فلز سرخ با ظرفیت فراوان
قطعا همه ما، مس را بهعنوان فلزی حیاتی و آیندهدار میشناسیم که کاربردهای فراوانی دارد و برای فعالیتهای صنعتی، لازم و ضروری است. عمده کاربرد این فلز حیاتی، در کابلهای برق شهری، قابلمشاهده است که از مس بسیاری در این کابلها استفاده میشود. ایران، دارای معادن سرشار و غنی است و مس هم یکی از این معادن است و ایران باید نهایت استفاده را از این نعمت خدادادی ببرد.
کمبود امکانات و تکنولوژی
شاید یکی از دلایل بزرگی که نتواستهایم آنطور که باید از ظرفیتهای معدنی کشور استفاده کنیم، کمبود امکانات و تکنولوژی باشد که این امر بهواسطه تحریمها رخ داده است. زمانی که تحریم در کشور وجود داشته باشد، مانع ورود تکنولوژی و ماشینآلات خواهد شد و در نتیجه، کاهش فعالیتهای معدنی را بههمراه خواهد داشت. این موضوع را نمیتوان انکار کرد که اگر تکنولوژی و البته ماشینآلات بهروز در کشور وجود داشت، ایران جزو صادرکنندگان محصولات معدنی بهویژه در حوزه مس بود. صنعت مس، یکی دیگر از مهمترین صنایع موجود در جهان است که کاربردهای فراوانی دارد و ایران در جایگاه بسیار مناسبی از نظر ذخایر مس قرار دارد. با این وجود، چالشها و مشکلات موجود در کشور که یکی از آنها کمبود انرژی و کاهش سرمایهگذاری است، توانسته مسیر رشد و شکوفایی این فلز با ارزش را مسدود کند. ایران باوجود دارا بودن منابع عظیم مس، میتواند جایگاه مناسب تری داشته باشد که این امر، نیازمند شرایط خاصی از جمله هموار کردن مسیر سرمایهگذاری و رفع ناترازی انرژی است.
چالشهای جدی در صادرات
وحید اسلامیان، فعال حوزه مس در ارتباط با وضعیت و شرایط این حوزه در کشور به صمت گفت: کاهش چشمگیر صادرات صنایع مس در ماههای اخیر، نگرانیها را در این صنعت به اوج رسانده است. بسیاری معتقدند؛ سیاستهای ارزی دولت در گذشته، با ایجاد محدودیتها و افزایش هزینههای تولید، بهعنوان اصلیترین عامل این کاهش محسوب میشود. صنعت مس ایران باوجود ظرفیتهای فراوان، در سالهای اخیر با چالشهای جدی در صادرات محصولات خود مواجه شده است و شرکتهای تولیدکننده مس که زمانی بهعنوان یکی از ستونهای اقتصاد کشور محسوب میشدند، اکنون با مشکلات عدیدهای دستوپنجه نرم میکنند.
اسلامیان ادامه داد: تغییرات پی در پی مقررات و عدمقطعیت در محیط کسبوکار، شرکتهای تولیدکننده را دچار سردرگمی کرده و از سرمایهگذاریهای جدید جلوگیری کرده است و همچنین، مشکلات ناشی از تحریمها، دسترسی به بازارهای جهانی را با محدودیت مواجه کرده و هزینههای تولید را افزایش داده است. از سوی دیگر، عدمهماهنگی بین بخش خصوصی و دولتی در تدوین سیاستهای صنعتی، منجر به اتخاذ تصمیماتی شده که بهجای حمایت از تولیدکنندگان، مشکلات آنها را تشدید کرده است.
حمایت باید در اولویت باشد
وی گفت: در این میان، صنایع پاییندستی مس که ارزشافزوده بیشتری ایجاد میکنند و نقش مهمی در اشتغالزایی دارند، بیش از سایر بخشها آسیب دیدهاند. باتوجه به اهمیت این صنایع، حمایت از آنها باید در اولویت سیاستگذاران قرار گیرد و برای رفع مشکلات موجود و توسعه صادرات محصولات مسی، نیاز به تدوین برنامهای جامع و بلندمدت است که در آن به موضوعاتی مانند رفع موانع صادراتی، بهبود محیط کسبوکار، حمایت از صنایع پاییندستی و... پرداخته شود. صادرات صنایع مس در ماههای اخیر بهشدت محدود شده است. سیاستگذاری دولت در حوزه ارز را باید از دلایل اصلی کاهش صادرات محصولات مسی و همچنین سایر محصولات زنجیره محصولات معدنی دانست. در واقع این معضلات صنایع فولاد، آلومینیوم، مس و… را درگیر کرده است. چنانچه مسیر رفع تعهد ارزی اصلاح شود، صنایع راه خود را پیدا میکنند.
وی افزود: صادرات بهمنزله ارزشافزایی و ارزآوری برای کشور است بنابراین انتظار میرود مسیر صادرات در بخشهای مختلف معدن و صنایعمعدنی تسهیل شود. توجه به این نکته ضروری بهنظر میرسد که ارزشافزوده حاصل از تولید برخی محصولات نهایی مس قابلتوجه است. بنابراین باید روی صادرات محصولاتی با ارزشافزوده بالا، برنامهریزی کرد، اما نهتنها این خواسته محقق نمیشود بلکه هر روز شاهد وضع قوانین افسارگسیخته هستیم که مانع تولید و صادرات ما میشود. برای صادرات و حضور موفق یک صنعت در بازار جهانی انتظار میرود برنامهریزی حداقل یکساله داشته باشیم. اما این خواسته محقق نمیشود و در نتیجه در نبود ثبات، روزبهروز بر مشکلات تولید و تجارت افزوده خواهد شد. منافع حاصل از صنایع پاییندستی قابلتوجه است. بالاترین ارزشافزوده و همچنین بیشترین نرخ اشتغالزایی در صنایع پاییندستی هر زنجیره تولیدی حاصل میشود. در صنایع پاییندستی، کالاهای مصرفی مردم تولید میشود. از اینرو انتظار میرود تولید و فعالیت در حلقههای پایانی زنجیره مس، در اولویت سیاستگذاران باشد.
بازار داخلی رونق کافی ندارد
این فعال حوزه مس در ادامه خاطرنشان کرد: در حال حاضر بازار داخلی مصرف محصولات مسی، رونق کافی ندارد. از حدود ۲ سال گذشته تاکنون باتوجه به رکود حاکم بر بازار داخلی و تقاضای پایین برای محصولات مسی، حضور در بازار رقابت جهانی موردتوجه فعالان صنایع پاییندستی مس قرار گرفت. این راهکار به تداوم تولید در صنایع داخلی کمک میکند. با این وجود باید تاکید کرد؛ شرایط بازار صادراتی با بازار داخلی، تفاوت جدی دارد. دراقع با ورود صنایع به بازارهای بینالمللی، موضوعات جدیدی همچون قیمتهای جهانی، بهای ارز و همچنین راهکارهای حضور مستمر در بازار باید موردتوجه ذینفعان این بخش قرار گیرد.
وی با بیان اینکه باتوجه به مختصات و شرایط حضور موفق در بازار جهانی، صنعتگران با چالشهایی مواجهند، ادامه داد: نخستین و بزرگترین چالش پیشروی صادرات، تحریم است. براساس مطالعات، محصولات مسی ایران اعم از برنج، نیمهساخته، تمامساخته و… بدون برند و نام ایران خریداری میشود. این چالش بهدلیل تحریم و محدودیت در تعاملات میان ایران و دنیا حاصل شده است. در این میان قوانین دستوپاگیر گمرکی نیز به ضرر صنایع است و شرایط تجارت را در این بخش تحتتاثیر منفی قرار میدهد. انتقال ارز و نوسانات ارزی، نوسانات قیمتی در بازار جهانی و تغییر مداوم شاخصهای جهانی، از دیگر مواردی هستند که مسیر صادرات را دشوار کرده است.
مس ایران بهواسطه دیگر کشورها صادر میشود
چندی پیش بهرام شکوری، رئیس کمیسیون معدن و صنایعمعدنی اتاق ایران در ارتباط با وضعیت صادرات مس کشور گفت: در ارتباط با وضعیت صادرات مس کشور باید اشاره کرد که بهعلت تحریمهای وضع شده توسط امریکا، مس ایران بهواسطه دیگر کشورها صادر میشود و این مسئله هزینه تجارت را بالا میبرد و چالشهایی را در مسیر تجارت مس ایجاد میکند. باید بتوانیم مسیر صادرات مس را تسهیل کنیم تا اقتصاد کشور رونق پیدا کند.
رئیس کمیسیون معدن و صنایع معدنی اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران گفت: ایران ۵ میلیارد تن ذخایر احتمالی سنگآهن و ۲۱ میلیارد تن ذخایر احتمالی مس دارد، همچنین میزان ذخایر قابل بهرهبرداری سنگآهن کشور به بیش از ۳ میلیارد تن میرسد. این میزان ذخیره، نیازمند آن است که مسیر صادرات مس هموار باشد تا بتوانیم صادرات قابلقبولی داشته باشیم. کاتد مس، یکی از محصولات مهمی است که در ایران وجود دارد و امکان صادرات آن بهسختی فراهم است و تحریم، سد محکمی در مقابل این امر است.
وی گفت: صادرات کاتد مس از ایران بهدلیل تحریمها بهطورمستقیم انجام نمیگیرد و بهواسطه دیگر کشورها انجام میشود، این امر هزینه تجارت را بالا میبرد و از حاشیه سود بازرگانان ایرانی میکاهد. همین موضوع سبب میشود دیگر کشورهای مصرفکننده مس که میتوانند مشتری ایران باشند از معامله با ایران اجتناب کنند؛ اما در حال حاضر کرهجنوبی، اروپاییها، ترکها و چینیها خریدار کاتد مس ایران هستند.
میزان ذخایر شناساییشده سنگآهن کشور
وی میزان ذخایر شناساییشده سنگآهن کشور را بیش از ۳میلیارد تن عنوان کرد و گفت: این رقم مربوط به ذخایر قابلبهرهبرداری است و اگر ذخایر احتمالی را هم در نظر بگیریم حجم ذخایر سنگآهن ایران به بیش از ۵ میلیارد تن میرسد و در همین حال ارزش ذخایر احتمالی مس کشور ۲۱ میلیارد تن است.
شکوری در ادامه اظهار کرد: صنایع کشور مانند مس و فولاد، بیش از آنکه مشکل کمبود منابع اولیه تولید را داشته باشد، مشکل مدیریت منابع را دارد. چشمانداز تولید ۵۵ میلیون تن در سال ۱۴۰۴ برای صنعت فولاد ترسیم شده و در یک نظام مدیریتی درست ۱۷میلیون تن از این حجم از تولید باید در امتداد سواحل مستقر شود تا محصولات مازاد بر نیاز داخل با حداقل هزینه حملونقل صادر شود، نه اینکه واحدهای فولادی در بخشهای مرکزی کشور توسعه یابد و بحران آب را برای کشور بیافریند.
وی در ارتباط با وضعیت استخراج و صادرات سنگآهن کشور گفت: ذخایر کنونی سنگآهن کشور تا ۳۰ سال آینده نیز پاسخگوی نیاز کشور است و در صورتی که اکتشافات وسیع انجام و به ذخایر عمیق دسترسی پیدا شود، بر تعداد این سالها اضافه میشود. بنابراین صنعت فولاد از نظر تأمین مواد اولیه تولید مشکلی ندارد، ضمن اینکه اکنون هماتیتهایی داریم که میتوانیم از آنها هم استفاده کنیم، اما چون دانش فنی لازم را در اختیار نداریم، این ذخایر دستنخورده مانده است.
رئیس کمیسیون معدن و صنایعمعدنی اتاق ایران گفت: صنعت فولاد ایران حتی میتواند از سنگآهن وارداتی استفاده کند؛ در حال حاضر، چین چنین اقدامی را انجام میدهد. نمونه دیگر را میتوان صنعت فولاد ژاپن نام برد که هم انرژی و هم ماده اولیه را وارد میکند، اما همچنان فولاد آن سودآور است، بنابراین وارداتی بودن ماده اولیه تولید صرفا نمیتواند به ضرر تولیدکننده باشد و عوامل ضرردهی را باید در جاهای دیگر جستوجو کرد.
شکوری خاطرنشان کرد: مشکلاتی که بر سر راه تولید در ایران وجود دارد، ایران را از جهان متمایز کرده و تولیدکننده ایرانی خواهان این است که با دنیا هموزن شود. معدنکاران در واردات ماشینهای معدنی همچنان با محدودیتهای پیشین مواجهند؛ از جمله اینکه برای واردات ماشینهای خارجی باید محصول مشابه ایرانی را بخرند، حتی اگر محصول ایرانی کارکرد کافی را برای معدنکار نداشته باشد.
سخن پایانی
فلز مس بهعلت آنکه کاربردهای فراوانی دارد، موردتوجه قرار گرفته و همگان، خواهان آن هستند. لازم به ذکر است که خواص و ویژگیهای فلز مس آن را به عنصری پرکاربرد در صنایع مختلف تبدیل کرده است. ایران بهعنوان یکی از دارندگان این فلز حیاتی، باید بتواند نقش موثری با افزایش تولید در بازارهای جهانی داشته باشد.
