از جاده ابریشم تا صادرات گردشگری
سیمین ثقفی- فعال رسانه و گردشگری
چگونه ازبکستان میراثش را به صنعت تبدیل میکند؟
امسال ازبکستان در حالی در روز اول سپتامبر سی و پنجمین سالگرد استقلال خود را جشن گرفت که
در گزارش سال ۲۰۲۶ شورای جهانی سفر ( WTTC ) آمده که تقریباً نیمی از صادرات خدمات گردشگری آسیای مرکزی در ۲۰۲۵ مربوط به ازبکستان بوده؛ یک سهم حدودا ۴.۸ میلیارد دلاری.
یعنی ازبکستان فقط استقلالش را جشن نمیگیرد؛ بلکه درحال بازتعریف استقلال اقتصادی خود از طریق میراث فرهنگی و گردشگریست.
از منظر گردشگری امروزه بیش از انکه بپرسیم ازبکستان چه میراثی دارد؟ باید دید از این میراث چقدر پول میسازد؟
براساس آمارهای دولتی، این کشور در سال ۲۰۲۵، میزبان ۱۱.۷ میلیون گردشگر خارجی بوده که با رشدی ۴۶.۸ درصدی، ۳.۷ میلیون نفر بیشتر از سال قبل بوده است. همزمان ارزش صادرات خدمات گردشگری به حدود ۴.۸ میلیارد دلار رسیده است.
این روند در سال ۲۰۲۶ متوقف نشده و آمارها نشان میدهند تنها در هفت ماه نخست ۲۰۲۶، تعداد گردشگران خارجی به ۷.۷۵ میلیون نفر رسید؛ که باز به نسبت سال قبل با یک رشد ۲۲.۶ درصدی روبرو شده است. میزان ارزش صادرات خدمات گردشگری نیز بارشد خیرهکننده ۵۶ درصدی، به ۳.۹ میلیارد دلار رسیده است.
این دیگر صرفاً رشد آمار ورود گردشگر و رونق سفر نیست؛ ازبکستان همزمان در حال گسترش ظرفیت، زیرساخت و زنجیره اقتصادی گردشگری خود است. باورود گردشگر به کشور، پول او نه فقط هتل که هواپیما، فرودگاه، قطار، تاکسی، رستوران، صنایعدستی، راهنمای گردشگری، موزه، فروشگاه، رویداد، سرگرمی و حتی خدمات دیجیتال را هم با عنوان یک زنجیره ارزش گردشگری دربرمیگیرد و
ازبکستان دقیقاً در حال ساختن همین زنجیره است.
در شش ماه نخست ۲۰۲۶، فرودگاههای کشور ۸.۱۵ میلیون مسافر جابهجا کردند؛ ۱۶ درصد بیشتر از سال قبل. در همین دوره پروازهای بینالمللی ۱۲ درصد افزایش یافتند.
از طرف دیگر، فقط در هفت ماه نخست سال، ۷۰۵ واحد اقامتی جدید با بیش از ۲۲ هزار تخت به بازار اضافه شد و تعداد کل مراکز اقامتی به ۷۴۴۰ واحد و ظرفیت اقامتی به حدود ۲۰۲٬۶۰۰ تخت رسیده است.
یعنی همچنان که دولت درانتظار گردشگر است، زیرساخت لازم برای مصرف گردشگر را هم میسازد.
سرمایهگذاری؛ جایی که گردشگری از "جاذبه" به "صنعت" تبدیل میشود.
در نیمه نخست ۲۰۲۶، ۹۷ پروژه گردشگری با ارزش بیش از ۲۰۰ میلیون دلار راهاندازی شد که برای بیش از ۲۱۰۰ نفر شغل ایجاد کرد. تعداد برندهای بینالمللی هتل در کشور نیز به ۳۱ برند رسیده است.
ورود برندهایی مانند Hyatt، Hilton، Marriott، Accor و Radisson فقط به معنای چند هتل لوکس جدید نیست؛ نشانهای از تلاش برای اتصال صنعت مهماننوازی ازبکستان به شبکه جهانی سرمایه، مدیریت و استانداردهای خدمات است.
حتی دولت برای جذب سرمایه در این حوزه از ابزارهای مالی استفاده میکند.
برای نمونه، هتلهای جدید سهستاره به ازای هر اتاق ۴۰ میلیون سوم و هتلهای چهار و پنجستاره ۶۵ میلیون سوم یارانه ساخت و تجهیز دریافت میکنند. یک پروژه DoubleTree by Hilton در تاشکند نیز در سال ۲۰۲۶ بیش از ۱۰.۷ میلیارد سوم یارانه دولتی دریافت کرد.
به این ترتیب گردشگری در ازبکستان دیگر صرفاً یک سیاست فرهنگی نیست؛ سیاست صنعتی هم هست.
و چشمانداز بعدی؟
ازبکستان حتی برای این رشد سقف بلندتری تعریف کرده است. برنامه پنجساله کشور، افزایش تعداد گردشگران خارجی از حدود ۱۱ میلیون به ۲۰ میلیون نفر و رساندن ارزش خدمات گردشگری به ۲۰ میلیارد دلار است. برای رسیدن به آن، توسعه هتلها، حملونقل، مناطق گردشگری و حتی ایجاد «Heritage Hotels» در بناهای میراثی در دستور کار قرار گرفته است.
با تغییر نگاه مهمی که اتفاق میافتد؛ میراث فرهنگی دیگر فقط چیزی برای حفاظت نیست؛ دارایی اقتصادی هم هست.
سمرقند، بخارا، خیوه و مسیرهای تاریخی جاده ابریشم فقط «دیدنی» نیستند. آنها میتوانند اتاق هتل بفروشند،
رستوران بسازند،
راهنما استخدام کنند،
پرواز ایجاد کنند،
صنایعدستی را به بازار برسانند،
رویداد برگزار کنند
و برای مناطق خارج از پایتخت درآمد ایجاد کنند.
داشتن میراث، بهخودیخود مزیت اقتصادی نیست.
مزیت زمانی شکل میگیرد که یک کشور بتواند میراث را به محصول، تجربه، زیرساخت، سرمایهگذاری و زنجیره ارزش تبدیل کند؛ بدون آنکه خود میراث را قربانی این تبدیل کند و ازبکستان حالا در حال آزمایش همین مدل است:
و این گونه است که امسال در سالروز استقلال ازبکستان، شاید یک عدد بیشتر از پرچم خودنمایی میکند؛ ۳.۹ میلیارد دلار ارزش صادرات خدمات گردشگری ازبکستان فقط در هفت ماه نخست ۲۰۲۶.
حالا کشوری که زمانی یکی از مهمترین گرههای جاده ابریشم بود، در حال ساختن یک مسیر تازه است:
جادهای که این بار، کالا از آن نمیگذرد؛
گردشگر، سرمایه و درآمد عبور میکنند.
