فیلم ایستگاه فضایی سالیوت ۷؛ روایتی نفسگیر از دراماتیکترین ماموریت نجات در تاریخ فضا
فیلم سینمایی «ایستگاه فضایی سالیوت ۷» به کارگردانی کلیم شیپنکو، امشب دوشنبه ۲۱ اردیبهشت ماه ساعت ۲۳ از شبکه نمایش سیما پخش میشود . این فیلم روسی که برنده جایزه بهترین فیلم جشنواره عقاب طلایی (معادل اسکار روسیه) شده است ، روایتی دراماتیک از حادثهای واقعی در اوج جنگ سرد را به تصویر میکشد؛ جایی که فضانوردان شوروی برای نجات ایستگاه فضایی سالیوت ۷ که ارتباطش با زمین قطع شده بود، دست به ماموریتی مرگبار میزنند .
ایستگاه فضایی سالیوت ۷؛ غول خفته در مدار زمین
ایستگاه فضایی سالیوت ۷ (Salyut 7) آخرین ایستگاه از برنامه فضایی سالیوت اتحاد جماهیر شوروی بود که در ۱۹ آوریل ۱۹۸۲ (۳۰ فروردین ۱۳۶۱) با موشک پروتون از پایگاه فضایی بایکونور به فضا پرتاب شد. این ایستگاه که حدود ۱۹ تن وزن و ۱۴.۴ متر طول داشت ، در مداری با ارتفاع حدود ۲۵۰ تا ۲۸۰ کیلومتری زمین قرار گرفت و قرار بود به عنوان آزمایشگاهی پیشرفته برای تحقیقات علمی و نظامی عمل کند .
طراحی سالیوت ۷ شباهت زیادی به ایستگاه قبلی یعنی سالیوت ۶ داشت، اما مجهز به تجهیزات پیشرفتهتر از جمله سیستم اتصال کورس (Kurs)، یخچال ۲۴ ساعته و تجهیزات آزمایشگاهی متعدد بود . این ایستگاه دارای دو درگاه اتصال بود که امکان پهلوگیری همزمان فضاپیمای سایوز (حامل فضانوردان) و پروگرس (حامل بار و سوخت) را فراهم میکرد .
در طول چهار سال فعالیت، سالیوت ۷ میزبان ۱۰ گروه فضانورد (شامل ۲۲ فضانورد از شوروی، فرانسه و هند) بود و ۱۳ راهپیمایی فضایی از روی آن انجام شد . این ایستگاه همچنین شاهد رویدادهای تاریخی متعددی از جمله اولین پیادهروی فضایی یک زن (سوتلانا ساویتسکایا در ۲۵ ژوئیه ۱۹۸۴) بود -9.
حادثه سال ۱۹۸۵؛ وقتی قلب ایستگاه از تپش ایستاد
حادثه اصلی فیلم «ایستگاه فضایی سالیوت ۷» به رویدادی واقعی در سال ۱۹۸۵ بازمیگردد. در فوریه ۱۹۸۵، ارتباط مرکز کنترل زمینی با ایستگاه فضایی سالیوت ۷ به طور کامل قطع شد . بررسیها نشان داد که یک نقص فنی گسترده در سیستم الکتریکی ایستگاه رخ داده و تمام دستگاهها از کار افتادهاند. ایستگاه ۲۰۰ تنی بدون هیچ ارتباطی و با سیستمهای از کار افتاده، در مدار زمین سرگردان شده بود .
در آن مقطع، نگرانی اصلی مقامات شوروی دو چیز بود: اول، احتمال سقوط کنترلنشده ایستگاه در مناطق مسکونی که میتوانست فاجعهای انسانی به بار آورد؛ دوم، خطر افتادن ایستگاه و اطلاعات محرمانه آن به دست آمریکاییها در صورت انحراف مسیر و ورود به جو زمین در منطقهای دیگر .
چند ماه پس از قطع ارتباط، در ژوئن ۱۹۸۵، اتحاد جماهیر شوروی تصمیم به عملیاتی بیسابقه گرفت: ارسال دو فضانورد با ماموریت اتصال دستی به ایستگاهی که مرده بود . این ماموریت در نوع خود در تاریخ فضانوردی کمسابقه بود، چرا که معمولاً ایستگاه فضایی با ارسال سیگنالهای رادیویی به فضاپیما کمک میکرد تا مسیر اتصال را پیدا کند؛ اما در این ماموریت، فضانوردان باید تنها با تکیه بر مهارتهای دیداری خود این کار خطرناک را انجام میدادند .
ماموریت نجات؛ داستانی که فیلم از آن الهام گرفته است
ماموریت با فضاپیمای سایوز تی-۱۳ (Soyuz T-13) در ۶ ژوئن ۱۹۸۵ (۱۶ خرداد ۱۳۶۴) آغاز شد. فرماندهی این ماموریت بر عهده سرهنگ ولادیمیر جانibekوف (Vladimir Dzhanibekov) بود، فضانورد باتجربهای که این پنجمین پرواز فضاییاش محسوب میشد. همراه او ویکتور ساوینیخ (Viktor Savinykh) مهندس پرواز بود که بعداً بیش از ۱۶۹ روز در ایستگاه ماند .
نزدیک شدن به ایستگاه ۵۰ ساعت طول کشید (در حالی که معمولاً این فرآیند ۲۵ ساعت بیشتر طول نمیکشید) تا فضانوردان بتوانند با دقت مسیر را کنترل کنند و دادههای دقیقتری برای مرکز کنترل زمینی جمعآوری کنند . ساوینیخ در کتاب خاطرات خود «درد و شیرینی» نوشته است: «آنقدر به ایستگاه نزدیک شده بودیم که میتوانستیم تکتک پیچهای بدنه آن را ببینیم. هر لحظه احتمال برخورد با قطعات پرنده و آسیب به فضاپیما وجود داشت» .
هنگامی که سرانجام در ۸ ژوئن ۱۹۸۵ (۱۸ خرداد) اتصال انجام شد، منظرهای وحشتناک انتظار فضانوردان را میکشید: ایستگاه تاریک، سرد و یخزده بود. در فیلم «ایستگاه فضایی سالیوت ۷»، این لحظات با تنش و هیجان بالایی به تصویر کشیده شده است. بر اساس منابع تاریخی، دمای داخل ایستگاه به کمتر از صفر درجه رسیده بود و دیوارها پوشیده از یخ بود .
فضانوردان برای احیای ایستگاه، ابتدا مجبور شدند برق اضطراری را وصل کنند و سپس با استفاده از لامپهای قدیمی تلویزیونهای لامپی، یخها را آب کرده و رطوبت را جمعآوری کنند . بازگرداندن سیستمها به حالت عادی حدود دو هفته به طول انجامید. این موفقیت در ۲۱ ژوئن (۳۱ خرداد) با پرتاب پروگرس ۲۴ (Progress 24) که به طور خودکار به ایستگاه متصل شد، تأیید گردید .
نقد و بررسی فیلم ایستگاه فضایی سالیوت ۷؛ واقعیت در برابر تخیل
فیلم سینمایی «ایستگاه فضایی سالیوت ۷» (Salyut-7) به کارگردانی کلیم شیپنکو (Klim Shipenko) محصول سال ۲۰۱۷ روسیه است . این فیلم در جشنوارههای بینالمللی متعددی به نمایش درآمده و برنده جایزه عقاب طلایی (Golden Eagle Award) روسیه برای بهترین فیلم شده است .
اگرچه فیلم عمدتاً بر اساس رویدادهای واقعی ساخته شده، اما کارگردان برای افزایش جذابیت دراماتیک، برخی آزادیهای هنری نیز به خود اجازه داده است. یک تماشاگر در سایت IMDb به این نکته اشاره میکند: «بسیاری از صحنهها اضافه شدهاند تا دراماتیکتر شوند. آتشسوزی در ایستگاه و نزدیک بودن به مرگ، صحنه عوامفریبی و نادرست است؛ هرچند روح حاکم بر فضا در آن دوران بخوبی منعکس شده» .
شباهتهای فیلم با واقعیت :
|
عنصر فیلم |
واقعیت تاریخی |
|---|---|
|
قطع ارتباط ایستگاه با زمین |
واقعی (فوریه ۱۹۸۵) |
|
ماموریت دو فضانورد برای اتصال به ایستگاه مرده |
واقعی (ژوئن ۱۹۸۵) |
|
سرمای شدید و یخزدگی داخل ایستگاه |
واقعی |
|
استفاده از لامپ برای ذوب یخها |
واقعی (اما با لامپ تلویزیون، نه نور خورشید) |
|
وجود محدودیت اکسیژن و غذا |
واقعی، اما کمتر از فیلم اغراقآمیز |
تفاوتهای فیلم با واقعیت :
۱. آتشسوزی در ایستگاه: در فیلم صحنه آتشسوزی خطرناکی نشان داده میشود که در واقعیت رخ نداده است.
۲. تهدید آمریکا: در فیلم، فضانوردان نگران رسیدن شاتل چلنجر آمریکا برای تصاحب ایستگاه هستند. در حالی که در واقعیت چنین برنامهای وجود نداشت.
۳. مدت زمان و دشواری ماموریت: فیلم وقایع را فشردهتر و نفسگیرتر از واقعیت نشان میدهد.
۴. "آژیر فرشته" (Angel Halo): صحنهای که فضانورد نوری مرموز به شکل فرشته میبیند، گرچه واقعی است اما در فیلم اغراق شده است. این پدیده امروزه با تابش ذرات پرانرژی کیهانی به شبکیه چشم توضیح داده میشود .
بازیگران و حقایق جالب درباره فیلم
اسامی بازیگران اصلی فیلم «ایستگاه فضایی سالیوت ۷» :
|
نام بازیگر |
نقش در فیلم |
معادل واقعی |
|---|---|---|
|
ولادیمیر ودوویچنکوف |
ولادیمیر فدوروف |
ولادیمیر جانibekوف |
|
پاول درویانکو |
ویکتور آلیوخین |
ویکتور ساوینیخ |
|
ماریا میرونوا |
نینا فدورووا |
همسر جانibekوف |
|
لایبوف آکسیونوا |
لیلیا آلیوخینا |
همسر ساوینیخ |
|
الکساندر سامویلنکو |
والری شوبین |
شخصیت تخیلی |
|
کلیم شیپنکو |
ژان لو کریتین |
فضانورد فرانسوی (حضور افتخاری) |
نکته جالب اینکه کلیم شیپنکو کارگردان فیلم نیز در نقش کوتاهی به عنوان فضانورد فرانسوی ژان لو کریتین (Jean-Loup Chrétien) ظاهر شده است . این فضانورد واقعاً در یک ماموریت دیگر به سالیوت ۷ رفته بود .
صحنههای فضایی فیلم با کمک مشاوران روسی و با استفاده از جلوههای ویژه پیشرفته ساخته شدهاند. کارگردان برای واقعیتر جلوه دادن فضا (Zero Gravity) از تکنیکهای ویژه فیلمبرداری استفاده کرده و بازیگران مجبور بودند ساعات طولانی در وضعیت معلق بمانند.
پس از احیای سالیوت ۷، این ایستگاه تا سال ۱۹۸۶ به کار خود ادامه داد و چندین گروه فضانورد دیگر را پذیرا بود. در اوت ۱۹۸۶، زمینیان برای جلوگیری از سقوط زودهنگام آن، مدار ایستگاه را بالاتر بردند، اما افزایش غیرمنتظره فعالیت خورشیدی در اواخر دهه ۱۹۸۰ باعث افزایش اصطکاک جوی و سقوط زودتر از موعد آن شد .
در نهایت، ایستگاه فضایی سالیوت ۷ در ۷ فوریه ۱۹۹۱ (۱۸ بهمن ۱۳۶۹) بر فراز آرژانتین وارد جو زمین شد و قطعات آن در نزدیکی شهر کاپیتان برمودز (Capitan Bermudez) در ۴۰۰ کیلومتری بوئنوس آیرس سقوط کرد، اما خوشبختانه به کسی آسیبی نرساند .
نتیجهگیری
فیلم سینمایی «ایستگاه فضایی سالیوت ۷» اگرچه برخی جزئیات تاریخی را به نفع درام تغییر داده است، اما فضای نفسگیر و پرتنش آن دوران از رقابت تسلیحاتی در فضا را به خوبی به تصویر میکشد. این فیلم به مخاطب نشان میدهد که فضانوردان شوروی چگونه در شرایطی کاملاً نابرابر با مرگ دست و پنجه نرم کردند تا ایستگاهی را نجات دهند که نه تنها یک دستاورد علمی، بلکه نماد قدرت ملی شوروی در اوج جنگ سرد بود.
کارشناسان فضایی معتقدند که مهارت و شجاعت جانibekوف و ساوینیخ در این ماموریت، "دستاوردی بزرگ" و "نماد استثنایی انعطافپذیری و شایستگی شوروی" بوده است . این فیلم یادآور چیزی است که جیمز اوبرگ (James Oberg)، تحلیلگر فضایی آمریکایی، درباره آن گفته است: «آنها آن را از آستانه مرگ نجات دادند. این یک موفقیت بزرگ است» .
علاقهمندان به ژانر علمی-تخیلی و درامهای فضایی میتوانند امشب ۲۱ اردیبهشت ماه ساعت ۲۳، این اثر تماشایی را از شبکه نمایش سیما دنبال کنند .
