فولاد خراسان؛ تکمیل زنجیره ارزش و حرکت به سوی تولید پایدار و رقابتپذیر
مجتمع فولاد خراسان بهعنوان بزرگترین تولیدکننده فولاد در شرق کشور و یکی از مجموعههای باسابقه صنعت فولاد ایران، در فصل جدید فعالیت خود، تکمیل متوازن زنجیره ارزش، تأمین پایدار مواد اولیه، توسعه زیرساختهای حیاتی و افزایش سهم محصولات با ارزش افزوده بالاتر را در دستور کار قرار داده است.
در گفتوگویی با محمدرضا سجادیان، مدیرمجتمع فولاد خراسان، مهمترین ابعاد برنامههای توسعهای این مجتمع را بررسی کردهایم. در این گفتوگو، راهبرد فولاد خراسان برای تکمیل زنجیره تولید، تأمین پایدار مواد اولیه، بهرهگیری از ظرفیتهای جغرافیایی و حملونقلی شرق کشور، توسعه سبد محصولات، گسترش بازارهای صادراتی و سرمایهگذاری در فناوری و زیرساختهای حیاتی تشریح شده است. همچنین برنامههای مجتمع برای تأمین پایدار آب و انرژی، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر، بومیسازی تجهیزات، استفاده از هوش مصنوعی و حرکت به سمت تولید محصولات فولادی با ارزش افزوده بالاتر مورد توجه قرار گرفته است که مشروح آن را در ادامه میخوانید:
فولاد خراسان طی سالهای اخیر از یک تولیدکننده مقاطع ساختمانی به مجموعهای با حلقههای کاملتر در زنجیره تولید تبدیل شده است؛ استراتژی شما برای تکمیل این زنجیره و افزایش ارزش افزوده محصولات چیست؟
راهبرد ما در مجتمع فولاد خراسان به عنوان بزرگترین تولیدکننده فولاد در شرق کشور و دارنده جایگاه نهم در بین هلدینگهای تولیدکننده فولاد خام ایران، تکمیل متوازن زنجیره ارزش، تأمین پایدار مواد اولیه و افزایش سهم محصولات با ارزش افزوده بالاتر است. ما در حال حاضر دارای زنجیره تولیدی مشتمل بر کارخانه نورد با ظرفیت ۵۵۰ هزار تن، فولادسازی شماره ۱ و ۲ با ظرفیت ۱.۳۵ میلیون تن شمش، واحدهای احیا مستقیم و بریکتسازی با ظرفیت ۱.۶ میلیون تن و کارخانه گندلهسازی با ظرفیت ۲.۵ میلیون تن در سال هستیم.
توسعه زمانی میتواند به تقویت بنیه اقتصادی شرکت منجر شود که ظرفیت حلقههای مختلف زنجیره با یکدیگر تناسب داشته باشد و سرمایهگذاری در هر بخش، به بهبود بهرهوری و سودآوری کل مجموعه کمک کند. بر همین اساس، اتصال زنجیره تولید به منابع معدنی، توسعه حلقههای میانی و تقویت تولید محصولات نهایی را بهصورت همزمان دنبال میکنیم.
مهمترین طرح ما در بخش بالادستی، احداث کارخانه کنسانتره سنگ آهن سنگان خواف با ظرفیت ۲.۵ میلیون تن در سال است. امیدواریم این پروژه که اکنون پیشرفت فیزیکی آن حدود ۸۰ درصد میباشد، در سال ۱۴۰۶ به بهرهبرداری برسد. تکمیل این طرح، تأمین پایدار مواد اولیه و خوراک مجتمع را برای حداقل ۲۵ سال آینده تضمین میکند و با کاهش هزینههای تأمین، نقش مؤثری در بهبود بهای تمامشده و پایداری تولید خواهد داشت.
در حلقههای میانی نیز افزایش ظرفیت گندلهسازی از ۲.۵ میلیون تن به ۳.۴ میلیون تن و افزایش ظرفیت تولید آهن اسفنجی از ۱.۶ میلیون تن به ۳.۱ میلیون تن، از طریق احداث یک مگامدول احیای مستقیم، در برنامه توسعه مجتمع قرار دارد.
همچنین در بخش تأمین مواد مصرفی، با سرمایهگذاری مشترک در شرکت آهک فولادیار نوین در شهرک صنعتی عطار، تأمین بومی نیاز مجتمع به آهک و دولومیت را دنبال میکنیم. در بخش محصولات نیز افزایش ارزش افزوده از مسیر ارتقای کیفیت، تنوعبخشی به محصولات، کاهش ضایعات و بهینهسازی مصرف انرژی مورد توجه قرار دارد.
هدف ما این است که تکمیل زنجیره، ضمن تقویت امنیت تولید، بازده اقتصادی بیشتری برای شرکت و سهامداران به همراه داشته باشد.
موقعیت فولاد خراسان در شرق ایران چه ظرفیتهایی برای تبدیل این مجموعه به یک قطب تولید و صادرات محصولات فولادی در منطقه ایجاد کرده است؟
استقرار فولاد خراسان در نیشابور، مجموعهای از مزیتهای معدنی، صنعتی و حملونقلی را در اختیار شرکت قرار داده است. دسترسی به پهنه معدنی سنگان، ارتباط با شبکه ریلی سراسری و امکان دسترسی به مرزهای شرقی و شمالشرقی، ظرفیت مناسبی برای تقویت جایگاه مجتمع به عنوان کانون تولید و تأمین فولاد در شرق کشور و بازارهای پیرامونی ایجاد میکند.
در صنعت فولاد، هزینه و قابلیت اطمینان حملونقل، نقش تعیینکنندهای در رقابتپذیری دارد. زیرساخت ریلی اختصاصی مجتمع و اتصال آن به شبکه سراسری، امکان برنامهریزی منظمتر برای حمل مواد اولیه و ارسال محصولات را فراهم میکند. بهرهگیری هماهنگ از حملونقل ریلی و جادهای نیز میتواند زمان تحویل را کاهش دهد و پاسخگویی به مشتریان را بهبود بخشد.
از سوی دیگر، مسیرهای مرزی فرصتهایی را برای توسعه صادرات به افغانستان و کشورهای آسیای مرکزی فراهم میکنند و مسیر دریای خزر نیز میتواند به عنوان مکمل مسیرهای زمینی، دسترسی به بازارهای شمالی را تسهیل کند.
با این حال، تبدیل مزیت جغرافیایی به جایگاهی پایدار در عرصه تجاری، به کیفیت محصول، استمرار عرضه و پایبندی به تعهدات تحویل وابسته است. رویکرد ما این است که با تقویت این مؤلفهها و توسعه همکاریهای حملونقلی، فولاد خراسان را به تأمینکنندهای قابل اتکا برای طرحهای عمرانی و صنعتی منطقه تبدیل کنیم.
با توجه به روند رو به رشد تقاضا برای محصولات فولادی با کیفیت و مشخصات فنی متنوع، چه برنامهای برای توسعه سبد محصولات و حرکت به سمت تولید محصولات با ارزش افزوده بالاتر دارید؟
مبنای توسعه سبد محصولات ما، شناخت دقیق نیاز مشتری و تبدیل آن به مشخصات قابل تولید در مجتمع است. ارزش افزوده بالاتر زمانی حاصل میشود که محصول، از نظر کیفیت، ابعاد و شرایط تحویل، پاسخ روشنتری به نیاز بازار بدهد و برای مشتری مزیت ایجاد کند.
تولید شمش فولادی با ابعاد ۱۳۰ در ۱۳۰ میلیمتر، نمونهای مشخص از این رویکرد است. این دستاورد، دامنه پاسخگویی ما به نیاز واحدهای پاییندستی را گسترش داده و انعطاف بیشتری در حوزه بازاریابی و فروش ایجاد کرده است. چنین اقداماتی نشان میدهد که میتوان با استفاده مؤثرتر از دانش فنی و ظرفیت تجهیزات موجود، فرصتهای تازهای در بازار به دست آورد.
در بخش محصولات نهایی نیز جهتگیری ما، توسعه تنوع ابعادی و کیفی مقاطع طویل و انطباق بیشتر محصولات با الزامات بازارهای داخلی و صادراتی است. ارتقای فرآیندهای ذوب، ریختهگری و نورد، کنترل دقیقتر کیفیت و رعایت الزامات استانداردی بازارهای هدف، پشتوانه این مسیر خواهد بود.
برای ورود به محصولات جدید نیز تقاضای پایدار، توجیه اقتصادی و توان فنی را مبنای تصمیم قرار میدهیم. هدف، شکلدادن به سبدی از محصولات است که حاشیه سود مناسبتری داشته باشد، ارتباط ما را با مشتریان تقویت کند و وابستگی درآمد شرکت به نوسانات یک بازار یا محصول را کاهش دهد.
فولاد خراسان چه ظرفیتی برای توسعه همکاریهای تجاری و صنعتی با کشورهای همسایه و بازارهای آسیای مرکزی دارد و این بازارها چه جایگاهی در برنامههای آینده شرکت خواهند داشت؟
کشورهای همسایه و بازارهای آسیای مرکزی، جایگاه مهمی در جهتگیری صادراتی فولاد خراسان دارند. نزدیکی جغرافیایی، امکان استفاده از مسیرهای زمینی و ریلی و ظرفیت همکاری با صنایع پاییندستی، زمینه مناسبی برای توسعه روابط تجاری بلندمدت فراهم میکند. رویکرد ما، ایجاد ارتباط مستمر با مشتریان و تثبیت سهم شرکت در بازارهای هدف است.
در این مسیر، تنوعبخشی به مقاصد صادراتی باید با شناخت دقیق شرایط هر بازار همراه باشد؛ از استانداردهای مورد قبول و مشخصات محصول گرفته تا هزینه حمل، شیوه تسویه و زمانبندی تحویل. کیفیت یکنواخت محصول و پایبندی به تعهدات تجاری، پایه اعتماد مشتریان است و تداوم حضور ما در بازارهای منطقه به همین اعتماد وابسته خواهد بود.
ظرفیت همکاریهای صنعتی نیز فراتر از فروش محصول است. اندوخته تجارب بیش از ۲۵ ساله متخصصان فولاد خراسان در حوزههای بهرهبرداری، نگهداری و تعمیرات و بهبود فرآیندها، میتواند مبنای توسعه همکاریهای آموزشی و ارائه خدمات فنی و مهندسی به مجموعههای صنعتی منطقه قرار گیرد.
در برنامه آینده، صادرات باید به تقویت جریان نقدینگی، افزایش سودآوری و کاهش تمرکز بازار کمک کند. ازاینرو، توسعه بازار را همراه با ارزیابی بازده اقتصادی و ریسک هر مقصد دنبال میکنیم تا رشد صادرات، پایدار و متناسب با منافع شرکت باشد.
سرمایهگذاری در فناوری و بهبود فرآیندهای تولید چگونه میتواند فولاد خراسان را به یک تولیدکننده رقابتیتر در بازارهای بینالمللی تبدیل کند و مهمترین اولویتهای فناورانه شرکت چیست؟
ما در سند استراتژی سازمان در افق ۱۴۱۰، با نگاهی تابآورانه، تمرکز خود را بر توسعه زیرساختهای حیاتی قرار دادهایم. از نگاه ما، سرمایهگذاری در فناوری باید اثر مشخصی بر کیفیت محصول، بهای تمامشده و پایداری تولید داشته باشد. اولویت با طرحهایی است که مصرف انرژی و مواد را بهینه کنند، توقفات تولید را کاهش دهند و قابلیت اطمینان تجهیزات را افزایش دهند. این دستاوردها مستقیماً بر توان رقابت شرکت در بازارهای داخلی و صادراتی اثر میگذارند.
یکی از مهمترین اقدامات زیرساختی ما، برنامهریزی برای سرمایهگذاری بیش از ۱۲۰۰ میلیارد تومان در پروژه تصفیهخانه پساب شهری نیشابور و بازچرخانی آن برای مصرف صنعتی است. این طرح، تأمین آب پایدار مورد نیاز تولید را به استفاده از پساب پیوند میدهد و گامی اساسی در کاهش اتکا به منابع زیرزمینی دشت نیشابور و تقویت پایداری تولید به شمار میرود.
در حوزه برق نیز مجوز احداث نیروگاه خورشیدی ۶۰ مگاواتی در نیشابور را به عنوان فاز نخست برنامه احداث نیروگاه ۲۴۰ مگاواتی اخذ کردهایم. توسعه انرژیهای تجدیدپذیر، بخشی از برنامه ما برای تنوعبخشی به منابع تأمین برق و کاهش آثار محدودیت انرژی بر تولید است و در کنار اقدامات مربوط به بهینهسازی مصرف دنبال میشود.
در داخل خطوط تولید نیز بومیسازی تجهیزات راهبردی، ارتقای اتوماسیون و استفاده از تحلیل داده و هوش مصنوعی برای پایش فرآیندها و پیشبینی وضعیت تجهیزات، از محورهای اصلی بهبود به شمار میرود. همراهکردن این اقدامات با یک نظام مؤثر نگهداری و تعمیرات، زمینه کاهش توقفات ناخواسته و استفاده بهتر از ظرفیت موجود را فراهم میکند.
مسیر توسعه فناورانه ما بر توان متخصصان شرکت و همکاری با سازندگان و دانشگاهها استوار است. فولاد خراسان با عقد تفاهمنامههای متعدد، بهرهگیری از ظرفیت پارکهای علم و فناوری و نهادهای دانشبنیان را برای بومیسازی تجهیزات و استفاده از هوش مصنوعی در پایش فرآیندها در دستور کار داریم. انتظار داریم نتیجه این همکاریها در شاخصهای عملیاتی قابل مشاهده باشد؛ از کاهش مصرف آب و انرژی به ازای هر تن محصول گرفته تا ارتقای کیفیت و کاهش هزینه تولید.
اگر بخواهیم تصویر فولاد خراسان در سالهای آینده را ترسیم کنیم، مهمترین تحولی که انتظار دارید در ظرفیت تولید، محصولات، بازارهای صادراتی و جایگاه این شرکت در صنعت فولاد منطقه رقم بخورد، چیست؟
اکنون که مجتمع فولاد خراسان ربع قرن تجربه و افتخارآفرینی را در کارنامه خود ثبت کرده و وارد فصل جدیدی از بلوغ سازمانی خود شده است، تصویر ما برای سالهای آینده، مجموعهای با زنجیره تولید متوازنتر، زیرساختهای مطمئنتر، محصولات متنوعتر و حضور پایدارتر در بازارهای منطقه است. مهمترین تحول مورد انتظار، افزایش توان شرکت برای تبدیل ظرفیتهای تولیدی و سرمایهگذاریهای توسعهای به تولید مستمر و سودآوری پایدار خواهد بود.
مهمترین تحول، رهایی کامل از محدودیتهای زیرساختی (آب و انرژی) از طریق پروژههای خودتامین و بازیافت خواهد بود. در بخش تولید، ما شاهد بهرهبرداری از ظرفیتهای جدیدی خواهیم بود که تناژ تولید را به شکل معناداری ارتقا میدهد. در حوزه محصولات، از یک تولیدکننده سنتی به یک تأمینکننده فولادهای مهندسیِ متناسب با نیاز مشتری تبدیل خواهیم شد.
پشتوانه تحقق این چشمانداز، بهرهوری سرمایه انسانی ماست. کسب جوایز متعدد ملی نظیر «جایزه ملی تعالی سازمانی»، «منابع انسانی»، «مدیریت انرژی»، «مدیریت داراییهای فیزیکی» و «مدیریت مالی» مؤید نهادینه شدن فرهنگ بهرهوری در شرکت است. با اتکا به این سرمایه انسانی متخصص و انتقال دانش به نسلهای بعدی، جایگاه فولاد خراسان را به عنوان پیشران صنعتی شرق کشور که برای سهامداران ارزش اقتصادی و برای منطقه رونق به همراه دارد، مستحکمتر خواهیم کرد.
