در چنین شرایطی، تحریم‌های اقتصادی، محدودیت‌های بانکی، دشواری‌های حمل‌ونقل بین‌المللی و کاهش ارتباطات تجاری با جهان، تأثیر مستقیمی بر زنجیره تأمین تجهیزات و مواد دندانپزشکی گذاشته است. اگرچه فعالان این حوزه توانسته‌اند از بروز کمبودهای گسترده جلوگیری کنند، اما واقعیت آن است که هزینه تأمین کالا افزایش یافته و فرآیند دسترسی به فناوری‌های جدید پیچیده‌تر از گذشته شده است.

امروز صنعت تجهیزات و مواد دندانپزشکی ایران در نقطه‌ای قرار گرفته که بیش از هر زمان دیگری نیازمند تعامل سازنده با بازارهای جهانی، حمایت از تولید داخلی و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین مدیریت زنجیره تأمین است.

صنعت دندانپزشکی؛ وابسته به فناوری و دانش جهانی

برخلاف تصور عمومی، تجهیزات دندانپزشکی تنها شامل یونیت، صندلی یا ابزارهای ساده درمانی نیست. بخش مهمی از این صنعت را تجهیزات دیجیتال، دستگاه‌های تصویربرداری پیشرفته، اسکنرهای داخل دهانی، فناوری‌های طراحی و ساخت رایانه‌ای، مواد ترمیمی نوین، ایمپلنت‌ها و تجهیزات جراحی تشکیل می‌دهند.

تولید بسیاری از این محصولات نیازمند فناوری‌های پیشرفته، خطوط تولید پیچیده و سرمایه‌گذاری‌های گسترده تحقیق و توسعه است. به همین دلیل حتی کشورهای توسعه‌یافته نیز تمام نیازهای خود را به صورت کامل در داخل تولید نمی‌کنند و بخشی از بازار آنها از طریق تجارت بین‌المللی تأمین می‌شود.

ایران نیز از این قاعده مستثنی نیست. هرچند طی سال‌های اخیر تولیدکنندگان داخلی موفق شده‌اند در زمینه برخی مواد مصرفی، تجهیزات عمومی و بخشی از محصولات مورد نیاز بازار دستاوردهای ارزشمندی کسب کنند، اما همچنان برای تأمین تجهیزات پیشرفته و برخی مواد اولیه وابستگی قابل توجهی به واردات وجود دارد.

ظرفیت‌های رو به رشد تولید داخلی

یکی از تحولات مثبت سال‌های اخیر، رشد صنعت داخلی تجهیزات و مواد دندانپزشکی بوده است. بسیاری از شرکت‌های دانش‌بنیان و تولیدکنندگان داخلی توانسته‌اند بخشی از نیاز کشور به مواد مصرفی، مواد ترمیمی، برخی تجهیزات عمومی و محصولات جانبی را تأمین کنند.

این روند علاوه بر کاهش وابستگی به واردات، موجب ایجاد اشتغال، توسعه فناوری داخلی و کاهش خروج ارز از کشور شده است. همچنین در برخی حوزه‌ها کیفیت محصولات داخلی به سطحی رسیده که توان رقابت با نمونه‌های خارجی را پیدا کرده‌اند.

با این حال کارشناسان معتقدند حمایت از تولید داخلی نباید به معنای قطع ارتباط با بازارهای جهانی تلقی شود. تولیدکنندگان داخلی برای توسعه فناوری، دسترسی به مواد اولیه، انتقال دانش فنی و ارتقای کیفیت محصولات خود نیز نیازمند ارتباط مستمر با شرکت‌ها و مراکز علمی بین‌المللی هستند.

در واقع تولید داخلی و واردات دو مسیر متضاد نیستند، بلکه دو بخش مکمل یک زنجیره واحد محسوب می‌شوند که هدف نهایی آنها ارتقای کیفیت خدمات درمانی است.

تحریم‌ها چگونه زنجیره تأمین را تحت تأثیر قرار می‌دهند؟

یکی از مهم‌ترین چالش‌های فعالان صنعت دندانپزشکی در سال‌های اخیر، تأثیر تحریم‌های اقتصادی بر فرآیند تأمین کالا بوده است. در شرایط عادی، واردکنندگان می‌توانند از طریق شبکه بانکی بین‌المللی نسبت به خرید کالا، انتقال ارز و تسویه حساب با شرکت‌های خارجی اقدام کنند. اما تحریم‌های بانکی باعث شده این فرآیندها پیچیده‌تر، زمان‌برتر و پرهزینه‌تر شوند.

در بسیاری از موارد، فعالان اقتصادی ناچارند از مسیرهای غیرمستقیم برای نقل و انتقال پول استفاده کنند که علاوه بر افزایش هزینه‌ها، ریسک فعالیت اقتصادی را نیز بالا می‌برد. این موضوع در نهایت بر قیمت تمام‌شده تجهیزات و مواد مصرفی تأثیر می‌گذارد. از سوی دیگر، محدودیت‌های مالی باعث شده برخی شرکت‌های معتبر جهانی تمایل کمتری برای همکاری مستقیم با بازار ایران داشته باشند. نتیجه این وضعیت، دشوارتر شدن دسترسی به فناوری‌های جدید و طولانی‌تر شدن فرآیند واردات کالاهای تخصصی است.

چالش پنهان اما اثرگذار

تحریم‌ها تنها به حوزه بانکی محدود نمی‌شوند. محدودیت‌های حمل‌ونقل و لجستیک نیز از دیگر مشکلات فعالان بازار تجهیزات پزشکی و دندانپزشکی است. در سال‌های اخیر هزینه حمل کالا در سطح جهانی افزایش یافته و در کنار آن، محدودیت‌های ناشی از تحریم موجب شده مسیرهای حمل کالا به ایران پیچیده‌تر شود. بسیاری از محموله‌ها ناچارند از مسیرهای غیرمستقیم عبور کنند که این مسئله علاوه بر افزایش هزینه، زمان تحویل کالا را نیز طولانی‌تر می‌کند.

برای محصولاتی که مصرف مستمر دارند یا تجهیزات حساسی که قطعات آنها باید به سرعت تأمین شود، این تأخیرها می‌تواند مشکلات جدی ایجاد کند. هرچند تاکنون با تلاش فعالان صنف از بروز کمبودهای گسترده جلوگیری شده، اما افزایش هزینه‌های لجستیکی همچنان یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های بازار محسوب می‌شود.

ارتباط با جهان؛ ضرورتی فراتر از واردات کالا

بسیاری تصور می‌کنند اهمیت ارتباطات بین‌المللی صرفاً در واردات تجهیزات خلاصه می‌شود، در حالی که واقعیت بسیار گسترده‌تر است. دنیای دندانپزشکی با سرعت بالایی در حال تحول است. هر سال فناوری‌های جدیدی در زمینه ایمپلنتولوژی، ترمیم‌های دیجیتال، هوش مصنوعی، تصویربرداری و مواد نوین درمانی معرفی می‌شود. دسترسی به این فناوری‌ها نیازمند ارتباط علمی، آموزشی و تجاری با مراکز معتبر جهان است.

حضور در نمایشگاه‌های بین‌المللی، همکاری با شرکت‌های فناور، انتقال دانش فنی، آموزش نیروهای متخصص و مشارکت در پروژه‌های مشترک تحقیقاتی از جمله مزایای تعامل با اقتصاد جهانی است.

هرچه این ارتباطات محدودتر شود، فاصله کشور با فناوری‌های نوین افزایش خواهد یافت و هزینه به‌روزرسانی تجهیزات و خدمات نیز بیشتر می‌شود.

تأثیر مستقیم بر هزینه درمان

افزایش هزینه تأمین مواد و تجهیزات در نهایت بر هزینه خدمات دندانپزشکی نیز اثر می‌گذارد. البته مواد مصرفی تنها بخشی از هزینه‌های یک مرکز دندانپزشکی را تشکیل می‌دهند و عواملی مانند دستمزد نیروی انسانی، اجاره مطب، هزینه انرژی، مالیات و سایر هزینه‌های جاری نیز نقش مهمی دارند. با این حال، هرگونه افزایش در قیمت تجهیزات و مواد مصرفی می‌تواند هزینه نهایی درمان را تحت تأثیر قرار دهد. این موضوع به ویژه در درمان‌های تخصصی که وابستگی بیشتری به تجهیزات پیشرفته و مواد وارداتی دارند، محسوس‌تر است.

فعالان این حوزه معتقدند بخش قابل توجهی از فشارهای اقتصادی ناشی از افزایش هزینه تأمین کالا توسط تولیدکنندگان، واردکنندگان و شبکه توزیع جذب شده و به طور کامل به مصرف‌کننده منتقل نشده است؛ اما تداوم این شرایط می‌تواند در بلندمدت چالش‌های بیشتری ایجاد کند.

ضرورت ایجاد نظام هوشمند مدیریت زنجیره تأمین

کارشناسان معتقدند یکی از مهم‌ترین نیازهای امروز بازار تجهیزات دندانپزشکی، ایجاد یک نظام هوشمند و داده‌محور برای مدیریت زنجیره تأمین است. چنین سامانه‌ای می‌تواند اطلاعات دقیقی از میزان مصرف، موجودی انبارها، روند واردات، تولید داخلی و نیازهای آتی کشور ارائه دهد. در نتیجه سیاست‌گذاران قادر خواهند بود پیش از بروز کمبودها، اقدامات لازم را انجام دهند. همچنین رهگیری اصالت کالا، مقابله با محصولات غیراستاندارد، مدیریت بهینه منابع ارزی و برنامه‌ریزی دقیق برای حمایت از تولید داخلی از دیگر مزایای چنین ساختاری خواهد بود.

در بسیاری از کشورهای پیشرفته، تصمیم‌گیری در حوزه تجهیزات پزشکی بر پایه داده‌های دقیق و سامانه‌های هوشمند انجام می‌شود و همین مسئله موجب پایداری بیشتر بازار و کاهش نوسانات شده است.

افزایش هزینه تامین کالا

محمدرضا کلانتری اسکویی، رئیس اتحادیه صنف تهیه و توزیع‌کنندگان تجهیزات و مواد مصرفی دندانپزشکی تهران درباره تغییر قیمت مواد دندانپزشکی در سال ۱۴۰۵ نسبت به سال گذشته گفت: بازار مواد و تجهیزات دندانپزشکی بسیار متنوع است و نمی‌توان یک درصد واحد برای همه کالاها اعلام کرد. اما واقعیت این است که هزینه تأمین کالا به شدت افزایش یافته است؛ به عنوان نمونه، هزینه تأمین ارز که سال گذشته حدود ۷۸ هزار تومان برای هر دلار بود، امروز به بیش از ۱۵۰ هزار تومان رسیده و هزینه‌های حمل‌ونقل، بیمه و نقل‌وانتقال پول نیز افزایش یافته است.

وی افزود: با این وجود، بخش مهمی از این فشار توسط تولیدکنندگان، واردکنندگان و شبکه توزیع جذب شده و به طور کامل به قیمت مصرف‌کننده منتقل نشده است.

سهم تولید داخل و واردات

رئیس اتحادیه صنف تهیه و توزیع‌کنندگان تجهیزات و مواد مصرفی دندانپزشکی تهران درباره میزان تولید و واردات مواد دندانپزشکی اظهار کرد: امروز بخش قابل توجهی از مواد مصرفی و برخی تجهیزات در داخل کشور تولید می‌شود و این ظرفیت باید بیش از گذشته تقویت شود.

وی افزود: در مقابل، بسیاری از مواد اولیه، تجهیزات پیشرفته، فناوری‌های دیجیتال و بخشی از ایمپلنت‌ها همچنان نیازمند واردات هستند. از نگاه ما، تولید داخلی و واردات دو رقیب نیستند، بلکه دو بازوی مکمل برای حفظ کیفیت درمان و امنیت سلامت کشور محسوب می‌شوند.

تأثیر تحریم‌ها و محدودیت‌های حمل‌ونقل

کلانتری اسکویی درباره تأثیر تحریم و محاصره دریایی بر تأمین مواد و تجهیزات دندانپزشکی گفت: تحریم‌های بانکی، محدودیت‌های ارزی، افزایش هزینه‌های لجستیک و اختلال در مسیرهای حمل، فرآیند تأمین کالا را دشوارتر و پرهزینه‌تر کرده است.

وی افزود: با این حال، با تلاش فعالان صنف و همکاری مناسب دستگاه‌های اجرایی و گمرکات، از بروز کمبود گسترده جلوگیری شده است. امروز مهم‌ترین چالش، افزایش هزینه و طولانی شدن زمان تأمین کالا است و کشور نیازمند نظامی هوشمند برای پایش موجودی، مدیریت زنجیره تأمین و پیش‌بینی کمبودهاست.

افزایش هزینه خدمات دندانپزشکی

وی درباره افزایش هزینه خدمات دندانپزشکی در سال جاری گفت: مواد و تجهیزات تنها بخشی از هزینه خدمات دندانپزشکی را تشکیل می‌دهند و افزایش هزینه‌های نیروی انسانی، اجاره، انرژی و سایر هزینه‌های جاری نیز بر قیمت تمام‌شده اثرگذار بوده است.

کلانتری اسکویی افزود: با وجود این، دندانپزشکان ایرانی همچنان خدمات خود را با هزینه‌ای بسیار رقابتی و در بسیاری از موارد کمتر از کشورهای منطقه ارائه می‌کنند و تلاش کرده‌اند فشار اقتصادی کمتری به بیماران وارد شود.

مهم‌ترین چالش‌های صنف در شرایط فعلی

رئیس اتحادیه صنف تهیه و توزیع‌کنندگان تجهیزات و مواد مصرفی دندانپزشکی تهران درباره مهم‌ترین چالش‌های این صنف اظهار کرد: مهم‌ترین چالش امروز، طولانی بودن فرآیندهای تخصیص ارز و ثبت سفارش، افزایش هزینه‌های مالی و لجستیکی و نبود یک نظام داده‌محور برای مدیریت زنجیره تأمین است.

وی افزود: اعتقاد ما این است که آینده این حوزه در گرو شفافیت اطلاعات، رهگیری اصالت کالا، رتبه‌بندی نیازهای وارداتی، حمایت هدفمند از تولید داخلی و استفاده از سامانه‌های هوشمند برای مدیریت بازار است تا هم از تولید ملی حمایت شود، هم کیفیت درمان حفظ گردد و هم دسترسی مردم به مواد و تجهیزات استاندارد تضمین شود.

سخن پایانی

تأمین تجهیزات و مواد دندانپزشکی در ایران امروز در نقطه تلاقی چند عامل مهم قرار دارد؛ از یک سو ظرفیت‌های ارزشمند تولید داخلی در حال رشد است و از سوی دیگر نیاز کشور به فناوری‌های پیشرفته و ارتباط با بازارهای جهانی همچنان پابرجاست. تجربه سال‌های اخیر نشان داده که فعالان این صنعت توانسته‌اند با وجود تحریم‌ها و محدودیت‌های گسترده، از بروز کمبودهای جدی جلوگیری کنند و دسترسی مراکز درمانی به بخش عمده نیازهای خود را حفظ نمایند.

با این حال، واقعیت آن است که تحریم‌ها هزینه تأمین کالا را افزایش داده، فرآیند واردات را پیچیده‌تر کرده و دسترسی به فناوری‌های نوین را با دشواری مواجه ساخته است. آینده این صنعت در گرو ترکیبی از حمایت هوشمندانه از تولید داخلی، توسعه زیرساخت‌های فناورانه، شفافیت در زنجیره تأمین و گسترش تعاملات علمی و تجاری با جهان خواهد بود.

در نهایت، آنچه اهمیت دارد حفظ کیفیت خدمات درمانی و دسترسی بیماران به تجهیزات و مواد استاندارد است؛ هدفی که تنها با نگاه واقع‌بینانه، برنامه‌ریزی بلندمدت و بهره‌گیری همزمان از توان داخلی و ظرفیت‌های بین‌المللی محقق خواهد شد.