بازار مرغ زیر فشار گرانی
افزایش نرخ مرغ در سالهای اخیر به یکی از مهمترین دغدغههای اقتصادی خانوارهای ایرانی تبدیل شده است.
کالایی که سالها بهعنوان در دسترسترین منبع تأمین پروتئین شناخته میشد، حالا تحت تأثیر رشد شدید هزینههای تولید، نوسانات ارزی، مشکلات واردات نهادهها و کاهش توان اقتصادی مردم، با قیمتهایی عرضه میشود که برای بسیاری از خانوادهها قابل تأمین نیست. صنعت مرغداری ایران در سال ۱۴۰۵ وارد دورهای حساس شده؛ دورهای که در آن ادامه فعالیت بسیاری از تولیدکنندگان به حمایتهای دولتی و ثبات اقتصادی وابسته است.
بازار مرغ در ماههای گذشته بارها دچار نوسان شده و همین مسئله باعث سردرگمی مصرفکنندگان و تولیدکنندگان شده است. از یک سو مردم از افزایش مداوم نرخ گلایه دارند و از سوی دیگر مرغداران میگویند هزینههای تولید آنقدر بالا رفته که ادامه فعالیت بدون ضرر تقریباً غیرممکن شده است.
رشد بیسابقه هزینه نهادههای دامی
بخش عمده هزینه تولید مرغ مربوط به خوراک طیور است. ذرت و کنجاله سویا که اصلیترین نهادههای مصرفی در مرغداریها محسوب میشوند، طی سالهای اخیر با افزایش شدید نرخ مواجه شدهاند. وابستگی بالای کشور به واردات این محصولات باعث شده هرگونه افزایش نرخ ارز یا مشکل در واردات، مستقیماً بر نرخ تمامشده مرغ اثر بگذارد.
مرغداران میگویند در بسیاری از مواقع نهادههای دولتی بهموقع بهدست آنها نمیرسد و مجبور میشوند خوراک مورد نیاز خود را از بازار آزاد تهیه کنند؛ بازاری که قیمتها در آن گاهی چند برابر نرخ مصوب است. این موضوع باعث افزایش شدید هزینه تولید و در نهایت رشد نرخ مرغ در بازار شده است.
برخی معتقدند نبود برنامهریزی دقیق برای تأمین نهادهها، یکی از اصلیترین مشکلات صنعت طیور در کشور است. آنها تأکید دارند که اگر تأمین خوراک مرغداریها با ثبات همراه نباشد، بازار مرغ همچنان دچار آشفتگی خواهد بود.
فشار هزینههای انرژی و حملونقل
افزایش هزینههای انرژی نیز فشار زیادی بر مرغداران وارد کرده است. واحدهای مرغداری برای تأمین گرمایش سالنها، تهویه، تأمین برق و نگهداری تجهیزات، هزینههای بالایی پرداخت میکنند. افزایش تعرفههای برق، گاز و سوخت در کنار هزینههای حملونقل باعث شده هزینه نهایی تولید هر کیلو مرغ به شکل قابل توجهی افزایش پیدا کند.
در سال ۱۴۰۵ بسیاری از مرغداران معتقدند هزینه جابهجایی نهادهها و انتقال مرغ به بازار به یکی از دغدغههای اصلی آنها تبدیل شده است. افزایش نرخ لاستیک، قطعات خودرو و کرایه حمل، زنجیره تولید تا توزیع را تحت تأثیر قرار داده و در نهایت مصرفکننده باید هزینه این افزایش را پرداخت کند.
کمبود نقدینگی و مشکلات مالی مرغداران
یکی دیگر از چالشهای مهم صنعت مرغداری، کمبود نقدینگی است. افزایش هزینههای تولید در حالی ادامه دارد که بسیاری از تولیدکنندگان توان تأمین سرمایه در گردش را ندارند. بانکها نیز تسهیلات را با سود بالا و شرایط دشوار در اختیار تولیدکنندگان قرار میدهند و همین مسئله موجب شده بسیاری از واحدهای کوچک و متوسط با بحران مالی روبهرو شوند. برخی مرغداران میگویند در شرایط فعلی حتی تأمین هزینه جوجهریزی برای دوره جدید تولید نیز دشوار شده است. همین موضوع باعث کاهش ظرفیت تولید در برخی واحدها شده و نگرانیهایی درباره کاهش عرضه مرغ در ماههای آینده ایجاد کرده است.
ادامه این روند میتواند موجب خروج تدریجی تولیدکنندگان از چرخه فعالیت شود. تعطیلی واحدهای کوچک مرغداری نهتنها اشتغال را تحت تأثیر قرار میدهد بلکه امنیت غذایی کشور را نیز با تهدید مواجه میکند.
بیماریهای طیور و هزینههای بهداشتی
صنعت مرغداری علاوه بر مشکلات اقتصادی، با چالشهای بهداشتی نیز مواجه است. شیوع بیماریهای طیور در برخی فصلها خسارتهای سنگینی به مرغداران وارد میکند. هزینه واکسن، دارو و رعایت الزامات بهداشتی در سالهای اخیر افزایش یافته و فشار مالی بیشتری بر تولیدکنندگان وارد کرده است.
بسیاری از واحدهای کوچک به دلیل مشکلات مالی توان اجرای کامل استانداردهای بهداشتی را ندارند و همین موضوع احتمال بروز بیماری را افزایش میدهد. هرگونه شیوع بیماری میتواند تولید را کاهش داده و بازار را با شوک قیمتی مواجه کند.
کاهش قدرت خرید مردم
در حالی که هزینه تولید مرغ افزایش یافته، قدرت خرید مردم نیز کاهش پیدا کرده است. بسیاری از خانوادهها که در گذشته مرغ را بهعنوان اصلیترین ماده پروتئینی مصرف میکردند، حالا مجبور شدهاند میزان خرید خود را کاهش دهند. فعالان بازار میگویند کاهش تقاضا در برخی مقاطع باعث رکود بازار شده اما این رکود به معنای کاهش نرخ نیست، زیرا هزینههای تولید همچنان بالاست. به همین دلیل بازار مرغ در شرایطی قرار گرفته که هم تولیدکننده ناراضی است و هم مصرفکننده. کارشناسان اقتصادی معتقدند ادامه این وضعیت میتواند الگوی مصرف غذایی خانوارها را تغییر دهد و مصرف پروتئین را در میان اقشار کمدرآمد کاهش دهد؛ موضوعی که در بلندمدت تبعات اجتماعی و بهداشتی به همراه خواهد داشت.
چالش قیمتگذاری دستوری
یکی از موضوعات مورد انتقاد مرغداران، سیاست قیمتگذاری دستوری است. تولیدکنندگان میگویند در حالی که هزینههای تولید بهصورت روزانه افزایش پیدا میکند، نرخ مصوب مرغ متناسب با این افزایشها اصلاح نمیشود. به گفته فعالان این حوزه، فاصله میان نرخ واقعی تولید و نرخ مصوب باعث زیان مرغداران شده است. برخی نیز معتقدند دخالتهای مقطعی در بازار، مانع شکلگیری تعادل واقعی میان عرضه و تقاضا شده است. اقتصاددانان تأکید دارند سیاستگذاری در بازار مرغ باید بهگونهای باشد که هم تولیدکننده متضرر نشود و هم فشار غیرقابل تحملی به مصرفکننده وارد نشود. در غیر این صورت، بازار همچنان با نوسان و بیثباتی روبهرو خواهد بود.
نقش واردات در تنظیم بازار
در سالهای اخیر دولت برای کنترل قیمتها در برخی مقاطع اقدام به واردات مرغ یا نهادههای دامی کرده است. هرچند این سیاست در کوتاهمدت میتواند التهاب بازار را کاهش دهد، اما بسیاری از تولیدکنندگان معتقدند واردات بیبرنامه به تولید داخلی آسیب میزند. مرغداران میگویند زمانی که بازار با واردات ناگهانی اشباع میشود، قیمتها کاهش پیدا کرده و تولیدکنندگان دچار زیان میشوند. آنها خواستار سیاستهایی هستند که از تولید داخلی حمایت کند و در عین حال مانع افزایش بیرویه نرخ برای مصرفکنندگان شود.
علت افزایش نرخ مرغ در ۱۴۰۵
فرزاد طلاکش، دبیرکل فدراسیون طیور ایران، در گفتوگو با صمت، به بررسی دلایل افزایش نرخ مرغ، وضعیت جوجهریزی و مشکلات زنجیره تولید و تامین نهادهها پرداخت.
قیمت منطقی مرغ ۳۶۰ هزار تومان است
طلاکش، دبیرکل فدراسیون طیور ایران، با اشاره به افزایش چشمگیر هزینههای تولید در امسال به صمت گفت: بر اساس شرایط حاکم بر زنجیره تولید، از نهادههای خوراک و مکملها گرفته تا دارو، واکسن، هزینههای پرسنلی و همچنین تغییرات نرخ ارز اختصاصی، محاسبات نشان میدهد نرخ منطقی گوشت مرغ در بازار باید حدود ۳۶۰ هزار تومان باشد؛ نرخی که هم امکان ادامه فعالیت تولیدکننده را فراهم میکند و هم فشار غیرمنطقی به مصرفکننده وارد نمیشود.
وی افزود: پیشبینی میشد اصلاح قیمتها از فروردینماه اتفاق بیفتد، اما به دلیل حجم مناسب جوجهریزی در ماههای قبل و همچنین پایین بودن سطح تقاضا، قیمتها در ابتدا کمتر بود. با این حال، کاهش جوجهریزی در اسفند و فروردین باعث شد تعادل عرضه و تقاضا بهتدریج برهم بخورد.
به گفته دبیرکل فدراسیون طیور ایران، نرخ مرغ در بازار اکنون به حدود ۳۹۰ تا ۴۰۰ هزار تومان رسیده که بالاتر از نرخ متعارف ارزیابی میشود.
وی با اشاره به روند افزایشی قیمتها گفت: در اسفندماه و نیمه نخست فروردین، نرخ مرغ در تهران حدود ۲۸۰ هزار تومان بود؛ بنابراین طی حدود دو ماه، نرخ این محصول افزایش قابل توجهی را تجربه کرده است.
کاهش جوجهریزی و عرضه مرغهای سبکتر
طلاکش با اشاره به کاهش حجم تولید در ماههای اخیر بیان کرد: کاهش جوجهریزی و ورود مرغ کمتر به بازار از یک سو و کمبود نقدینگی مرغداران از سوی دیگر، باعث شده تولیدکنندگان مرغهای خود را با وزن کمتر روانه بازار کنند.
وی ادامه داد: اگرچه مصرف مرغ سبکتر از نظر سلامت و کاهش چربی برای مصرفکننده مفیدتر است، اما در مقیاس کلان، میزان گوشت تولیدی کشور را کاهش میدهد.
افت ۲۵ درصدی مصرف مرغ در کشور
دبیرکل فدراسیون طیور ایران درباره وضعیت تقاضا در بازار نیز گفت: با توجه به تورم، تعدیل نیروها و کاهش قدرت خرید خانوارها، میتوان گفت حداقل ۲۵ درصد از مصرف گوشت مرغ در کشور کاهش یافته است.
به گفته وی، میزان تولید ماهانه مرغ نیز از حدود ۲۶۰ هزار تن در سال گذشته به حدود ۲۱۰ هزار تن در ماه کاهش یافته است.
بحران نقدینگی در زنجیره تولید
طلاکش در بخش دیگری از گفتوگو با تاکید بر ضرورت افزایش جوجهریزی برای تنظیم بازار به صمت گفت: مرغداران و همچنین واردکنندگان نهادهها با بحران جدی نقدینگی روبهرو هستند. واردکنندگان به دلیل تاخیر دولت در تسویه مطالباتشان با مشکلات مالی مواجه شدهاند و این شرایط فعالیت را برای کل زنجیره تولید دشوار کرده است.
وی در پایان با انتقاد از اجرا نشدن وعدههای دولت درباره اصلاح نظام قیمتگذاری افزود: قرار بود قیمتگذاری بر اساس نرخ تمامشده اصلاح شود، اما این وعده هنوز عملی نشده است. در شرایط فعلی، هم تولیدکننده و هم مصرفکننده تحت فشار قرار دارند و نبود تعادل در بازار، هزینههای سنگینی به هر دو طرف تحمیل میکند.
آینده صنعت مرغداری در سال ۱۴۰۵
آینده این صنعت به تصمیمهای اقتصادی دولت و ثبات بازار ارز وابسته است. اگر روند افزایش هزینهها ادامه پیدا کند و حمایت مؤثری از تولید صورت نگیرد، احتمال کاهش تولید و افزایش بیشتر نرخ مرغ وجود دارد. در مقابل، برخی کارشناسان امیدوارند با اصلاح ساختار توزیع نهادهها، حمایت از تولیدکنندگان، کاهش هزینههای واردات و ارائه تسهیلات مناسب، شرایط صنعت مرغداری بهبود پیدا کند. آنها معتقدند صنعت طیور همچنان ظرفیت بالایی برای تأمین نیاز داخلی دارد، اما این ظرفیت نیازمند مدیریت و برنامهریزی دقیق است.
سخن پایانی
صنعت مرغداری ایران در سال ۱۴۰۵ با مجموعهای از چالشهای اقتصادی، تولیدی و مدیریتی روبهرو است. افزایش نرخ نهادههای دامی، رشد هزینههای انرژی و حملونقل، کمبود نقدینگی، مشکلات بهداشتی و کاهش قدرت خرید مردم، همگی بر بازار مرغ تأثیر گذاشتهاند. در چنین شرایطی، ادامه روند فعلی میتواند هم تولیدکنندگان و هم مصرفکنندگان را با مشکلات بیشتری مواجه کند.
عبور از این بحران نیازمند سیاستگذاری دقیق، حمایت واقعی از تولید و ایجاد ثبات در بازار است. اگر تصمیمهای مؤثر و بلندمدت برای حمایت از صنعت مرغداری اتخاذ نشود، احتمال تداوم نوسانات قیمتی و کاهش تولید در سالهای آینده دور از انتظار نخواهد بود.
