عملیات مشترک؛ از رصد اطلاعاتی تا انهدام دقیق

دونالد ترامپ بامداد امروز در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» با انتشار بیانیه‌ای اعلام کرد که نیروهای آمریکایی و نیجریه‌ای یک ماموریت «بسیار پیچیده و با برنامه‌ریزی دقیق» را برای «حذف فعال‌ترین تروریست جهان از میدان نبرد» با موفقیت کامل به پایان رسانده‌اند . ترامپ در این بیانیه با اشاره به اینکه این عملیات به دستور مستقیم او انجام شده، تاکید کرد که ابوبلال المنوکی، نفر دوم داعش در سطح جهان، تصور می‌کرد می‌تواند در آفریقا پنهان شود، اما «نمی‌دانست که ما منابعی داریم که ما را در جریان کارهای او قرار می‌دهند».

این عملیات در شرایطی انجام شد که مقامات آمریکایی از ماه‌ها قبل در حال ردیابی حرکت‌های المنوکی در منطقه ساحل صحرا (Sahel) بودند. «المنوکی» که در لیست سیاه آمریکا قرار داشت، توسط شبکه‌های اطلاعاتی تحت نظر بود و سرانجام موقعیت مکانی دقیق وی برای حمله هوایی یا عملیات زمینی مشترک به اشتراک گذاشته شد .

ترامپ در ادامه بیانیه خود افزود: «او دیگر مردم آفریقا را به وحشت نخواهد انداخت، یا به برنامه‌ریزی عملیات برای هدف قرار دادن آمریکایی‌ها کمک نخواهد کرد. با برکناری او، عملیات جهانی داعش تا حد زیادی کاهش می‌یابد» . او از دولت نیجریه نیز به خاطر مشارکت در این همکاری امنیتی تشکر کرد.

بند دوم: ابوبلال المنوکی؛ از تولد در بورنو تا فرماندهی القاعده در غرب آفریقا

ابوبلال المنوکی با نام اصلی «ابوبکر بن محمد بن علی المینوکی» در سال ۱۹۸۲ در ایالت بورنو، در شمال شرق نیجریه و در منطقه‌ای که سال‌ها کانون فعالیت گروه‌های تروریستی بوده است، به دنیا آمد . او یکی از چهره‌های کلیدی در گروه «دولت اسلامی ولایت غرب آفریقا» (ISWAP) بود که پس از کشته شدن «مامان نور» رهبر این گروه در سال ۲۰۱۸، به سرعت در ساختار قدرت صعود کرد و به یک «شبه نظامی تندرو با نفوذ» تبدیل شد .

منطقه فعالیت المنوکی منحصر به یک کشور نبود. او یکی از مقامات ارشد «اداره کل استان‌های داعش» (General Directorate of Provinces) بود که به عنوان «شبکه‌ای پویا و مستحکم» برای هماهنگی مالی، تسلیحاتی و عملیاتی بین شاخه‌های مختلف داعش در آفریقا شناخته می‌شود . این دفتر که به «دفتر الفرقان» معروف است، مسئولیت هماهنگی و ارسال کمک‌های مالی به گروه‌های تروریستی در نیجریه، نیجر، چاد، مالی، بورکینافاسو و حتی لیبی را بر عهده داشت.

یکی از نکات قابل توجه در زندگی حرفه‌ای المنوکی، اختلاف عمیق او با «ابوبکر شکائو»، رهبر فقید بوکوحرام بود. بر اساس اسناد به دست آمده، در سال‌های ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۶، زمانی که شکائو درخواست داعش برای اعزام نیرو به لیبی را رد کرد، المنوکی در جایگاه فرمانده منطقه دریاچه چاد، نافرمانی کرد و جنگجویان ISWAP را مستقیماً به لیبی فرستاد. این اقدام، اختلافات میان او و شکائو را به اوج رساند و نشان‌دهنده نفوذ عمیق و استقلال عمل او در شبکه‌های شبه نظامی بود .

بند سوم: «تروریست تعیین‌شده جهانی» و تأثیر حذف او بر جریان مالی داعش

وزارت خارجه آمریکا در سال ۲۰۲۳، «ابوبلال المنوکی» را به عنوان «تروریست تعیین‌شده جهانی» (Specially Designated Global Terrorist - SDGT) معرفی کرد. در آن زمان، مقامات آمریکایی او را به عنوان «یکی از رهبران ارشد القاعده در منطقه ساحل صحرا» توصیف کردند که در «اداره کل استان‌ها» فعالیت می‌کرد . این عنوان تحریمی به معنای مسدود شدن تمام دارایی‌های وی در حوزه قضایی آمریکا و ممنوعیت هرگونه تراکنش مالی با او بود.

نقش المنوکی در تأمین مالی تروریسم بسیار گسترده بود. تحلیلگران امنیتی معتقدند او یکی از طراحان اصلی تغییر رویکرد داعش به سمت استفاده از «سیستم‌های غیررسمی و کانال‌های مبتنی بر ارزهای دیجیتال» برای انتقال پول در منطقه ساحل صحرا بود . این ابداعات مالی به گروه‌های تروریستی اجازه می‌داد تا از تحریم‌های بین‌المللی عبور کرده و به منابع مالی خود ادامه دهند.

با حذف المنوکی، این شبکه‌های مالی که از طریق اخاذی، قاچاق و مالیات‌گیری در مناطق تحت اشغال داعش تامین می‌شد، به شدت آسیب دیده است. تحلیلگران مؤسسه «پروژه مقابله با افراط‌گرایی» (CEP) می‌گویند که هرچند گروه‌های تروریستی معمولاً جایگزین‌هایی برای فرماندهان خود دارند، اما دانش فنی المنوکی در زمینه «تامین مالی فراملی» و «هماهنگی میان شعبه‌ها» به سختی قابل جایگزینی است و عملیات جهانی داعش را برای ماه‌های آینده با اختلال مواجه خواهد کرد .