تنش‌های اخیر میان ایالات متحده و جمهوری اسلامی ایران با تبادل شدید تهدیدها، بازارهای جهانی انرژی، نفت و حمل‌ونقل هوایی را تحت فشار قرار داده است. آمریکا با اعزام ناوگروهی کامل به منطقه خاورمیانه، همه گزینه‌ها را روی میز گذاشته و مقامات ایرانی نیز هشدار داده‌اند که هرگونه حمله، حتی محدود، به ایران، به عنوان یک جنگ تمام‌عیار تلقی خواهد شد و با پاسخ شدید مواجه خواهد شد.

تأثیر فوری بر بازار نفت

محمد احمد منعم، تحلیلگر اقتصادی در سایت Investing، در تحلیلی جامع عنوان کرده است که هرگونه تنش نظامی گسترده علیه ایران معمولاً منجر به افزایش فوری قیمت نفت می‌شود. 

وی افزود: «تجارب گذشته نشان داده است که قیمت‌ها بین ۳ تا ۵ دلار برای هر بشکه بلافاصله پس از حملات تغییر می‌کند، همان‌طور که پس از هدف قرار گرفتن تأسیسات هسته‌ای ایران در ژوئن ۲۰۲۵ نیز مشاهده شد.»

وی همچنین تأکید کرد که تنگه هرمز عامل اصلی حساسیت قیمت نفت است، زیرا روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت، معادل نزدیک به ۲۰ درصد از تجارت جهانی نفت، از این گذرگاه عبور می‌کند و هر گونه اختلال در آن می‌تواند قیمت‌ها را در سناریوهای شدید بین ۱۰۰ تا ۳۰۰ دلار برای هر بشکه افزایش دهد.

منعم افزود، با وجود اینکه ایران روزانه حدود ۳.۴ میلیون بشکه نفت تولید می‌کند، این میزان نسبت به آمریکا (۱۳.۵ میلیون بشکه) و عربستان (۹.۵ میلیون بشکه) عددی کوچک به حساب می‌آید، اما موقعیت استراتژیک ایران و مسیرهای حیاتی آن، به ویژه تنگه هرمز، باعث می‌شود هرگونه تنش علیه این کشور بازارهای انرژی را به سرعت تحت تأثیر قرار دهد و حرکت قیمتی فوری ایجاد کند. 

تحلیلگر ارشد بانک سرمایه‌گذاری آر.بی.سی کپیتال مارکتز، بخشی از رویال بانک کانادا در کانادا نیز گفته است که «بازار نفت به دلیل نگرانی‌ها از اختلال در عرضه‌ها حرکت می‌کند و در صورت درگیری میان ایالات متحده آمریکا و ایران ممکن است صادرات نفت ایران از دست برود و انرژی اضافی در اوپک برای جبران این کمبود بسیار محدود باشد.»

هم‌زمان، شرکت تحلیل بازار انرژی گروه راپیدان انرژی در آمریکا تأکید کرده است که هرگونه ضربه احتمالی از سوی آمریکا به ایران، حتی در صورت واکنش ایران، لزوماً منجر به اختلال واقعی در جریان نفت نخواهد شد، اما همچنان ریسک بازار پابرجاست و احتمال وقوع اختلال پایدار و قابل‌توجه در تولید و صادرات انرژی در منطقه را حدود ۲۰ درصد برآورد کرده‌اند.

تحلیل شرکت تحقیقات بی‌سی‌ای (BCA Research) از کانادا نیز نشان می‌دهد بازارهای نفت در برابر دو مسیر اصلی اختلال عرضه قرار دارند. این تحلیل‌گران می‌گویند احتمال وقوع «اختلال شدید یا گسترده» در عرضه نفت حدود ۳۸ درصد برآورد شده که شامل رخدادهای بسیار استثنایی نظیر افزایش نظامی گسترده یا فروپاشی ناگهانی ساختار حکومت ایران است.

چنین سناریویی می‌تواند تولید و صادرات نفت را به‌طور قابل‌توجهی مختل کند، اثر آن فراتر از متوسط تاریخی اختلالات ژئوپلیتیکی در منطقه خاورمیانه خواهد بود و ممکن است افزایش تورم جهانی و حتی فشارهای عمیق‌تر بر اقتصاد جهانی ایجاد کند.

بررسی‌های تاریخی نشان می‌دهد اختلالات ژئوپلیتیکی در خاورمیانه معمولاً باعث افزایش قیمت نفت حدود ۳ درصد ظرف یک ماه و ۱۰ درصد ظرف سه ماه می‌شود، اما اگر اختلال واقعی‌تر باشد، اثر آن بسیار شدیدتر خواهد بود.

در مقابل، مسیر دوم که احتمال آن نزدیک ۴۰ درصد است، اختلال محدود یا موقت در عرضه نفت را شامل می‌شود؛ این مسیر می‌تواند ناشی از سخت‌تر شدن تحریم‌ها، مشکلات لجستیکی کوچک یا افزایش حق بیمه ریسک ژئوپلیتیکی باشد بدون اینکه جریان نفت به‌طور پایدار و گسترده قطع شود. 

در این سناریو، قیمت نفت بالا می‌رود اما بازارها توان جذب این افزایش را دارند و اختلال عمده‌ای در عرضه ایجاد نمی‌شود.

اختلال حمل‌ونقل هوایی و واکنش شرکت‌ها

در پی این تشدید تنش‌ها، شرکت‌های هواپیمایی اروپایی از جمله ایر فرانس، کی‌ال‌ام، لوکس‌ایر، بریتیش ایرویز، ترانسافیا و دویچه لوفت‌هانزا بخشی از پروازهای خود به اسرائیل را لغو کرده یا مسیرهای پروازی خود را تغییر داده‌اند.

این اختلال‌ها ادامه‌دار از زمان آغاز جنگ غزه در ۷ اکتبر ۲۰۲۵ مشاهده شده و با حملات موشکی و پهپادی یمن و هشدارهای رسمی ایران، نگرانی از امنیت پروازها همچنان بالاست.

انتقال اضطراب به بازارهای مالی

اثرات نگرانی‌های ناشی از اختلال احتمالی عرضه نفت تنها به بازار انرژی محدود نمی‌شود و بازارهای سهام و اوراق بدهی نیز تحت تأثیر قرار می‌گیرند. خوسه تورِس، اقتصاددان ارشد شرکت اینتراکتیو بروکرز از ایالات متحده آمریکا، معتقد است که افزایش قیمت انرژی می‌تواند موج فروش همزمان در سهام و اوراق بدهی ایجاد کند، فشار تورم را افزایش دهد و رشد اقتصادی را تحت تأثیر قرار دهد.

او افزود که این شرایط ممکن است محدودیت‌های جدیدی برای کاهش نرخ بهره توسط بانک مرکزی آمریکا (فدرال رزرو) ایجاد کند، عاملی که در سال‌های اخیر باعث رشد دارایی‌های پرریسک شده است.

تورِس در گفت‌وگو با سایت بیزینس اینسایدر تأکید کرد: «قطعاً خطر وقوع شوک در قیمت نفت وجود دارد، به ویژه با توجه به اینکه بازار سهام آمریکا وارد سال سوم متوالی از افزایش‌های قابل توجه دو رقمی شاخص اس‌اندپی ۵۰۰ شده است.»

همچنین، مات غیرتکن، استراتژیست ارشد ژئوپلیتیک در BCA Research از کانادا، تصریح کرد که بازارهای سهام جهانی و آمریکا در کوتاه‌مدت در معرض اصلاح قیمت قرار دارند، زیرا ارزش‌گذاری‌ها بالاست، حالت اشباع خرید وجود دارد و خطرات ژئوپلیتیکی در حال افزایش است.

اختلال تولید نفت در قزاقستان و تأثیر بر قیمت‌ها

علاوه بر ایران، اختلال‌ها و تنش‌ها در ونزوئلا و قزاقستان نیز باعث افزایش قیمت نفت در بازار جهانی شده است. شرکت شورون گزارش داده است که تولید در میدان نفتی تنگیز در قزاقستان هنوز به حالت عادی بازنگشته است، زیرا پس از آتش‌سوزی اخیر، شرکت تنیزشورونیل تولید را به طور موقت متوقف کرده است. 

این اختلال‌ها در تولید و همچنین مشکلات در صادرات نفت از طریق خطوط لوله اصلی، فشار قابل‌توجهی بر عرضه جهانی وارد کرده و باعث شده قیمت نفت در بازارهای جهانی بالاتر رود.

با توجه به تحلیل‌های اقتصادی و ژئوپلیتیکی، بازار جهانی انرژی و نفت همچنان در معرض ریسک جدی ناشی از تنش‌ها میان ایالات متحده آمریکا و ایران قرار دارد. سناریوهای مختلف نشان می‌دهد که حتی اختلال محدود در تولید یا حمل‌ونقل نفت می‌تواند باعث افزایش قیمت‌ها و فشار بر بازارهای مالی و سرمایه‌گذاری شود.

این شرایط حاکی از آن است که فعالان اقتصادی و سرمایه‌گذاران باید سناریوهای ریسک ژئوپلیتیکی و اختلال در عرضه نفت و حمل‌ونقل جهانی را به طور جدی مدنظر قرار دهند تا بتوانند تصمیمات هوشمندانه و محافظه‌کارانه‌تری در بازار انرژی اتخاذ کنند.