گذار از ناترازی گاز میسر می‌شود؛ اگر...
مصرف بالای گاز در بخش صنعت و مصارف خانگی بیش از استاندارد جهانی در کنار توسعه‌نیافتگی زیرساخت‌ها، ظرف سال‌های اخیر، 2 عامل اصلی ناترازی گازی در کشور است و بسیاری از کارشناسان دلیل آن را نرخ پایین نهاده انرژی در کشور و بی‌توجهی به مصرف از سوی مشترکان خانگی و صنعتی عنوان می‌کنند؛ مسئله‌ای که برخی در صحت آن تردید دارند.
اگرچه میزان مصرف گاز در بخش خانگی و صنعتی بالاتر از استاندارد جهانی است، اما بسیاری معتقدند لزوما صنایع و مردم، مقصر این قضیه نیستند و بخش قابل توجهی از مصرف بالا به تجهیزات مورداستفاده در کشور و شرایط احداث منازل و حتی واحدهای صنعتی بازمی گردد. برخی کارشناسان معتقدند ذات کشف نرخ در یک بازار عادلانه به این معنی است که برخی صنایع که به گاز بیشتری نیاز دارند و حاضر هستند مبلغ بالاتری برای آن پرداخت کنند، این امکان را داشته باشند که در رقابتی عادلانه، همین میزان گاز را از سایرین به موازات واقعیت های تولید خریداری کنند و ماحصل آن، ایجاد بازار جدید با محوریت صرفه جویی بیشتر مصرف کنندگان همراه با اخذ سود از همین میزان صرفه جویی است؛ واقعیتی که در صورت رقم خوردن آن، نه تنها گذار از ناترازی گازی میسر خواهد شد، بلکه با جذابیت جدی در سرمایه گذاری در ذخایر مختلف و متنوع گاز، ظرفیت جدیدی برای صادرات ایجاد می شود. صمت در این گزارش به موضوع نرخ گذاری و مصرف گاز با تاکید بر بهینه سازی مصرف پرداخته است.
مدیریت نامتوازن و غیراقتصادی مصرف گاز
ایران دومین دارنده منابع گازی جهان است و می تواند نقشی برجسته در بازار جهانی گاز ایفا کند. باوجود این، مدیریت نامتوازن و غیراقتصادی مصرف گاز در سال های گذشته، کشور را با چالشی اساسی روبه رو ساخته و حتی تراز مصرف گاز در فصول سرد را منفی کرده است، به طوری که جواد اوجی، وزیر نفت دولت سیزدهم، برای ماه های سرد سال ۱۴۰۰ از قبل ۲۰۰ میلیون مترمکعب کسری گاز مصرفی روزانه را پیش بینی و اعلام کرد. این بدان معنا است که میزان تولید گاز در هر روز ۲۰۰ میلیون مترمکعب کمتر از میزان مصرف داخلی آن خواهد بود. از سوی دیگر، باتوجه به وقفه پیش آمده در طرح توسعه میادین گازی و بهره برداری نشدن از این میادین تا ۴ سال آینده، انتظار می رود کسری گاز مصرفی در سال های آتی تداوم یابد. براساس برنامه دولت سیزدهم برای تخصیص گاز در ۴ ماه سرد سال، بیش از ۷۰ درصد از مصرف گاز کشور به بخش خانگی و تجاری اختصاص دارد. ۳۰ درصد باقیمانده هم در صنایعی نظیر فولاد، پتروشیمی، نیروگاه ها و حوزه هایی مانند حمل ونقل و صادرات به مصرف می رسد.
نبود مدیریت صحیح مصرف در بخش خانگی و تجاری طی فصول سرد، کشور را درگیر کمبود گاز می کند. این امر خسارتی جدی به صنایعی نظیر فولاد، سیمان، پتروشیمی و... وارد و با افزایش نرخ نهایی فولاد و سیمان، بازارهای مرتبط مانند مسکن و ساخت وساز را با اختلال مواجه می کند. از سوی دیگر، در چنین شرایطی استفاده از سوخت های جایگزین گاز نظیر مازوت افزایش یافته و بر آلودگی کلانشهرها می افزاید. چنین روندی، علاوه بر ضرر و زیان هنگفت اقتصادی به نارضایتی مردم دامن می زند و نه تنها گاز ایران را از جایگاه صادراتی خود دور می سازد، بلکه می تواند جایگاه ایران را به یک کشور واردکننده گاز تقلیل دهد.
هماهنگی برای تامین سوخت زمستانه صنایع
سخنگوی کمیسیون انرژی مجلس از بررسی تامین سوخت زمستانه نیروگاه های کشور خبر داد و گفت: توان و ظرفیت سوخت رسانی مجموعه وزارت نفت شامل شرکت ملی گاز و شرکت ملی پالایش و پخش در کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی موردبررسی قرار گرفت.
مالک شریعتی نیاسر ضمن بیان این مطلب افزود: چندی پیش، جلسه فوق العاده کمیسیون انرژی با دستور کار وضعیت سوخت رسانی به نیروگاه در زمستان تشکیل شد. این در حالی است که در سال ۱۴۰۰ با تدبیر بالای دو وزارتخانه نفت و نیرو و پیگیری کمیسیون انرژی مجلس در قالب برگزاری جلسات متعدد، زمستان ۱۴۰۰ را بدون مشکل انرژی در مصارف خانگی و صنعتی پشت سر گذاشته و به دنبال دیگر تدابیر اتخاذشده تابستان ۱۴۰۱ نیز، کمترین مشکل را در تامین برق مردم داشتیم.
وی ادامه داد: اکنون نیز پیرو آن تجربه بسیار خوب، جلسه ای برای تامین سوخت نیروگاه ها در زمستان پیش رو تشکیل داده و گزارش مسئولان وزارت نیرو را درباره نیروگاه ها و نیازمندهای آن استماع کرده، ضمن آنکه توان و ظرفیت سوخت رسانی مجموعه وزارت نفت شامل شرکت ملی گاز و شرکت ملی پالایش و پخش نیز در این جلسه بررسی شد. شریعتی بیان کرد: خوشبختانه در این جلسه، هماهنگی های خوبی انجام شد تا با همکاری 2 وزارتخانه و پیگیری نظارتی کمیسیون انرژی، امسال نیز در تامین سوخت مشکل نداشته باشیم. این نماینده مجلس بااشاره به ارائه راهکارهای کوتاه مدت و میان مدت برای تامین سوخت در کمیسیون متبوع خود، اضافه کرد: برای کاهش ناترازی به صورت ریشه ای و افزایش تولید با سرمایه گذاری در بلندمدت نیز پیشنهادهایی مطرح شد؛ از جمله آنکه کمیسیون انرژی بر تشکیل «معاونت راهبردی مدیریت انرژی کشور» به صورت یکپارچه ذیل ریاست جمهوری تاکید دارد، ضمن آنکه «صندوق بهره وری انرژی» نیز باید در همین معاونت تاسیس شود، بنابراین امیدواریم این مهم در لایحه بودجه ۱۴۰۲ از جانب وزارت نفت پیشنهاد شود و تصویب نهایی برسد. سخنگوی کمیسیون انرژی مجلس گفت: این اقدامات کمک می کند در سال های آینده با مدیریت و جلوگیری از مصارف بی رویه و برخی از اصلاحات در فرآیندها به ویژه اصلاح بازدهی نیروگاه های کم بازده کشور که در «ماده ۱۰ قانون مانع زدایی از توسعه صنعت برق» نیز در این باره برای وزارتخانه های نفت و نیرو تکلیف ایجاد کرده، با به نتیجه مطلوب رسیدن، سال های آینده بدون نگرانی سوخت نیروگاه ها تامین شود و بهره وری بالا در تولید و تامین انرژی موردنیاز کشور را داشته باشیم.
آمادگی صنایع برای سرمایه گذاری در نیروگاه های برق
در همین حال، رئیس کمیسیون صنایع اتاق ایران با بیان اینکه صنایع کشور با قطع برق در تابستان و قطع گاز در زمستان با عدم پایداری جدیدی مواجه شده اند، گفت: صنایع به شرط تامین گازشان، توان سرمایه گذاری در نیروگاه های برق را دارند. به گزارش ایراسین، این فعال اقتصادی بااشاره به فرارسیدن فصل سرما و مشکل تامین گاز صنایع گفت: صنایع ما در زمستان به دلیل قطعی گاز و در تابستان به دلیل قطعی برق، با عدم پایداری و عدم قطعیت جدیدی مواجه شده اند. این امر به طورقطع تولید صنایع را با چالش مواجه می کند. علیرضا کلاهی صمدی افزود: درست است که در فصل سرما مصرف گاز خانگی بی رویه است و گفته می شود گاز صنایع نیز به همین دلیل با محدودیت مواجه می شود. اما واقعیت این است که بخش عمده ای از مشکلات این بخش به دلیل عدم سرمایه گذاری به موقع برای افزایش تولید به وجود آمده است. وی ادامه داد: مشکل اینجا است که اگر واحدهای صنعتی و تولیدی خودشان بخواهند برای تولید برق در نیروگاه ها سرمایه گذاری کنند، تکلیف شان روشن نیست که آیا گاز آنها تامین می شود یا خیر؟ یعنی ما دچار یک معادله چندمجهولی شده ایم. صنایع به دلیل سوءمدیریت و برنامه ریزی درست نداشتن، دچار یک معادله چندمجهولی شده اند که در حل آن ناتوان هستند.
کلاهی صمدی بیان کرد: ما بعد از برجام در همه مجامع با افتخار می گفتیم که زیرساخت های ایران برای سرمایه گذاری مناسب و درست است، اما متاسفانه با بی تدبیری هایی که اتفاق افتاده، الان این بخش به پاشنه آشیل ما تبدیل شده است. از سوی دیگر هم، گاز که باید به عنوان یکی از مزیت های مطلق ایران باشد، به محدودیت بدل شده و صنایع با این مشکلات، خسارت های زیادی متحمل می شوند.
رئیس کمیسیون صنایع اتاق ایران تاکید کرد: این نقیصه ای است که دولت باید آن را رفع کند. صنایع ما آمادگی سرمایه گذاری در نیروگاه ها را دارند و مشکل خاصی در این بخش ندارند، اما دست کم باید تکلیف گاز آنها مشخص باشد. نمی شود آنها را وارد یک معادله چندمجهولی کرده و بعد بگویید معادله را حل کنید.
سخن پایانی
به گفته بسیاری از کارشناسان، نبود بازاری متشکل برای فروش گاز به شکل رقابتی، مهم ترین نقیصه زنجیره فروش و تحویل این حامل انرژی به مصرف کنندگان مختلف است و همین نقص ظرفیت استفاده از ابزارهای مختلف، همچون گواهی صرفه جویی برای مدیریت مصرف گاز در چارچوب بازار را محدود کرده است.
در این شرایط، بهینه سازی مصرف انرژی و توسعه این صنعت به استفاده از ابزارهای نوین مالی مرسوم دنیا نیاز دارد، به نحوی که از سویی، سرمایه گذاری در این حوزه برای بخش خصوصی جذاب شود و از سوی دیگر، امکان بروزرسانی تجهیزات برای مصرف کننده مهیا باشد. برای بررسی بهتر دلایل ناترازی گازی در کشور و راه حل های عبور از آن، گفت وگویی با مدیرعامل بورس انرژی انجام شد.
