طلا تسلیم تفاهم شد
با انتشار خبر توافق، قیمت طلا حتی به کانال ۱۵ میلیون تومان هم وارد شد؛ اتفاقی که نشان داد بازار طلا یکی از سریعترین واکنشها را به تغییرات سیاسی نشان میدهد. امضای تفاهمنامه ایران و واشنگتن، هنوز از سطح خبر سیاسی پایین نیامده بود که بازار طلا به آن پاسخ داد؛ فوری، مستقیم و بدون تعارف. از همان ساعات اولیه انتشار خبر، معاملهگران با این فرض وارد بازار شدند که اگر تنش سیاسی کاهش پیدا کند، دلار عقب مینشیند و وقتی دلار عقب بنشیند، طلا هم ناچار به افت قیمت است.
در نتیجه بازار طلا ریزشی شد و هر گرم طلای ۱۸عیار تا لحظه تنظیم این گزارش به ۱۶ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان رسید؛ قیمتی که در مقایسه با اوجهای ماههای گذشته عقبنشینی قابل توجهی را نشان میدهد. برای بخشی از خریداران بهویژه کسانی که در قیمتهای بالا وارد بازار شدهاند، این ریزش با نگرانی جدی همراه شده است. خیلیها حالا میپرسند آیا این فقط یک اصلاح کوتاهمدت است یا شروع یک مسیر تازه در بازار طلا؟ بازار طلا این روزها همزمان از داخل با افت انتظارات تورمی و کاهش نرخ ارز و از بیرون با عقبنشینی طلای جهانی مواجه است.
واکنش برقآسای بازار
بازار طلا در ایران معمولا یکی از سریعترین بازارها در واکنش به خبرهای سیاسی است. دلیلش هم روشن است. قیمت طلای داخلی از دو متغیر اصلی اثر میگیرد؛ نرخ ارز و قیمت جهانی اونس. وقتی یک خبر مهم سیاسی منتشر میشود که احتمال کاهش ریسک، افت تنش و تسهیل روابط خارجی را بالا میبرد، اولین برداشت بازار این است که فشار روی دلار کمتر میشود. این برداشت، بلافاصله خودش را در بازار طلا نشان میدهد.
بعد از انتشار خبر امضای تفاهمنامه میان ایران و آمریکا نیز همین سناریو تکرار شد. دلار در بازار آزاد با افت مواجه شد، تتر پایین آمد و طلا و سکه هم مسیر نزولی گرفتند. فعالان بازار از همین حالا شروع کردهاند به قیمتگذاری روی آیندهای که در آن احتمال دارد بخشی از ریسک سیاسی پایین بیاید، مسیر ورود ارز هموارتر شود و انتظارات تورمی تعدیل شود.
قیمت طلا از ۲۰ تا ۱۶ میلیون تومان
مسیر قیمتها در ماههای اخیر بهخوبی نشان میدهد بازار طلا در چه دامنهای نوسان کرده است. بر اساس دادههایی که تا این لحظه در دست است، هر گرم طلای ۱۸عیار در ۴ اسفند ۱۴۰۴ به ۱۹ میلیون و ۷۰۲ هزار تومان رسیده بود. چند روز بعد، در ۲۰ اسفند ۱۴۰۴، این عدد حتی به ۲۰ میلیون و ۱۲۴ هزار تومان هم رسید؛ یعنی سطحی که برای بسیاری از خریداران، نقطه ورود در اوج محسوب میشود.
حالا بازار در ۳۰ خرداد ۱۴۰۵ به هر گرم ۱۶ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان رسیده است. این یعنی طلا نسبت به نرخ ۲۰ اسفند، ۳ میلیون و ۹۲۴ هزار تومان افت کرده؛ معادل حدود ۱۹.۵ درصد کاهش. نسبت به نرخ ۴ اسفند هم کاهش ۳ میلیون و ۵۰۲ هزار تومانی ثبت شده که معادل حدود ۱۷.۸ درصد افت است. این برای بازاری که بخش مهمی از خریدارانش با نگاه حفظ ارزش پول وارد میشوند، عدد کوچکی نیست.
البته درست در یک سال پیش یعنی ۲۲ خرداد ۱۴۰۴، هر گرم طلای ۱۸عیار ۶ میلیون و ۷۴۴ هزار تومان بود. این مقایسه نشان میدهد طلا هنوز نسبت به یک سال قبل در سطح بالاتری قرار دارد. در واقع طلا در مقیاس بلندتر همچنان رشد کرده اما در مقیاس کوتاهمدت و نسبت به سقفهای اخیر، وارد فاز ریزش جدی شده است.
دلار عقب کشید، طلا هم عقب نشست
هیچ عامل داخلی به اندازه دلار روی قیمت طلای ایران اثر ندارد. بازار طلا در ایران حتی وقتی اونس جهانی ثابت باشد، با افزایش یا کاهش نرخ ارز بالا و پایین میشود. پس طبیعی است که بعد از خبر تفاهمنامه، نگاه اول همه به بازار ارز باشد. دادههای منتشرشده نشان میدهد دلار آزاد پس از خبر امضای تفاهمنامه وارد مسیر نزولی شد و از سطوح بالاتر به محدوده ۱۵۵ هزار تومان عقب نشست. همزمان تتر هم افت کرد و یورو و درهم هم با گپ منفی بازگشایی شدند. در نتیجه بخشی از حباب انتظاری که بر پایه ریسک سیاسی و تنش منطقهای شکل گرفته بود، در حال تخلیه شدن است. وقتی دلار پایین میآید، قیمت ریالی طلا هم حتی بدون تغییر در بازار جهانی کاهش پیدا میکند. اگر همزمان اونس جهانی هم ریزشی باشد، اثر دوبرابر میشود.
بازار عملا روی این فرض معامله میکند که اگر فضای سیاسی آرامتر شود، تقاضای سفتهبازی برای دلار و طلا هم تا حدی عقب میرود. این همان بخشی است که معمولا سریع وارد بازار میشود و سریع هم از آن خارج میشود.
اونس ریزشی شد
در کنار افت دلار داخلی، بازار جهانی هم به ضرر طلا حرکت کرده است. طبق گزارش رویترز، قیمت هر اونس طلا در معاملات نقدی با ۲.۱ درصد کاهش به ۴۱۲۱ دلار و ۹۵ سنت رسید و در بازار آتی آمریکا هم افت ۲.۵ درصدی ثبت شد. از ابتدای هفته نیز مجموع کاهش به حدود ۳.۸ درصد رسیده است. این کاهش، در بازار فلزات گرانبها تنها به طلا محدود نبود و نقره، پلاتین و پالادیوم هم افت کردند.
چند عامل در این افت جهانی نقش داشت. نخست، تقویت دلار آمریکا که باعث میشود طلا برای دارندگان سایر ارزها گرانتر شود و تقاضا کاهش پیدا کند. دوم، تعدیل انتظارات مربوط به کاهش نرخ بهره فدرال رزرو. وقتی بازار احتمال میدهد نرخ بهره بالا بماند، جذابیت طلا کمتر میشود. سوم، بازبینی پیشبینیها از سوی مؤسسات مالی بزرگ. گلدمن ساکس پیشبینی قیمت طلا تا دسامبر را از ۵۴۰۰ دلار به ۴۹۰۰ دلار کاهش داده و فعلا انتظار کاهش نرخ بهره در سال جاری را ندارد.
برای بازار داخلی ایران، این وضعیت اهمیت زیادی دارد. چون اگر در داخل خبر سیاسی باعث افت دلار شود و همزمان در خارج اونس هم نزولی باشد، بازار طلا دو موتور کاهشی همزمان را تجربه میکند. همین موضوع توضیح میدهد چرا افت قیمت اینبار برای بسیاری از فعالان بازار جدیتر از نوسانهای معمول روزانه به نظر میرسد.
خریداران نگراناند!
بازار طلا همیشه ۲ گروه اصلی دارد: خریداران مصرفی و خریداران سرمایهای. گروه اول معمولا برای پسانداز خرد، هدیه، خرید زیورآلات یا مناسبتها وارد بازار میشود. گروه دوم اما با نگاه حفظ ارزش پول یا کسب سود وارد خرید طلای آبشده، سکه یا طلای کماجرت میشود. در ریزشهای اخیر، بیشترین نگرانی متوجه گروه دوم است؛ بهویژه کسانی که در قیمتهای نزدیک به ۱۹ تا ۲۰ میلیون تومان برای هر گرم طلای ۱۸عیار خرید کردهاند.
برای این گروه، افت فعلی فقط یک اصلاح روی کاغذ نیست بلکه زیان واقعی است. اگر کسی در ۲۰ اسفند با قیمت ۲۰ میلیون و ۱۲۴ هزار تومان وارد بازار شده باشد، حالا در نرخ ۱۶ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان با افتی نزدیک به ۴ میلیون تومان در هر گرم مواجه است. در خریدهای بزرگتر، این زیان عدد قابل توجهی میشود.
همین نگرانی باعث شده بخشی از بازار وارد وضعیت انتظار شود. نه خریدار با اطمینان وارد میشود و نه فروشنده مطمئن است افت قیمت تا کجا ادامه دارد. این وضعیت معمولا حجم معاملات را پایین میآورد و بازار را از فاز هیجانی خرید به فاز احتیاط منتقل میکند. برای طلافروشان هم چنین فضایی ساده نیست؛ چون در روزهای افت شدید، خریدار کمتر میشود و فروشنده بیشتر.
آیا ریزش ادامه دارد؟
برای پیشبینی مسیر بعدی طلا، باید سه متغیر را همزمان دید. متغیر اول، سرنوشت تفاهمنامه ایران و واشنگتن است. اگر بازار به این جمعبندی برسد که خبر منتشرشده فقط یک اعلام اولیه نیست و واقعاً مسیر تازهای در روابط سیاسی و اقتصادی باز میکند، فشار نزولی بر دلار میتواند ادامه پیدا کند. در این صورت طلا هم فضا برای افت بیشتر دارد.
متغیر دوم، رفتار بازار ارز داخلی است. تجربه نشان داده دلار در ایران همیشه خطی حرکت نمیکند. حتی بعد از خبرهای مثبت سیاسی هم ممکن است بخشی از بازار دوباره تقاضا بسازد، یا معاملهگرها برای خرید در کف وارد شوند. اگر دلار در روزهای آینده از کفهای فعلی فاصله بگیرد، طلا هم میتواند بخشی از افت را جبران کند.
متغیر سوم، اونس جهانی است. اگر سیاست پولی آمریکا همچنان به ضرر طلا باقی بماند و دلار جهانی قوی بماند، بازار داخلی از بیرون هم حمایت چندانی نمیگیرد. اما اگر اونس از سطوح پایین برگردد، این میتواند بخشی از افت داخلی را خنثی کند.
کدام بازار آسیبپذیرتر است؟
در افتهای اخیر، فقط طلای ۱۸عیار پایین نیامده است. قیمت طلای آبشده، سکه امامی، نیمسکه و ربعسکه هم وارد مدار کاهش شدهاند. با این حال شدت واکنش در این بازارها یکسان نیست. سکه معمولا علاوه بر ارزش ذاتی طلا، از حباب هم اثر میگیرد. به همین دلیل در دورههای هیجانی میتواند سریعتر بالا برود و در زمان افت هم با تخلیه حباب، کاهش شدیدتری را ثبت کند. طلای آبشده بیشتر بازار حرفهایتر و سرمایهایتر است و واکنش آن به نوسانهای نرخ ارز و اونس بسیار مستقیمتر است. طلای ۱۸عیار اما چون بیشتر در ذهن عموم مردم بهعنوان معیار سنجش بازار جا افتاده، شاخص روانی مهمتری است. به بیان ساده، مردم کاهش یا افزایش بازار را با قیمت هر گرم ۱۸عیار میسنجند؛ حتی اگر خرید اصلی آنها سکه یا آبشده باشد.
در شرایط فعلی اگر روند نزولی ادامه پیدا کند، سکه بهدلیل حباب میتواند بیشتر تحت فشار قرار بگیرد اما برای خانوارها، افت طلای ۱۸عیار از این جهت مهمتر است که مستقیما به بازار خرید و فروش طلا، هدیه، پسانداز خانوادگی و ارزیابی روزانه ارزش دارایی وصل است.
بازار حالا بیشتر از هیجان به اجرا نگاه میکند
تا همین چند هفته قبل بخش زیادی از قیمت طلا با ریسک سیاسی و نااطمینانی تغذیه میشد. حالا برای اولینبار بعد از مدتها بازار با خبری روبهرو شده که میتواند بخشی از این ریسک را کاهش دهد. با این حال، معاملهگرها فقط به تیتر خبر اکتفا نمیکنند. آنها دنبال این هستند که ببینند این تفاهمنامه چه اثری روی بازار ارز، سیاست خارجی، جریان ورود ارز و انتظارات تورمی میگذارد.
اگر بازار حس کند توافق قابلیت اجرا دارد و در ادامه، خبرهای عملیاتی درباره کاهش تنش، تسهیل مبادلات یا آزادسازی منابع ارزی منتشر شود، احتمال تداوم فشار بر طلا بیشتر میشود. اما اگر مسیر توافق مبهم شود یا بازار نسبت به ماندگاری آن تردید پیدا کند، ممکن است بخشی از ریزش فعلی جبران شود.
به همین دلیل بازار طلا الان در یک نقطه حساس قرار دارد. نه میشود با قطعیت از ادامه سقوط حرف زد، نه میشود پایان ریزش را اعلام کرد. آنچه فعلا روشن است این است که خبر سیاسی تازه، یک موج جدی کاهشی ایجاد کرده و این موج، خریدار را به حاشیه رانده است.
خیالتان راحت ضرر نمی کنید
رئیس اتحادیه طلا و جواهر تهران با اشاره به تخلیه حباب سکه و ثبات نسبی در بازار، اعلام کرد که با توجه به کاهش نرخ ارز و اخبار مثبت سیاسی و اقتصادی، بازار طلا به تعادل رسیده و احتمال افت شدید قیمتها در کوتاهمدت بسیار ضعیف است.
نادر بذرافشان، رئیس اتحادیه طلا و جواهر تهران، در خصوص وضعیت بازار طلا با توجه به تحولات اخیر و توافقات صورتگرفته به صمت گفت: از اواسط هفته گذشته شاهد ریزش تدریجی قیمتها در بازار داخلی بودیم؛ بهطوریکه برخلاف تحلیلهای اولیه مبنی بر توقف ریزشها در کانال ۱۷ میلیون تومان، به دلیل اخبار مثبت سیاسی-اقتصادی و همچنین کاهش نرخ ارز، قیمتها در مقطعی حتی به کانال ۱۵ میلیون و ۵۰۰ تا ۶۰۰ هزار تومان نیز رسید.
وی با اشاره به روند نوسانی بازار جهانی طلا در روزهای اخیر بیان کرد: با وجود آنکه پیش از تعطیلی بازارهای جهانی شاهد افت ۷۳ دلاری و رسیدن نرخ به سطح ۱۷۵۵ دلار بودیم، اما از روز دوشنبه روند افزایشی آغاز شد. با این حال، بازار داخلی برخلاف انتظار، واکنش هیجانی به این رشد نشان نداد و متناسب با آن بالا نرفت.
اثر افت نرخ ارز بر مهار نرخ طلا
رئیس اتحادیه طلا و جواهر تهران در تشریح دلایل عدم تبعیت کامل بازار داخلی از اونس جهانی افزود: این موضوع تحت تأثیر چند عامل رخ داده است؛ بخش عمده آن به کاهش نرخ ارز در بازار داخلی بازمیگردد و بخش دیگر ناشی از اخبار مثبت اقتصادی و توافقات اخیر است. این عوامل موجب شد تا اثر افزایش اونس جهانی در بازار داخلی تا حد زیادی خنثی شود.
بذرافشان با بیان اینکه بازار اکنون در شرایط متعادلی قرار دارد، تصریح کرد: البته در روز جاری، به دنبال برخی نوسانات ارزی، شاهد افزایش تدریجی قیمتها بودیم؛ بهنحویکه هر گرم طلای ۱۸ عیار با حدود ۳۸۰ هزار تومان رشد و سکه نیز با افزایش حدود ۲ میلیون و ۸۰۰ هزار تومانی، دوباره به کانال ۱۶ میلیون تومان بازگشت.
کف قیمتها شناسایی شد
وی درباره چشمانداز کوتاهمدت بازار گفت: پیشبینی میشود تا پایان هفته جاری نوسان قابلتوجهی در بازار نداشته باشیم. برای پیشبینی هفته آینده باید مؤلفههایی نظیر روند اونس جهانی، شرایط نرخ ارز، میزان عرضه و تقاضا و همچنین تحولات سیاسی را بهدقت رصد کرد؛ اما با این وجود احتمال کاهش شدید قیمتها را بسیار پایین میدانم.
بذرافشان در پایان با تاکید بر اینکه نوسانات طبیعی در محدوده ۱ تا ۳ درصد در بازار طلا امری عادی است، خاطرنشان کرد: کانال ۱۵.۵ میلیون تومان، کف قیمتی و پایینترین حد طلا طی شش ماه گذشته بود. در شرایط فعلی، قیمتها به یک ثبات نسبی رسیدهاند و اعتقاد دارم مردم میتوانند بدون نگرانی و با اطمینان بیشتری نسبت به خرید مصنوعات طلا و سکه اقدام کنند.
سخن پایانی
ریزش اخیر طلا را باید یکی از مهمترین واکنشهای اقتصادی به امضای تفاهمنامه ایران و واشنگتن دانست. وقتی این عامل داخلی با کاهش بیش از ۲ درصدی طلای جهانی همراه شد، نتیجه همان چیزی شد که امروز روی تابلو میبینیم؛ هر گرم طلای ۱۸عیار ۱۶ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان است. این عدد برای کسی که فقط بازار را دنبال میکند شاید یک نوسان باشد، اما برای خریداری که در نرخهای ۱۹ یا ۲۰ میلیونی وارد شده، یک نگرانی بزرگ است. با این حال، مهمترین نکته برای روزهای آینده این است که بازار دیگر فقط با خبر حرکت نمیکند، بلکه با کیفیت اجرای خبر حرکت میکند. اگر تفاهمنامه به کاهش پایدار ریسک سیاسی، افت ماندگار دلار و تعدیل انتظارات تورمی برسد، طلا میتواند همچنان تحت فشار بماند؛ اما در صورتی که بازار احساس کند خبر جلوتر از واقعیت حرکت کرده، بخشی از تقاضا برمیگردد و قیمتها هم ممکن است از کف فاصله بگیرند.
